Η Θεσσαλονίκη των κατασκόπων και άλλα που με μαγνητίζουν όταν βολτάρω στο Ντεπό

Θεσσαλονίκη, η Φωλιά των Κατασκόπων: Η διάσημη Γερμανίδα πράκτορας Αν Μαρί Λεσέρ, γνωστή και ως «Δεσποινίς Γιατρός», κατέφθασε το 1937 στην πόλη, για να αποκαταστήσει το δίκτυο κατασκοπείας που εξάρθρωσαν οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες. Οι Γάλλοι το διέβρωσαν στρατεύοντας τον συνεργάτη της Αν Μαρί, τον διαβόητο (διπλό πράκτορα, όπως αποδείχτηκε) Κοντογιάν. Αποστολή της «Γιατρέσσας» είναι να επαναστρατεύσει τον Κοντογιάν στις γερμανικές υπηρεσίες, το χτύπημα να ανταποδωθεί και το γαλλικό δίκτυο να σιγήσει. Σωστός χαμός και ανελέητα λυσσασμένες κόντρες στην κοσμοπολίτικη Θεσσαλονίκη του Μεγάλου Πολέμου (1914 - 1918), όταν στο λιμάνι, στα καφέ σαντάν, στα ντανσέ, στα εστιατόρια, στους δρόμους και στις πλατείες σύχναζε κάθε καρυδιάς καρύδι: Αγγλόφιλοι πράκτορες, βενιζελικοί παράγοντες, γερμανόφιλοι βασιλόφρονες, ινστρούχτορες της Φεντερασιόν, αξιωματικοί εθνικών στρατών και υπόκοσμος στην Μπάρα (Βαρδάρης), όλοι στην υπηρεσία πολυποίκιλων συμφερόντων, αναλόγως κοινωνικής, πολιτικής και εθνικής στράτευσης.

Επιστροφή στο σήμερα: Οπότε διαλέγω να πιω τον καφέ μου στο Ωραίο Ντεπό (το σημερινό Θεσσαλονίκη 24/7 Mixtape θα μπορούσε να αρχίζει και έτσι: «Κάποιες νύχτες που περνώ από το Ωραίο Ντεπό για να απολαύσω μπίρες από μικροζυθοποιίες, εκλεκτά λουκάνικα, φίνες πατατοσαλάτες και μουσικάρες των Fall και των Fountains D. C. που φορτώνει στα ηχεία ο Κώστας Ίνδικτος Κούτσαρης…»), φροντίζω να κάθομαι στο τραπέζι του κόκκινου τοίχου που πάνω του δεσπόζουν οι καδραρισμένες αφίσες της ταινίας Θεσσαλονίκη, η Φωλιά των Κατασκόπων. Επιστρέφω στο φιλμ: Απογοητευμένος από την παραμονή του στο Χόλιγουντ, ο αυστριακός σκηνοθέτης Georg Wilhelm Pabst σκέφτηκε να γυρίσει ένα κατασκοπικό που η πλοκή και η δράση θα εξελίσσονταν σε εκείνη τη Θεσσαλονίκη του Πρώτου Παγκόσμιου. Βέβαια, το «Salonique, nid d’espions» (η φωλιά, το λημέρι, το άνδρο των σπιούνων, μου αρέσει περισσότερο αυτή η μετάφραση) γυρίστηκε στα στούντιο της γαλλικής Pathe. Μόνο τα εμβόλιμα εξωτερικά πλάνα της πόλης από την εποχή που φιλοξενούσε το στρατηγείο του Γάλλου πολέμαρχου Σαράιγ και τους περίφημους Κήπουρους, όπως κοροϊδευτικά αποκαλούσαν το άσφαιρο σώμα των μετόπισθεν, είναι αληθινά. Με δανεικά πλάνα από τα επίκαιρα της εποχής που έμπαιναν εμβόλιμα στις εσωτερικές σκηνές (οι ηθοποιοί έπαιζαν τους ρόλους τους κάπου στο Τροκαντερό!), συν άλλα πλάνα από μια διήμερη βόλτα ενός συνεργείου σταλμένου από την εταιρία παραγωγής να κινηματογραφήσει ιδιαίτερες γωνιές της Θεσσαλονίκης, ο Pambst φίλμαρε για λόγους μπάτζετ τη Θεσσαλονίκη μέσω Παρισιού.

Κομμάτια να γίνει η «μαϊμουνιά», γιατί αυτή είναι η πρώτη διεθνής ταινία στην οποία, έστω κι έτσι, πρωταγωνιστεί η Θεσσαλονίκη στο φόντο. Η νωχελική καλλονή Ντίτα Πάρλο (και όχι η Σμαρώ από την Καλαμαρία, αυτή είναι του Καββαδία) ενσαρκώνει τη μοιραία και ερωτιάρα κατάσκοπο Αν Μαρί Λεσέρ, ενώ οι Πιερ Μπλανσάρ και Πιερ Φρεσνέ επί 88 λεπτά επιδίδονται για χάρη της σε πρακτοριλίκια, ερωτικά μπερδέματα και κυνηγητά σε γιαλαντζί σοκάκια και στενά δήθεν στην Άνω Πόλη.

Η περιοχή Ντεπό, από όπου και το συνεταιριστικό καφέ-μπαρ Το Ωραίον Ντεπό έκανε τη ρομαντική οικειοποίηση-δανειοληψία του ονόματός του, στα γαλλικά θα πει αποθήκη. Όταν το τραμ της Θεσσαλονίκης ήταν ιππήλατο, εδώ αναπαυόταν τη νύχτα τα αμαξώματα και τα άλογα στους παραδιπλανούς στάβλους. Στο Ντεπό βρισκόταν και ο συνοικισμός Ουζιέλ με τις 28 μονοκατοικίες που έχτισε ο Γάλλος αρχιτέκτονας Δαβίδ Ουζιέλ, μέτοχος παράλληλα στην Εταιρία Τροχιοδρόμων Θεσσαλονίκης, όπως ήταν το κανονικό όνομα του τραμ, ενώ στη σημερινή οδό Βαφοπούλου, εκτός από το Ωραίον Ντεπό υπάρχουν μερικά ακόμα σποτ που εκτιμώ. Όπως το κούτσικο, όμως φουλ ενημερωμένο βιβλιοπωλείο Μυθιστορία, η ιστορική ταβερνάρα Κρόνος (σουτζουκάκια, φετίχ, μοσχομυριστά) και το γυράδικο Ο Γύρος της Ελλάδας (μπαμπάτσικες και πεντανόστιμες μεριδάκλες). Τελευταίο άφησα το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο, που το επισκεπτόμουν τακτικά για τις ανάγκες του τελευταίου μου μυθιστορήματος. Χειμώνα καλοκαίρι. Εκτός από τις προτομές του ευεργέτη Βαφόπουλου, της συμβίας του Αναστασίας Γερακοπούλου - Βαφοπούλου και φυσικά της πρώτης του συντρόφου, καλλονής ποιήτριας και ηρωίδας μου, Ανθούλας Σταθοπούλου, κάθε που έφευγα από το κτίριο μελετούσα και τις αλλαγές στο χρώμα των πλατανιών του δρόμου. Πράσινα την άνοιξη, κίτρινα ξερά καμένα από τη ζέστη το καλοκαίρι, πεσμένα χάμω το φθινόπωρο και, μέρες χειμωνιάτικες που είναι, να που αφουγκράζομαι προσεκτικά τις χλωροφύλλες να επανακυκλοφορούν εντός των κορμών. Μια μορφή κατασκοπείας είναι και αυτό!