H μυϊκή δυστροφία Duchenne είναι η πιο συχνή και σοβαρή μορφή μυϊκής δυστροφίας. Εμφανίζεται περίπου σε 1:3.500 γεννήσεις αγοριών και υπολογίζεται ότι επηρεάζει περίπου 34.000 ασθενείς στην Ευρώπη. Χαρακτηρίζεται από ταχεία και αδιάλειπτη έκπτωση της φυσιολογικής λειτουργικότητας των μυών, με συνεπακόλουθη βλάβη του καρδιοαναπνευστικού συστήματος. Η νόσος είναι γενετική και προκαλείται από μεταλλάξεις στο γονίδιο της δυστροφίνης, το οποίο είναι το μεγαλύτερο γονίδιο στον άνθρωπο με 79 εξόνια, με αποτέλεσμα να προκύπτουν πιο εύκολα μεταλλάξεις. Η γενετική έχει συμβάλει σημαντικά στη διάγνωση και στην ταυτοποίηση πολλών τύπων μεταλλάξεων. Η πάθηση είναι φυλοσύνδετη, κατά 50% νοσούν τα αγόρια, ενώ τα κορίτσια είναι φορείς κατά 50%, ενώ το 1/3 των περιπτώσεων οφείλεται σε αυθόρμητη (de novo) μετάλλαξη.
Κλινικά εμφανίζονται τρεις πιθανές ομάδες ασθενών. Η πρώτη με καθυστερημένη βάδιση έως την ηλικία 16-18 μηνών, βάδιση στις μύτες, δυσκολία έγερσης από την εδραία θέση, καθώς και καθυστέρηση στη γνωσιακή εξέλιξη. Η δεύτερη ομάδα εμφανίζει ανεξήγητη αύξηση των τρανσαμινασών και αύξηση της κρεατοφωσφοκινάσης. Η τρίτη πιθανή ομάδα ασθενών έχει θετικό οικογενειακό ιστορικό και υποψία μη φυσιολογικής κινητικότητας.
Οι ασθενείς, επί υποψίας της νόσου, πρέπει να παραπέμπονται σε ειδικά νευρομυϊκά κέντρα, όπου διεπιστημονική ομάδα εξειδικευμένου προσωπικού θα υποστηρίξει ολιστικά τον ασθενή. Συμμετέχουν: νευρολόγος, γενετιστής, πνευμονολόγος, καρδιολόγος, ορθοπεδικός, φυσιοθεραπευτής, ενδοκρινολόγος και ψυχολόγος.
Ριζική αλλαγή της θεραπευτικής αντιμετώπισης
Την τελευταία δεκαετία άλλαξε εντελώς η θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου, καθότι νέα φάρμακα κυκλοφόρησαν μετά από πολυετείς κλινικές μελέτες, σε μερικές από τις οποίες συμμετείχε και το Κέντρο μας.
Η κλασική αντιμετώπιση της νόσου είναι τα κορτικοστεροειδή σε μακρόχρονη χορήγηση. Αν και η δράση τους ήταν γνωστή, μόλις το 2017 έλαβε έγκριση από τον FDA (Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων) το deflazacort, για καθημερινή χρήση. Χρησιμοποιείται, επίσης, και η πρεδνιζολόνη σε ημερήσια ή διακεκομμένα σχήματα.
Το 2023 ο FDA και ο EMA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων) ενέκριναν την κυκλοφορία του vamorolone για ασθενείς άνω των 4 ετών αρχικά και πρόσφατα για ασθενείς άνω των 2 ετών. Πρόκειται για ένα συνθετικό κορτικοστεροειδές, το οποίο αναστέλλει πρωτεΐνες –όπως οι κυτταροκίνες–, που προκαλούν φλεγμονή, συμβάλλοντας έτσι στη διατήρηση της κινητικότητας. Χορηγείται ως πόσιμο διάλυμα με καθημερινή λήψη, σε δόση 6 mg/kg/ημέρα.
Οι ασθενείς λαμβάνουν θεραπεία με vamorolone εδώ και περίπου πέντε χρόνια, στο πλαίσιο κλινικής μελέτης φάσης 3, με συμμετοχή και του Κέντρου μας, καθώς και στη μελέτη παρακολούθησης Guardian. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι πρόκειται για ένα ασφαλές φάρμακο, με αντίστοιχη αποτελεσματικότητα σε σύγκριση με τα κλασικά κορτικοστεροειδή, αλλά με μικρότερη επίδραση στα οστά και στον μεταβολισμό τους, γεγονός που συμβάλλει στην καλύτερη υγεία των οστών. Επιπλέον, δεν επηρεάζει τη σωματική ανάπτυξη όπως τα κλασικά κορτικοστεροειδή, ενώ ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) δεν επηρεάζεται σημαντικά. Η συχνότητα ανεπιθύμητων ενεργειών, ιδίως στην όραση και τη συμπεριφορά, είναι μικρότερη σε σύγκριση με άλλες θεραπείες κλασικών κορτικοστεροειδών.
Σημαντικές είναι, επίσης, και οι θεραπείες παράκαμψης του γονιδιακού ελλείμματος (exon skipping). Αφορούν ολιγονουκλεοτίδια που δρουν στο ριβόσωμα σε ασθενείς οι οποίοι είναι γενετικά επιλέξιμοι για τη συγκεκριμένη θεραπεία. Διορθώνουν το πλαίσιο ανάγνωσης για παραγωγή μικρότερης πρωτεΐνης και αφορούν συνολικά το 35% των ασθενών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται θεραπείες όπως το viltolarsen και το golodirsen, που στοχεύουν το εξόνιο 53, το casimersen για το εξόνιο 45 και το eteplirsen για το εξόνιο 51. Παράλληλα, θεραπείες για άλλα εξόνια, όπως το 44, βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο.
Το 2023, ο FDA ενέκρινε και γονιδιακή θεραπεία βασισμένη στην έκφραση της μικροδυστροφίνης (deladistroger moxeparvovec). H έγκρισή της από τον EMA αναμένεται στο άμεσο μέλλον. Το γενετικό υλικό μεταφέρεται με αδενοϊό σε παιδιά 4-7 ετών τα οποία δεν έχουν αντισώματα του αδενοϊού, και πρόκειται για εφάπαξ θεραπεία. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες προκαλούνται από τη δράση του ίδιου του ιού, ενώ η χρήση της σε μη περιπατητικούς ασθενείς σταμάτησε λόγω σοβαρών παρενεργειών. Ήδη 1.000 ασθενείς έχουν λάβει γονιδιακή θεραπεία.
Τον Μάρτιο του 2024 εγκρίθηκε από τον FDA, και ακολούθως τον Απρίλιο 2025 από τον EMA, το givinostat για περιπατητικούς ασθενείς με Duchenne, άνω των 6 ετών, που βρίσκονται ήδη σε θεραπεία με κορτικοστεροειδή. Είναι αναστολέας της δεακετυλάσης των ιστονών (HDAC inhibitor), μη στεροειδές φάρμακο που ελαττώνει τη φλεγμονή και τη μυϊκή απώλεια και ενισχύει την αναγέννηση των μυϊκών ινών. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι η ελάττωση των αιμοπεταλίων, η υπερχοληστερολαιμία και η παράταση του QT στο καρδιογράφημα. Γι’ αυτό χρειάζεται εκτεταμένος έλεγχος στην αρχή της χορήγησής του. Χορηγείται ως θεραπεία από το στόμα καθημερινά με πόσιμο εναιώρημα.
Άλλες τρέχουσες έρευνες στοχεύουν σε μεθόδους χορήγησης γενετικού υλικού με τη χρήση νανοσωματίων αντί ιών. Επίσης έρευνες στοχεύουν στην ακριβή διόρθωση των βλαβών του DNA με τα «γενετικά ψαλίδια» CRISPR/Cas9.
Στο ΓΝ Παίδων «Η Αγία Σοφία» λειτουργεί Μονάδα Νευρομυϊκών Νοσημάτων για περισσότερα από είκοσι χρόνια και απαρτίζεται από εξειδικευμένο προσωπικό.
Ο διακεκριμένος γενετιστής εξηγεί γιατί το DNA δεν είναι η μοίρα μας, πώς η Ιατρική Ακριβείας αλλάζει την πρόληψη και γιατί ο τρόπος ζωής καθορίζει όχι μόνο πόσα χρόνια θα ζήσουμε, αλλά και πώς.
17°
