Όταν ο εγκλεισμός μπορεί να σώσει μια ζωή

*Της Αγγελικής Σταμέλου

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι διανύουμε μια ιστορική περίοδο. Μια περίοδο που θα διηγούμαστε αργότερα στα παιδιά μας ή τα εγγόνια μας. Το ερώτημα είναι πώς θα θέλουμε να τη θυμόμαστε; Ως μια περίοδο όπου το «εμείς» νίκησε κατά κράτος το «εγώ», ως μια στιγμή όπου η ανθρωπότητα λειτούργησε για πρώτη φορά ενωμένη απέναντι σε έναν και μοναδικό εχθρό, τον κορωνοϊό ή ως μια περίοδο που γράφτηκε με τα μελανότερα χρώματα στο χάρτη της παγκόσμιας ιστορίας στην εποχή του 21ου αιώνα;

Το δεύτερο είναι κάτι που δεν μπορούμε να προβλέψουμε. Τουλάχιστον όχι ακόμη. Σίγουρα οι στατιστικές δεν εγείρουν και τα πιο αισιόδοξα συναισθήματα. Όμως η τεχνολογία, η ιατρική επιστήμη και κυρίως μια ενωμένη παγκόσμια «κοινότητα» μπορούν να περιορίσουν τις απώλειες. Στο μέτρο του δυνατού.

Το πρώτο όμως είναι κάτι το οποίο μπορούμε να ελέγξουμε. Και εδώ έρχεται η ευθύνη. Του καθενός και της καθεμιάς από εμάς. Που για πρώτη φορά -ενδεχομένως- καλούμαστε να παλέψουμε όχι μόνο για την προσωπική μας επιβίωση, αλλά και για την επιβίωση του άλλου. Του πατέρα μας, της μητέρας μας, των παιδιών μας, του γείτονα, του συναδέλφου. Του φίλου. Του συνανθρώπου.

Τα μέτρα της κυβέρνησης για περιορισμό κάθε μετακίνησης και παραμονής στο σπίτι ήταν ένα αναγκαίο «κακό». Αλίμονο αν κανείς από εμάς ονειρευόταν, στην αρχή της ωραιότερης εποχής του χρόνου, έναν καταναγκαστικό εγκλεισμό. Μας αναγκάζουν να δουλεύουμε από το σπίτι όσοι μπορούμε. Μας απαγορεύουν να πάμε για καφέ. Μας αναγκάζουν να μην πιούμε ένα ποτό στο τέλος μιας κουραστικής ημέρας. Μας κρατούν μακριά από αγαπημένα πρόσωπα. Από φίλους που χρωματίζουν τη ζωή μας. Μας στερούν τα εγγόνια μας. Μας απαγορεύουν να απολαύσουμε λίγες στιγμές ανεμελιάς που όλοι έχουμε ανάγκη.

Και αν πονάμε εμείς που μένουμε εδώ, ο πόνος είναι μεγαλύτερος για τα παιδιά μας που ζουν και εργάζονται ή σπουδάζουν στο εξωτερικό.

Ο εγκλεισμός είναι σκληρός. Είναι δύσκολος. Είναι απομόνωση από την ίδια τη ζωή. Εγκλεισμός είναι αυτός που βιώνουν συστηματικά οι βαριά ψυχικά νοσούντες που περνούν τη ζωή τους σε ιδρύματα. Εγκλεισμός είναι αυτός που βιώνουν οι φυλακισμένοι ή όσοι ζουν στο όριο της φτώχειας ή κάτω από αυτό.

Το να αλλάξει η ζωή σου, η καθημερινότητά σου, μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις και να ξεπεράσεις από τη μια μέρα στην άλλη. Ενδεχομένως είναι από τις λίγες φορές που οι περισσότεροι-αν όχι όλοι από εμάς- επιζητούν τη ρουτίνα. Τη ρουτίνα που δημιουργεί ασφάλεια. Και επιτρέπει τον προγραμματισμό.

Οτιδήποτε μας βγάζει εκτός προγράμματος μας αποσυντονίζει. Το αβέβαιο γεννά φόβο και το άγνωστο εντείνει τις υπαρκτές, συνειδητές ή ασυνείδητες εσωτερικές μας αγωνίες και αναζητήσεις. Πώς λοιπόν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον εγκλεισμό; Χωρίς να νοσήσουμε ψυχικά; Πως μπορούμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας;

Δεν υπάρχει «συνταγή». Μια πρωτόγνωρη κατάσταση όπως αυτή που βιώνουμε καθημερινά και δεν ξέρουμε που θα οδηγήσει, δε γνωρίζουμε το τέρμα, δεν έχει έτοιμες λύσεις. Απαιτεί όμως ορθολογισμό και λογική. Απαιτεί ο καθένας από εμάς πρώτα από όλα να αντιληφθεί ότι με το να θυσιάσει την προσωπική του καλοπέραση διαφυλάσσει το υπέρτατο αγαθό. Την υγεία. Τη δική του, των προσφιλών του προσώπων, των συνανθρώπων του. Των ανθρώπων που συναντά στην καθημερινή «ρουτίνα» του. Στο δρόμο, στα μέσα μεταφοράς, στις καφετέριες, τις ταβέρνες, τις παραλίες.

Για να κερδίσουμε την υγεία και τη ζωή μας, είναι απαραίτητο να βιώσουμε μία «ιστορική ειρωνεία». Σε ένα αναπάντεχο γύρισμα της ζωής θυσιάζουμε το δεύτερο σημαντικότερο αγαθό: την ελευθερία. Ίσως για πρώτη φορά αντιληφθούμε την τύχη της γενιάς μας που μεγάλωσε σε συνθήκες ευημερίας και ελευθερίας, πρωτόγνωρες για την ανθρώπινη ιστορία. Και θα ξέρουμε τι αξίζει να διαφυλάξουμε όταν ο εφιάλτης περάσει. Γιατί θα περάσει.

Δεν αρκεί όμως μόνο αυτό. Είναι σημαντικό κάθε φορά που το μυαλό μας κατακλύζεται από δυσάρεστες σκέψεις, κάθε φορά που αισθανόμαστε φυλακισμένοι, κάθε φορά που νιώθουμε ότι μπορεί και να αγγίξουμε τα όρια της τρέλας από την απομόνωση, να «πιανόμαστε» από το «καλό» που κάνουμε. Μένουμε σπίτι, φροντίζουμε το διπλανό μας.

Και το σπίτι μας σε καμία περίπτωση δεν είναι φυλακή. Το σπίτι μας είναι το καταφύγιό μας. Ο πιο προσωπικός μας χώρος. Το σπίτι είναι ο παράδεισός μας. Και το επιζητούμε, όταν δουλεύουμε ατελείωτα, όταν δεν προλαβαίνουμε να περάσουμε χρόνο με το σύντροφό μας ή με τα παιδιά μας. Αν το καλοσκεφθούμε είναι ίσως ο μοναδικός εγκλεισμός στο ρου της ιστορίας που έχει περισσότερο θετικές παρά αρνητικές αποχρώσεις.

Όντως ο άνθρωπος είναι ζώο κοινωνικό. Και με το να του στερείς ή να περιορίζεις τη «φύση» του, διαταράσσεις την κοινωνικότητά του. Την έμφυτη ανάγκη να συνυπάρξει.

Ακριβώς όμως επειδή είναι κοινωνικό ον καλείται να προστατεύσει τη μεγάλη «οικογένειά» του, την ίδια την κοινωνία. Την κοινωνία στην οποία ζει, εργάζεται, εξελίσσεται, κάνει οικογένεια. Μια κοινωνία που σε λίγο καιρό θα είναι σίγουρα διαφορετική από τη σημερινή. Αλλά θα είναι ταυτόχρονα και μια κοινωνία για την οποία θα διηγούμαστε στα παιδιά ή τα εγγόνια μας ότι γίναμε όλοι για πρώτη φορά μια μεγάλη γροθιά. Για το καλό όλων μας.

Αυτή είναι η άλλη πλευρά της συγκυρίας που ζούμε: όσα μας ενώνουν είναι περισσότερα από όσα νομίζαμε πως μας χώριζαν. Η σύνδεση της ανθρωπότητας που για την ώρα μοιάζει με την αχίλλειο πτέρνα μας, είναι και η δύναμή μας. Ένας ιός που γεννήθηκε σε μια επαρχία της Κίνας, πλήγωσε σε μερικές εβδομάδες την γειτονιά μας. Την Ευρώπη, την Ιταλία, την Ελλάδα. Αυτή και αν είναι ειρωνεία, ευχάριστη αυτή τη φορά: η αδυναμία μας, είναι και η δύναμή μας. Ο συνδεδεμένος κόσμος θα βρει τη λύση. Το φάρμακο για τον ιό, που θα τον κατατροπώσει. Τα λάθη της μίας χώρας, θα θωρακίσουν μία άλλη. Τελικά, θα νικήσουμε, γιατί είμαστε ένα.