Οι Άλλες: Λόλα Μοντέζ, η influencer του 19ου αιώνα

Μερικές ιστορίες είναι πολύ παράξενες, ή πολύ άβολες, για να μη χαθούν. Στην παρούσα στήλη, συγκεντρώνουμε μερικές από αυτές — μερικές από τις γυναίκες που η ιστορία δεν ήξερε πού να τις βάλει, οπότε δεν τις έβαλε πουθενά. Δεν είναι πάντα ηρωίδες. Δεν είναι πάντα αθώες. Αλλά είναι πάντα αληθινές.

Η Ελίζαμπεθ Γκίλμπερτ γεννήθηκε στις 17 Φεβρουαρίου του 1821 στην Ιρλανδία. Ο πατέρας της ήταν σημαιοφόρος του βρετανικού στρατού, και η μητέρα της κόρη βουλευτή. Όταν ήταν δύο ετών, η οικογένεια μετακόμισε στην Ινδία, όπου ο πατέρας της κόλλησε χολέρα και πέθανε λίγο μετά και η νεαρή μητέρα της ξαναπαντρεύτηκε. Η μικρή Ελάιζα πήγε σε διάφορα σχολεία και οικοτροφεία της Μεγάλης Βρετανίας, χωρίς πουθενά να μένει ευχαριστημένη ή ήσυχη. Είχε ατίθασο χαρακτήρα και ένα αδέσμευτο πνεύμα. Το 1837, στα δεκάξι της, κλέφτηκε με έναν λοχαγό, και έμεινε μαζί του για πέντε χρόνια.

Όταν τον χώρισε, και καθώς είδε ότι κάπως έπρεπε να επιβιώσει, αποφάσισε να εμφανίζεται στα θέατρα των Ινδιών σαν επαγγελματίας χορεύτρια από τη Σεβίλλη, χρησιμοποιώντας ψευδώνυμο: «Λόλα Μοντέζ, η Ισπανίδα χορεύτρια». Δεν τα πήγε καθόλου άσχημα —δεν χόρευε πολύ καλά, αλλά ήταν πανέμορφη—, και το 1843 έκανε το ντεμπούτο της στο Λονδίνο. Όμως κάποιος από το κοινό την αναγνώρισε, φώναξε το πραγματικό της όνομα εκθέτοντάς την, και η όλη πρεμιέρα της στο Her Majesty's Theatre ήταν μια σκέτη καταστροφή. Έτσι, η Ελάιζα —ή καλύτερα, η Μαρία δε λος Ντολόρες Πορίς ι Μοντέζ από την Ανδαλουσία— αποφάσισε να ξαναφύγει για το εξωτερικό. Αλλά όχι πάλι για την Ινδία.

Ταξίδεψε στη Βαρσοβία, την Αγία Πετρούπολη, το Βερολίνο, τη Δρέσδη, τη Βιέννη και το Παρίσι, όπου γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Οι κακές γλώσσες έλεγαν πως δεχόταν δώρα και επισκέψεις από κυρίους —όχι όποιους κι όποιους, αλλά ανθρώπους με περιουσία και κύρος—, και πως αυτό, και όχι ο χορός, ήταν το κύριο επάγγελμά της. Είτε ήταν αλήθεια οι φήμες είτε όχι, το βασικό ήταν πως η Λόλα ήταν ο ορισμός της σαγήνης. Κι αν πράγματι δεν ήταν χορεύτρια υψηλής κλάσης, το σίγουρο ήταν πως, είτε βρισκόταν στη σκηνή είτε σε μια σάλα είτε οπουδήποτε, καθετί άλλο επισκιαζόταν από την παρουσία της.

Οι κακές γλώσσες έλεγαν πως δεχόταν δώρα και επισκέψεις από κυρίους —όχι όποιους κι όποιους, αλλά ανθρώπους με περιουσία και κύρος—, και πως αυτό, και όχι ο χορός, ήταν το κύριο επάγγελμά της

Και, πράγματι, δεν ήταν μόνο χορεύτρια. Κατά τη διαμονή της στο Παρίσι, το 1844, γνώρισε τον συνθέτη Φραντς Λιστ, τον πιο διάσημο πιανίστα της εποχής, που έδειχνε μεγάλη αδυναμία για τις γυναίκες. Ο Λιστ την ερωτεύτηκε σφόδρα, και τη σύστησε σε όλο το καλό Παρίσι — στον κύκλο της Γεωργίας Σάνδη, στους μποέμ ποιητές της πόλης, και στον Αλέξανδρο Δουμά υιό, με τον οποίο η Λόλα είχε επίσης μια σύντομη, φλογερή σχέση. Γνώρισε επίσης τον Αλεξάντρ Ντιζαριέ, κριτικό θεάτρου και διευθυντή της ευρείας κυκλοφορίας εφημερίδας La Presse, που έβαλε τα μέσα για να αναζωογονήσει την καριέρα της στο σανίδι. Όμως, ο Ντιζαριέ είχε άδοξο τέλος σε μια μονομαχία με τον αντίπαλό του στην Le Globe, Ζαν-Μπατίστ Ροζμόν ντε Μποβαγιόν. Παρά ταύτα, πριν δεχτεί μια σφαίρα στο πρόσωπο και πέσει νεκρός, πρόλαβε και κληροδότησε στη Λόλα τις μετοχές του από το θέατρο Palais-Royal. Ο Λιστ αργότερα θα έλεγε ότι η Λόλα ήταν η πιο επικίνδυνη γυναίκα που γνώρισε ποτέ του. «Και το εννοώ σαν κομπλιμέντο», συμπλήρωσε.

* * *

Τον Οκτώβριο του 1846, η Λόλα άφησε πίσω της το Παρίσι και τους διανοουμένους του και έφτασε στο Μόναχο, με σκοπό να προσληφθεί στο Βασιλικό Θέατρο. Ο Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας, εξήντα ετών τότε, παντρεμένος και ευσεβής Καθολικός, εντυπωσιάστηκε στην πρεμιέρα και ζήτησε να τη δει. Μολονότι υπήρχαν κάποιες φήμες για το λάγνο τού χαρακτήρα του, είχε αίσθηση του μέτρου και ώς τότε είχε κρατηθεί εκτός σκανδάλων. Όταν όμως είδε τη Λόλα από κοντά, ο Λουδοβίκος τα έχασε. Λέγεται ότι η ακρόαση κράτησε ελάχιστα λεπτά. Λέγεται ακόμη πως της έκανε μια ανάρμοστη ερώτηση: εάν φορούσε κάποιον ειδικά σχεδιασμένο κορσέ που αναδείκνυε το στήθος της. Η Λόλα πήρε ένα ψαλίδι και έκοψε το μπούστο του φορέματός της μπροστά του. «Βλέπετε;» του είπε. «Δεν είναι ο κορσές».

Μολονότι υπήρχαν κάποιες φήμες για το λάγνο τού χαρακτήρα του, είχε αίσθηση του μέτρου και ώς τότε είχε κρατηθεί εκτός σκανδάλων. Όταν όμως είδε τη Λόλα από κοντά, ο Λουδοβίκος τα έχασε

Ο Λουδοβίκος την έκανε ερωμένη του, της έδωσε τίτλο ευγενείας —Κόμισσα του Λάνσφελντ και βαρόνη του Ρόζενταλ—, της παραχώρησε ένα παλάτι στο Μόναχο, και της επιδαψίλευσε ένα πολύ υψηλό ετήσιο επίδομα. Κυρίως όμως: της έδωσε ελεύθερη πρόσβαση στα πάντα. Η Λόλα άρχισε να παρευρίσκεται στις συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου, να εκφράζει απόψεις για υπουργούς που έπρεπε να αντικατασταθούν, να επηρεάζει διορισμούς και πολιτικές αποφάσεις. Το συντηρητικό κατεστημένο της Βαυαρίας —η Εκκλησία, οι Ιησουίτες, η αριστοκρατία, τα παλιά τζάκια— την αντιμετώπιζε με φόβο και μίσος. Οι φοιτητές του Μονάχου, από την άλλη, τη λάτρευαν: ήταν φιλελεύθερη, ήταν αντικληρική, υποστήριζε με πάθος τον αντι-καθολικισμό και τις επιθέσεις στους Ιησουίτες — η Ανδαλουσιανή χορεύτρια ήταν ένα σκάνδαλο ενσαρκωμένο. Για χάρη της, ο ερωτευμένος Λουδοβίκος απέλυσε τον πρωθυπουργό Καρλ φον Άμπελ και τον αντικατέστησε με έναν Προτεστάντη πρωθυπουργό. Για ενάμιση χρόνο, η Λόλα Μοντέζ ήταν ουσιαστικά η πιο ισχυρή γυναίκα στη Βαυαρία. Μέχρι το 1848 — τη χρονιά που η Ευρώπη έπιασε φωτιά.

Οι φοιτητές του Μονάχου, από την άλλη, τη λάτρευαν: ήταν φιλελεύθερη, ήταν αντικληρική, υποστήριζε με πάθος τον αντι-καθολικισμό και τις επιθέσεις στους Ιησουίτες — η Ανδαλουσιανή χορεύτρια ήταν ένα σκάνδαλο ενσαρκωμένο

Επαναστάσεις μαίνονταν σε Παρίσι, Βερολίνο, Βιέννη, Ρώμη — παντού. Η Βαυαρία δεν ήταν εξαίρεση. Τον Φεβρουάριο, το πανεπιστήμιο του Μονάχου έκλεισε λόγω ταραχών που συνδέονταν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με την παρουσία της Λόλας, που πίεσε τον Λουδοβίκο να στερήσει από τους εξεγερμένους νέους τον χώρο όπου συγκεντρώνονταν. Οι φοιτητές απείλησαν να εισβάλουν στο Ανάκτορο και στο Βασιλικό Οπλοστάσιο αν δεν ξανάνοιγε το πανεπιστήμιο. Ο Λουδοβίκος, υπό τρομερή πίεση, την παρακάλεσε να φύγει από την πόλη. Εκείνη αρνήθηκε με πείσμα. Το πλήθος έξω από το σπίτι της και στις πλατείες φώναζε συνθήματα εξαγριωμένο. Τελικά, αναγκάστηκε πράγματι να φύγει κρυφά, συνοδευόμενη από αστυνομική δύναμη.

Στις 20 Μαρτίου, μετά την υπογραφή μιας διακήρυξης με την οποία συγκατένευε σε πολλά αιτήματα των εξεγερμένων, παραιτήθηκε και ο Λουδοβίκος. Τη θέση του πήρε ο πρωτότοκος γιος του, Μαξιμιλιανός. Και η Λόλα Μοντέζ έφυγε οριστικά από τη Βαυαρία. Επίσημα, η παραίτηση αποδόθηκε στην επαναστατική πίεση — πράγμα, βεβαίως, αληθινό. Αλλά στη συνείδηση της εποχής, και ενδεχομένως στην πραγματικότητα, η πτώση του Λουδοβίκου είχε να κάνει κυρίως με τη Λόλα Μοντέζ.

* * *

Η Λόλα, φυσικά, δεν σταμάτησε. Μετά από λίγους μήνες διαμονής σε Ελβετία και Γαλλία, βρέθηκε κατά τα τέλη του 1848 στην Αγγλία. Παντρεύτηκε ξανά —παράνομα όμως, καθώς ο πρώτος της γάμος δεν είχε λυθεί επισήμως—, πήγε με τον νέο της σύζυγο, έναν νεαρό αξιωματικό του ιππικού, στη Γαλλία και την Ισπανία, τον χώρισε γρήγορα (εκείνος θα πέθαινε από φυματίωση λίγους μήνες μετά), και αποφάσισε να τελειώνει με την Ευρώπη. Διέσχισε τον Ατλαντικό και πήγε στην Αμερική.

Η φήμη της είχε προηγηθεί, και έτσι δεν δυσκολεύτηκε να κάνει μια τρομερά επιτυχημένη περιοδεία από τη Νέα Υόρκη μέχρι τη δυτική ακτή, με παραστάσεις που έγραφε και σκηνοθετούσε η ίδια. Οι εφημερίδες δεν χόρταιναν να γράφουν για το πόσο πρόστυχος, λάγνος και αμαρτωλός ήταν ο χορός της, και το πλήθος δεν χόρταινε να κόβει εισιτήρια για να τη βλέπει. Στην Καλιφόρνια, η Λόλα βρέθηκε σε ένα περιβάλλον που την ενέπνευσε όσο κανένα. Η γη του χρυσού πυρετού, ένας τόπος γεμάτος χρήμα, σφριγηλότητα, και χωρίς ασφυκτικούς κοινωνικούς κανόνες, ήταν ιδανική. Παντρεύτηκε για ακόμη μία φορά, έναν διευθυντή εφημερίδας, αλλά πήρε διαζύγιο λίγους μήνες μετά. Κάτι δεν της πήγαινε καλά, κάτι την ενοχλούσε.

Οι εφημερίδες δεν χόρταιναν να γράφουν για το πόσο πρόστυχος, λάγνος και αμαρτωλός ήταν ο χορός της, και το πλήθος δεν χόρταινε να κόβει εισιτήρια για να τη βλέπει

Το 1855 αποφάσισε να φύγει από την Αμερική και να κάνει μία μεγάλη περιοδεία στην Αυστραλία. Επί πολλούς μήνες, έκανε εμφανίσεις στο Σίδνεϊ, στη Μελβούρνη, αλλά και σε τέντες που στήνονταν έξω από ορυχεία χρυσού. Φυσικά, προκάλεσε σάλο. Το 1856 χόρεψε μπροστά σε τετρακόσιους εργάτες, που ζητωκραύγαζαν επί ώρα. Κάποιοι γιουχάιζαν, αλλά εκείνοι που την επευφημούσαν ήταν πολύ περισσότεροι και πέταξαν τους αντιρρησίες με τις κλοτσιές.

Εντέλει γύρισε στις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε στο Σαν Φρανσίσκο. Προσπάθησε να αναβιώσει τη θεατρική της καριέρα, αλλά για κάποιον λόγο χωρίς επιτυχία. Έτσι, άρχισε να δίνει διαλέξεις —τόσο στις ΗΠΑ, όσο και στη Βρετανία και την Ιρλανδία— με θέματα αντλημένα από τη ζωή και τις εμπειρίες της, και τίτλους όπως «Οι κωμικές πλευρές της αγάπης» και «Οι διανοούμενοι και οι γυναίκες των Παρισίων». Έγραψε και μερικά βιβλία, αφενός για την ομορφιά, και αφετέρου για τη γυναικεία ανεξαρτησία.

Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής της βοηθώντας πρώην πόρνες να επανενταχτούν. Ζούσε ήσυχα, λιτά, και έκανε φιλανθρωπικό έργο. Πέθανε το 1861, στη Νέα Υόρκη. Θάφτηκε στο κοιμητήριο Γκρίνγουντ του Μπρούκλιν. Ήταν μόλις τριάντα εννέα χρονών. Άλλες πηγές αναφέρουν αιτία θανάτου την πνευμονία, άλλες ένα αφροδίσιο νόσημα.

* * *

Υπήρξε μια θυελλώδης γυναίκα. Ή ίσως, μια ανεξάρτητη γυναίκα που επέλεξε να ζήσει μια θυελλώδη ζωή. Κι αν ένας βασιλιάς έχασε τον θρόνο του για τα μάτια της, στην κομητεία της Νεβάδας στην Καλιφόρνια υπάρχει ένα βουνό που πήρε το όνομά της από αυτή την πρώιμη influencer. Φυσικά, δεν το λένε Ελίζαμπεθ ή Ελάιζα ή Γκίλμπερτ. Λέγεται Όρος Λόλα.

* * *

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού, ή μιας Άλλης Γυναίκας. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως κάθε Τρίτη πρωί έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.