Πώς ταξιδεύει το μαύρο χρήμα και τι αποκαλύπτουν Pizza Fan και Χωριάτικο - Η ελληνική εκδοχή ενός μηχανισμού που, κατά τον ΟΗΕ, ξεπλένει έως 2 τρισ. δολάρια τον χρόνο
Στο διεθνές ξέπλυμα μαύρου χρήματος από σκληρές παρανομίες υπάρχουν δύο βασικοί κανόνες. Ο ένας αφορά στις Αρχές και τους διεθνείς μηχανισμούς που προσπαθούν να βρουν την άκρη του νήματος. Είναι το γνωστό «Follow the money». Αν θέλεις να δεις την οργανωτική μορφή κάθε εγκληματικού δικτύου ακολουθείς τις διαδρομές του χρήματος. Παλιό και αυτονόητο. Και ο δεύτερος, αυτόν που ακολουθούν οι «κακοί» έχει δανεισμένο τίτλο από τον γνωστό νόμο του Μέρφι: «Αν δεν μπορείς να τους πείσεις, μπέρδεψέ τους».
Kαι οι δύο νόμοι τηρήθηκαν στο ακέραιο στις υποθέσεις του «Χωριάτικου» και της «Pizza Fan». Μη γελιόμαστε. Δεν είναι η πρώτη φορά. Μία από τις πιο μεγάλες υποθέσεις ξεπλύματος μαύρου χρήματος με Έλληνα πρωταγωνιστή, ήταν αυτή με τον άνθρωπο που έμεινε γνωστός ως ο «Έλληνας Εσκομπάρ», ο Αλέξανδρος Αγγελόπουλος, που είχε συλληφθεί το 2004 για μεταφορά κοκαϊνης και συνεργασία με λατινοαμερικανικά καρτέλ. Πριν από 22 χρόνια, λοιπόν, είχε αποκαλυφθεί ότι ξέπλενε τα τεράστια κέρδη του εμφανίζοντας τεράστιες ποσότητες δελτίων παιχνιδιών του ΟΠΑΠ που είχαν κερδίσει διάφορα και συγκέντρωναν επ’ αμοιβή οι «συνεργάτες» του πράκτορες.
Στις τωρινές υποθέσεις, στα τέλη Αυγούστου, στη Ρόδο, ένα κλιμάκιο του Λιμενικού σταμάτησε για έλεγχο έναν λογιστή. Στις αποσκευές του υπήρχαν 950.000 ευρώ σε μετρητά, δεκάδες τερματικά POS και 30 γραμμάρια κοκαΐνης. Τα χρήματα, σύμφωνα με τους ερευνητές, ήταν εισπράξεις διαφόρων επιχειρήσεων του νησιού και ο λογιστής δούλευε στο παράρτημα ενός γραφείου με έδρα την Αθήνα και υποκαταστήματα σε Μύκονο και Ρόδο. Εκεί βρέθηκαν αργότερα «κρυφά» βιβλία με μερίσματα, ονόματα και ποσοστά. Το γραφείο ανήκε στον Άγγελο Γιαννακόπουλο, τον άνθρωπο πίσω από την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο».
Δύο μήνες αργότερα, το Σαββατοκύριακο της 24ης και 25ης Οκτωβρίου, ο 58χρονος επιχειρηματίας συνελήφη στην περιοχή των Ιωαννίνων, καθ’ οδόν προς την Αλβανία, από όπου, παρά την απαγόρευση εξόδου, θα πετούσε για Ντουμπάι. Λίγες ημέρες νωρίτερα, σε μια βίλα στην Εκάλη, άλλοι αστυνομικοί είχαν γκρεμίσει έναν διπλό τοίχο και είχαν βρει περίπου 1,2 εκατ. ευρώ σε μετρητά και 92 πολυτελή ρολόγια. Ο ιδιοκτήτης, Κωνσταντίνος Αντάρας, είναι ο ιδρυτής της Pizza Fan, αλυσίδας με περίπου 110 καταστήματα και 2.500 εργαζόμενους. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι τα μετρητά ήταν νόμιμο αποθεματικό.
Πίτσα και ψωμί, δύο από τα πιο «ταχυκίνητα», όπως τα λένε στην αγορά, προϊόντα, βρέθηκαν μέσα σε μία εβδομάδα στο κέντρο των μεγαλύτερων υποθέσεων οργανωμένης φοροδιαφυγής της χρονιάς, με εκτιμώμενη ζημία για το Δημόσιο άνω των 135 εκατ. ευρώ. Και οι δύο βρίσκονται στην προδικασία και όλοι οι κατηγορούμενοι ισχυρίζονται ότι είναι αθώοι. Πίσω τους, όμως, διαγράφεται η ανατομία ενός τεράστιου μηχανισμού που λειτουργεί με τους ίδιους κανόνες από τα beach bar της Ρόδου μέχρι τους ουρανοξύστες του Κόλπου.
Στην Pizza Fan οι ερευνητές δεν βρήκαν απλώς μια ταμειακή που «ξεχνούσε» αποδείξεις, αλλά ειδικά διαμορφωμένο λογισμικό στο κεντρικό σύστημα παραγγελιών. Όταν ο πελάτης πλήρωνε μετρητά, η παραγγελία μπορούσε να καταχωριστεί ως «κέρασμα», μηδενικής αξίας. Η πίτσα έφευγε κανονικά, τα χρήματα έμπαιναν στο συρτάρι και η συναλλαγή δεν έφτανε ποτέ στο myDATA. Κατά τους ερευνητές, περίπου μία στις πέντε παραγγελίες των καταστημάτων franchise «εξαφανιζόταν» έτσι. Η αρχική εκτίμηση μιλούσε για ΦΠΑ τουλάχιστον 25 εκατ. ευρώ που δεν αποδόθηκε από το 2022. Η Υποδιεύθυνση Δίωξης Οικονομικών Εγκλημάτων ανέβασε στη συνέχεια τη ζημία του Δημοσίου πάνω από τα 35 εκατ. και τα αδήλωτα έσοδα κοντά στα 140 εκατ. ευρώ, με την έρευνα να καλύπτει πλέον τη δεκαετία 2016-2026 και συνολικά 126 κατηγορουμένους.
Και δύο πολύ σημαντικές λεπτομέρειες: Η πρώτη είναι οι ενδείξεις ότι το κύκλωμα ειδοποιούνταν για ελέγχους, κάτι που οδήγησε τον διοικητή της ΑΑΔΕ Γιώργο Πιτσιλή να ζητήσει από την ΕΛ.ΑΣ. στοιχεία για πιθανή εμπλοκή υπαλλήλων της. Η δεύτερη είναι η εκτίμηση ότι το ίδιο λογισμικό μπορεί να έχει πουληθεί και σε άλλες αλυσίδες. Και τα «μαύρα» των «κερασμάτων» αναζητούσαν τις δικές τους …φωλιές: Η κρύπτη, τα ρολόγια, ένα φορητό και εύκολα μεταπωλήσιμο αποθεματικό, και μια υπεράκτια εταιρεία του 2002 στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους, που εμφανίζεται στα Pandora Papers με διεύθυνση την ίδια τη βίλα της Εκάλης, είναι πλέον τα σημεία όπου η Αρχή για το ξέπλυμα αναζητά τη διαδρομή.
Ο φούρναρης, οι αχυράνθρωποι και ο «ΑΦΜ μιας χρήσης»
Αν η Pizza Fan είναι η υπόθεση του λογισμικού, το «Χωριάτικο» είναι η υπόθεση των ανθρώπων-βιτρίνα. Η ιστορία ξεκινά το 1997 από έναν φούρνο στην οδό Μιχαήλ Βόδα και φτάνει σε έναν όμιλο που το ελληνικό FBI παρακολουθούσε ήδη από το 2024. Οι ερευνητές μιλούν για περίπου 520 υπαρκτές και εικονικές εταιρείες, που διαχειρίζονταν φούρνους, ξενοδοχεία, beach bar και στριπτιζάδικα, και για έναν «στρατό» 150 αχυρανθρώπων. Ανάμεσά τους ένας νεκρός εδώ και τέσσερα χρόνια, ένας 90χρονος από τη Σαλαμίνα και ανύπαρκτα πρόσωπα με διευθύνσεις στη Γαλλία, το Βέλγιο και τη Γερμανία.
Ο μηχανισμός είναι γνωστός ως «ΑΦΜ μιας χρήσης». Η επιχείρηση δουλεύει κανονικά, αλλά ΦΠΑ, φόροι και εισφορές δεν αποδίδονται ποτέ. Όταν τα χρέη φουσκώσουν, η εταιρεία «καίγεται», ανοίγει μια καινούργια και οι οφειλές μένουν σε έναν άνθρωπο χωρίς περιουσία. Η ζημία για εφορία και ΕΦΚΑ ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ.
Τέσσερις εταιρείες που η αστυνομία συνδέει με το περιβάλλον Γιαννακόπουλου συστάθηκαν λίγο πριν από τον διαγωνισμό του 2023 με κεφάλαιο 10.000 ευρώ η καθεμία και κοινά στοιχεία στο ΓΕΜΗ. Στη Λίνδο η τιμή εκκίνησης των 45.000 ευρώ για την τριετία έφτασε τις 201.600 και στα Κολύμπια από 18.000 ανέβηκε στις 142.200, με το σχήμα να κατακτά συνολικά 28 σημεία στις παραλίες. Μετά το τελευταίο μίσθωμα, τον Μάιο του 2025, ο Δήμος, αντί να διακόψει τις συμβάσεις, ρύθμισε οφειλές ίσες με το 67% έως 71% των μισθωμάτων της τριετίας, και μέχρι το τέλος του χρόνου οι τέσσερις εταιρείες είχαν εκκαθαριστεί.
Το πιο σκοτεινό κεφάλαιο αφορά τα χρήματα που προφανώς μπήκαν από την πίσω πόρτα. Οι Αρχές εκτιμούν ότι οι επιχειρήσεις λειτουργούσαν και ως πλυντήριο εσόδων από μαστροπεία, ενώ ο Γιαννακόπουλος είχε καταδικαστεί πρωτόδικα το 2015 σε υπόθεση trafficking, αν και το σκέλος αυτό δεν τεκμηριώθηκε στο αυτόφωρο.
Τερματικά POS φέρονται να έστελναν πληρωμές με κάρτα απευθείας σε λογαριασμό στη Δανία, που οι ελληνικές Αρχές δεν μπορούν να δεσμεύσουν. Τα κεφάλαια επέστρεφαν σε ελληνική εταιρεία, ακολουθούσαν καθημερινές αναλήψεις και τα μετρητά κατέληγαν σε ακίνητα στην Ελλάδα και στο Ντουμπάι. Βρέθηκαν περίπου 7 εκατ. ευρώ στην Ελλάδα, άλλα 6 εκατ. σε λογαριασμούς τριών γυναικών του περιβάλλοντός του και αποδείξεις καταθέσεων στα νησιά Κέιμαν. Την ίδια ώρα ο «Μεγάλος», όπως τον αποκαλούσαν οι συνεργάτες του, δήλωνε πενιχρά εισοδήματα και το 2022 είχε λάβει επίδομα ανεργίας. Ο επικεφαλής της Αρχής για το ξέπλυμα Χαράλαμπος Βουρλιώτης διέταξε καθολική δέσμευση περιουσιών και στις δύο υποθέσεις, εξαιρώντας τους λογαριασμούς μισθοδοσίας των εργαζομένων.
Η βιβλιογραφία περιγράφει το ξέπλυμα σε τρία στάδια και οι δύο υποθέσεις τα εικονογραφούν με πολύ απλό τρόπο. Το βρώμικο χρήμα μπαίνει στο σύστημα μέσα από επιχειρήσεις με πολλές μικρές συναλλαγές, όπου κανείς, π.χ., δεν μπορεί να αποδείξει πόσα κρουασάν πουλήθηκαν ένα πρωινό του Αυγούστου. Στη διαστρωμάτωση, κινείται μέσα από εταιρείες-κελύφη, εικονικά τιμολόγια και λογαριασμούς σε άλλες χώρες, ώστε να χαθεί το νήμα. Στην ενσωμάτωση, επιστρέφει ως ακίνητο, βίλα ή συλλογή πανάκριβων ρολογιών. Το ΔΝΤ και το UNODC τοποθετούν το ξεπλυμένο χρήμα στο 2% έως 5% του παγκόσμιου ΑΕΠ, δηλαδή 800 δισ. έως 2 τρισ. δολάρια τον χρόνο. Στην Ευρώπη η Europol εκτιμά ότι δεσμεύεται μόλις το 2% των εγκληματικών εσόδων και δημεύεται το 1%. Το έγκλημα, με άλλα λόγια, κρατά 99 στα 100 ευρώ. Ο χάρτης των καταφυγίων δεν θυμίζει πια νησιά με φοίνικες: στον Δείκτη Χρηματοοικονομικής Μυστικότητας του 2025 πρώτες είναι οι ΗΠΑ, ενώ η ΕΕ καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας μυστικότητας. Το Ντουμπάι συνδέει τα νήματα. Η έρευνα «Dubai Unlocked» του OCCRP και της E24 εντόπισε περίπου 200 φερόμενους εγκληματίες, φυγόδικους και πρόσωπα υπό κυρώσεις με πάνω από 1.000 ακίνητα στην πόλη, εκεί όπου συνελήφθη το 2019 και ο αρχηγός της Mocro Maffia, Ριντουάν Ταγκί.
Οι πιο αθόρυβες διαδρομές περνούν μέσα από το εμπόριο, με φορτία υπερτιμολογημένα ή ανύπαρκτα, και από παράλληλα δίκτυα «hawala», όπως εκείνο που εξάρθρωσε η Europol το 2025 σε Ισπανία, Αυστρία και Βέλγιο. Η λέξη είναι δάνειo από τα αραβικά για τη «μεταβίβαση». Πρόκειται για ένα άτυπο σύστημα μεταφοράς χρημάτων που στηρίζεται στην εμπιστοσύνη ανάμεσα σε μεσάζοντες, τους λεγόμενους «hawaladars». Το χρήμα δεν περνά από καμία τράπεζα και δεν ταξιδεύει σε βαλίτσες. Απλά είναι τα πράγματα.
Ας πούμε ότι κάποιος στην Αθήνα θέλει να στείλει 5.000 ευρώ στο Καράτσι. Δίνει τα μετρητά σε έναν hawaladar στην Αθήνα και παίρνει έναν κωδικό. Ο hawaladar ειδοποιεί τον συνεργάτη του στο Καράτσι, που πληρώνει το ποσό στον παραλήπτη μόλις εκείνος δώσει τον κωδικό. Τα δύο μέρη συμψηφίζουν το χρέος αργότερα, συχνά με αντίστροφες μεταφορές, με εμπορεύματα ή με υπερτιμολογημένα τιμολόγια.
Γεννήθηκε πριν από αιώνες στη Νότια Ασία και στη Μέση Ανατολή, και ακόμη και σήμερα το χρησιμοποιούν εκατομμύρια μετανάστες για να στείλουν χρήματα στις οικογένειές τους. Είναι γρήγορο, φτηνό και φτάνει σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν τράπεζες. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες λειτουργεί χωρίς καμία άδεια και κανέναν έλεγχο
Γι' αυτό είναι και ιδανικό εργαλείο για ξέπλυμα. Δεν αφήνει ηλεκτρονικό ίχνος, δεν υπάρχει έλεγχος ταυτότητας και η πραγματική κίνηση κρύβεται μέσα σε συμψηφισμούς που καταγράφονται, αν καταγράφονται, σε πρόχειρα τεφτέρια. Η Europol το βρίσκει όλο και συχνότερα στην υπηρεσία διακινητών ναρκωτικών και μεταναστών.
Στον ψηφιακό κόσμο, κατά την Chainalysis, το ξέπλυμα μέσω κρυπτονομισμάτων εκτινάχθηκε από 10 δισ. δολάρια το 2020 σε πάνω από 82 δισ. το 2025, με τα stablecoins να καλύπτουν το 84% του παράνομου όγκου. Κι όμως, η Europol επιστρέφει την ιστορία στη γειτονιά: το 86% των πιο επικίνδυνων δικτύων της Ευρώπης χρησιμοποιεί νόμιμες επιχειρήσεις, με πρώτες εκείνες που κινούν πολλά μετρητά, όπως η εστίαση.
Η Ελλάδα έχει χτίσει ένα από τα πιο φιλόδοξα ψηφιακά συστήματα φορολογικού ελέγχου στην Ευρώπη, με διασύνδεση POS, myDATA και αλγορίθμους κινδύνου, και το κενό ΦΠΑ έχει μειωθεί δραστικά. Οι δύο υποθέσεις δείχνουν όμως τα όριά του. Αν το λογισμικό λέει ψέματα, το myDATA απλώς καταγράφει το ψέμα, κι αν το κράτος βλέπει ΑΦΜ, το έγκλημα απαντά με αχυρανθρώπους. Όταν μια πόρτα κλείνει, το χρέος μεταφέρεται εκεί όπου οι έλεγχοι είναι ακόμη αναλογικοί: στον ΕΦΚΑ, στους δήμους, στα μισθώματα του Δημοσίου.
Η Αρχή για το ξέπλυμα εμφανίζεται πιο δραστήρια από ποτέ, με δεσμεύσεις της τάξης του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ τον τελευταίο χρόνο, όπως ανέφερε ο Πρόεδρος της Αρχής Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, Χαράλαμπος Βουρλιώτης στους Δελφούς. Η δέσμευση όμως δεν είναι δήμευση και το πρόστιμο δεν είναι είσπραξη: το 2024 η Αρχή καταλόγισε πρόστιμα άνω των 98 εκατ. ευρώ και εισέπραξε μόλις 2,6 εκατ. Είναι ένα από τα σημαντικότερα bugs του συστήματος. Το χέρι της Δικαιοσύνης δεν μπορεί εύκολα να βάλει στη σειρά μερικές συλλήψεις, κάποιους λογαριασμούς στη Δανία, ένα διαμέρισμα στο Ντουμπάι και μια κρυμμένη συλλογή με πανάκριβα ρολόγια θαμμένη σε έναν τοίχο ή κάτω από το ξύλινο πάτωμα ενός σαλονιού μιας μεζονέτας στην Κηφισιά. Σε αυτό ακριβώς ποντάρουν και τα διεθνή κυκλώματα του ξεπλύματος.
Το μαύρο χρήμα χρειάζεται πια βαλίτσα μόνο για το πρώτο χιλιόμετρο, όπως εκείνη του λογιστή στη Ρόδο. Από εκεί και πέρα του αρκούν ένα POS, ένας αχυράνθρωπος, ένα κουμπί που λέει «κέρασμα» και ένα εισιτήριο για το Ντουμπάι μέσω Τιράνων. Οι δικογραφίες θα δείξουν πόσα θα αποδειχθούν στο δικαστήριο. Το βέβαιο είναι ότι η ερώτηση «Αποδειξούλα θέλετε;» θα ακούγεται στο εξής λίγο διαφορετικά…
15°
