Αλήθεια σε δοκιμασία: Το Athens Alitheia Forum ανοίγει τη μεγάλη μάχη κατά των fake news

Η παραπληροφόρηση, τα fake news και η τοξικότητα στον δημόσιο λόγο βρέθηκαν στο επίκεντρο της πρώτης ημέρας των εργασιών του Athens Alitheia Forum, ενός νέου διεθνούς συνεδρίου που φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη συζήτηση γύρω από την αξιοπιστία της ενημέρωσης και τη λειτουργία της δημοκρατίας στην ψηφιακή εποχή.

Το διήμερο συνέδριο «Athens Alitheia Forum – Confronting fake news and toxic discourse», που πραγματοποιείται στις 10 και 11 Μαρτίου στην Αθήνα, διοργανώνεται από τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και τον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη. Στόχος της διοργάνωσης είναι να ανοίξει μια συστηματική συζήτηση για την κρίση εμπιστοσύνης στην ενημέρωση και να αναζητηθούν πρακτικές απαντήσεις απέναντι στην εξάπλωση των ψευδών ειδήσεων.

Στο ίδιο τραπέζι βρέθηκαν πολιτικοί, δημοσιογράφοι, πανεπιστημιακοί, ειδικοί στην ψηφιακή επικοινωνία και εκπρόσωποι θεσμών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, επιχειρώντας να αποτυπώσουν τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει η μαζική κυκλοφορία πληροφορίας στο διαδίκτυο.

Η αλήθεια ως πολιτική ευθύνη, στην παρέμβαση Μαρινάκη

Την έναρξη των εργασιών σηματοδότησε η ομιλία του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, ο οποίος υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης αποτελεί θεσμική υποχρέωση και όχι απλώς επικοινωνιακό ζήτημα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η υπεράσπιση της αλήθειας και της αξιόπιστης ενημέρωσης αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία της δημοκρατίας. Στην παρέμβασή του τόνισε ότι η μάχη απέναντι στα fake news δεν μπορεί να δοθεί μόνο από τα μέσα ενημέρωσης, αλλά απαιτεί συνεργασία θεσμών, κοινωνίας των πολιτών και ψηφιακών πλατφορμών. 

Ο κ. Μαρινάκης επεσήμανε επίσης ότι η παραπληροφόρηση δεν είναι απλώς μια δημοσιογραφική στρέβλωση, αλλά συχνά λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής επιρροής και χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Σε αυτό το πλαίσιο, υπογράμμισε ότι η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ποιότητα του δημόσιου διαλόγου αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην ενημέρωση.

Η διοργάνωση του φόρουμ, άλλωστε, αποσκοπεί ακριβώς στη δημιουργία ενός μόνιμου χώρου διαλόγου για την κρίση αξιοπιστίας που αντιμετωπίζουν σήμερα τα μέσα ενημέρωσης και η δημόσια συζήτηση.

Η έρευνα για τα fake news – Τι πιστεύουν οι Έλληνες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η παρουσίαση της έρευνας με τίτλο «Αναζητώντας την αλήθεια: τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα fake news», η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των εργασιών του συνεδρίου. Την παρουσίαση έκανε ο ιδρυτής της εταιρείας δημοσκοπήσεων MARC, Θωμάς Γεράκης.

Η έρευνα επιχείρησε να καταγράψει την αντίληψη των πολιτών για την παραπληροφόρηση, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η εμπιστοσύνη τους απέναντι στις ειδήσεις που καταναλώνουν.

Τα αποτελέσματα ανέδειξαν μια έντονη αίσθηση δυσπιστίας απέναντι στο περιεχόμενο που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, αλλά και αυξημένη ανησυχία για την επίδραση των fake news στη δημόσια συζήτηση. Παράλληλα, μεγάλο μέρος των ερωτηθέντων δήλωσε ότι δυσκολεύεται να διακρίνει πότε μια είδηση είναι αληθινή και πότε πρόκειται για παραπληροφόρηση.

Ένα ακόμη εύρημα που προκάλεσε συζήτηση ήταν ότι τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν σήμερα έναν από τους βασικούς χώρους διάδοσης ειδήσεων, αλλά ταυτόχρονα και το κύριο κανάλι διάχυσης ψευδών πληροφοριών.

Η έρευνα υπογράμμισε επίσης τη σημασία της παιδείας στα μέσα ενημέρωσης, καθώς πολλοί πολίτες δήλωσαν ότι δεν διαθέτουν επαρκή εργαλεία για να αξιολογούν την αξιοπιστία των πηγών.

Δημοκρατία και δημόσιος λόγος, στις παρεμβάσεις Κακλαμάνη και Γεραπετρίτη

Σημαντικές παρεμβάσεις έγιναν και από πολιτικά πρόσωπα που συμμετείχαν στις εργασίες του φόρουμ.

Ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης αναφέρθηκε στην ποιότητα του κοινοβουλευτικού διαλόγου, υπογραμμίζοντας ότι η πολιτική αντιπαράθεση οφείλει να στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε κατασκευασμένες αφηγήσεις.

Όπως σημείωσε, η διάδοση ψευδών ειδήσεων μπορεί να ενισχύσει την πόλωση και να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους δημοκρατικούς θεσμούς. Για τον λόγο αυτό, η πολιτική τάξη έχει ιδιαίτερη ευθύνη να διασφαλίζει ότι ο δημόσιος λόγος παραμένει τεκμηριωμένος και αξιόπιστος.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ανέδειξε τη διεθνή διάσταση της παραπληροφόρησης, επισημαίνοντας ότι σε πολλές περιπτώσεις τα fake news χρησιμοποιούνται ως εργαλείο υβριδικών απειλών.

Η διάδοση ψευδών αφηγήσεων, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να επηρεάσει διεθνείς σχέσεις, να υπονομεύσει την κοινωνική συνοχή και να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποσταθεροποίησης. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης απαιτεί διεθνή συνεργασία και κοινές στρατηγικές μεταξύ κρατών και θεσμών.

Τεχνολογία και παραπληροφόρηση, η παρέμβαση Παπαστεργίου

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη σχέση μεταξύ τεχνολογίας και παραπληροφόρησης.

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου αναφέρθηκε στον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι νέες τεχνολογίες στην αντιμετώπιση των fake news. Όπως σημείωσε, η τεχνητή νοημοσύνη και τα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό οργανωμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης.

Παράλληλα, τόνισε ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συνδυασμό τεχνολογικών λύσεων, θεσμικών παρεμβάσεων και εκπαίδευσης των πολιτών.

Ο ίδιος στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της ψηφιακής παιδείας, επισημαίνοντας ότι η ικανότητα των πολιτών να αξιολογούν την αξιοπιστία των πληροφοριών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία της δημοκρατίας στον ψηφιακό αιώνα.

Από το πρόβλημα στη λύση και ποια είναι η φιλοδοξία του Athens Alitheia Forum

Το Athens Alitheia Forum φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε έναν θεσμό που θα συμβάλλει στη διαμόρφωση πολιτικών και πρακτικών για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.

Η διοργάνωση αναδεικνύει ότι το πρόβλημα των fake news δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μονοδιάστατα. Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο φαινόμενο που συνδέεται με την πολιτική πόλωση, τη λειτουργία των ψηφιακών πλατφορμών, τα οικονομικά μοντέλα των μέσων ενημέρωσης και την ψυχολογία των χρηστών.

Η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης απαιτεί, επομένως, συντονισμένες δράσεις σε πολλαπλά επίπεδα: θεσμικό, τεχνολογικό, εκπαιδευτικό και κοινωνικό.

Το βασικό μήνυμα που αναδύεται από τις εργασίες του φόρουμ είναι ότι η αλήθεια δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη στη σύγχρονη εποχή της πληροφορίας. Πρέπει να προστατεύεται, να επαληθεύεται και να υπερασπίζεται καθημερινά.

Σε μια εποχή όπου η πληροφορία μπορεί να διαδοθεί σε λίγα δευτερόλεπτα και να επηρεάσει εκατομμύρια ανθρώπους, η ποιότητα της ενημέρωσης δεν είναι απλώς δημοσιογραφικό ζήτημα.

Είναι ζήτημα δημοκρατίας, όπως αναφέρθηκε.

Αύριο αναμένεται να μιλήσει στο Athens Alitheia Forum και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.