Διατομεακότητα: το θεωρητικό εργαλείο πίσω από τη woke ιδεολογία

Παρακμάζει άραγε η woke κουλτούρα και η πολιτικής της πολιτικής ορθότητας; Μπορεί μια προεδρία να κατατροπώσει ένα τόσο παλιό μαζικό κίνημα; Η σύντομη απάντηση είναι όχι· η μέθοδος της πολιτικής ορθότητας στις επιστήμες του ανθρώπου είναι βαθιά εδραιωμένη και η διατομεακότητα θεωρείται σήμερα δεδομένη στην έρευνα.

Πριν από λίγες δεκαετίες διαθεματικότητα ή διατομεακότητα σήμαινε διάδραση μεταξύ των επιστημών, επιστημονική έρευνα και ανάλυση χωρίς στεγανά. Σήμερα στην woke κουλτούρα ο όρος περιγράφει ένα κοινωνιολογικό αναλυτικό πλαίσιο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνικές και πολιτικές ταυτότητες των ομάδων και των ατόμων οδηγούν σε μοναδικούς συνδυασμούς διακρίσεων και προνομίων. Παραδείγματα αυτών των παραγόντων περιλαμβάνουν το κοινωνικό φύλο, την κάστα, το βιολογικό φύλο, τη φυλή, την εθνικότητα, την κοινωνική τάξη, τη σεξουαλικότητα, τη θρησκεία, την αναπηρία, το ύψος, την ηλικία, το βάρος και τη σωματική εμφάνιση. Αυτές οι διασταυρούμενες και αλληλοεπικαλυπτόμενες κοινωνικές ταυτότητες μπορούν να συμβάλουν είτε στην ενδυνάμωση είτε στην καταπίεση από άλλες ομάδες.

Αν και δεν έχουν γίνει πολλές αξιόλογες ποσοτικές έρευνες για να υποστηριχθεί ή να αμφισβητηθεί η αξιοπιστία της διαθεματικότητας / διατομεακότητας, αυτή η μέθοδος πρόσληψης και ανάλυσης της πραγματικότητας έχει επικρατήσει στον ακαδημαϊκό χώρο και γενικότερο στον αριστερό πολιτικό και πολιτιστικό λόγο. Με τη διαθεματικότητα / διατομεακότητα διευρύνθηκε το πεδίο του πρώτου και του δεύτερου φεμινιστικού κύματος, τα οποία υποτίθεται ότι επικεντρώνονταν εν πολλοίς στις εμπειρίες των λευκών, μεσοαστών και cisgender γυναικών εφόσον ήταν αυτές που είχαν πάρει τις αγωνιστικές πρωτοβουλίες: έτσι, το τρίτο και το τέταρτο κύμα συμπεριέλαβε τις εμπειρίες γυναικών από τις λεγόμενες «έγχρωμες» μειονότητες, από φτωχά στρώματα, μεταναστευτικές κοινότητες και άλλες ομάδες. Σήμερα ο διαθεματικός/ διατομεακός φεμινισμός αποσκοπεί στον διαχωρισμό του από τον «λευκό» φεμινισμό αναγνωρίζοντας τις διαφορετικές εμπειρίες και ταυτότητες των γυναικών που δεν είναι «λευκές».

Τον όρο «διαθεματικότητα ή διατομεακότητα» (intersectionality) εισήγαγε το 1989 η καθηγήτρια της νομικής στο πανεπιστήμιο του Λος Άντζελες Kimberlé Crenshaw. Η Crenshaw  συγκρότησε την «κριτική θεωρία της φυλής και του φύλου» για να  περιγράψει πώς τα συστήματα εξουσίας αλληλεπιδρούν και πώς επηρεάζουν άτομα και ομάδες που είναι «περιθωριοποιημένα» στην κοινωνία. Έκτοτε, οι ακτιβιστές και οι ακαδημαϊκοί χρησιμοποιούν αυτό το πλαίσιο για να προωθήσουν την κοινωνική και πολιτική ισότητα, με τη λογική ότι π.χ. οι διακρίσεις κατά των μαύρων γυναικών δεν μπορούν να ερμηνευθούν ως ένας συνδυασμός μισογυνισμού και ρατσισμού, αλλά ως ένα πιο σύνθετο φαινόμενο. Η διαθεματικότητα/ διατομεακότητα προσεγγίζει θέματα «τριπλής καταπίεσης» που σχετίζεται με τη φτώχεια, τη μετανάστευση και το φύλο. Το βιβλίο της Crenshaw «Critical Race Theory: The Key Writings That Formed the Movement» που εκδόθηκε το 1996 αποτέλεσε το θεωρητικό κείμενο στο οποίο βασίστηκαν έκτοτε οι πρακτικές της woke κουλτούρας όπως η καταγγελία του «προβλητικού λόγου», οι «ασφαλείς χώροι» και η απόρριψη της φυλετικής αχρωματοψίας η οποία είχε σχεδόν επικρατήσει στο πλαίσιο των ίσων ευκαιριών για όλους.