«Όμικρον»: Από τη Μποτσουάνα με αγάπη

Μοιάζει να είναι ο ορισμός της αυτοεκπληρούμενης προφητείας: Τα μοντέλα πρόβλεψης στις αρχές του ‘21 έλεγαν πως η Δύση θα εξασφάλιζε την πολυπόθητη ανοσία της αγέλης έως το τέλος του έτους ή το πολύ στις αρχές του ’22. Την ίδια ώρα όμως ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τέντρος Γκεμπρεγέσους μιλούσε για «καταστροφική ηθική αποτυχία». Γιατί; Επειδή τα ίδια μοντέλα προέβλεπαν πως ο υπόλοιπος κόσμος θα έπρεπε να περιμένει για το δικό του τείχος ανοσίας έως το 2023. Αλλά ακόμη και οι πρωτοετείς της Βιολογίας ήξεραν πως, μέχρι τότε, στις περιοχές με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη οι μεταλλάξεις θα έκαναν πάρτι.

Είναι κάτι που υπενθυμίζει η μετάλλαξη «Όμικρον». Το μότο που είχε λανσάρει ο ΠΟΥ, «κανένας δεν είναι ασφαλής εάν δεν είμαστε όλοι μας ασφαλείς», άξιζε κάτι παραπάνω από το να τυπωθεί σε κούπες και μπλουζάκια. Άξιζε να το πάρουμε όλοι μας στα σοβαρά επειδή, όπως αποδεικνύεται για ακόμη μία φορά, οι ιοί δεν καταλαβαίνουν από σύνορα και συνοριακούς ελέγχους. Η μετάλλαξη που εντοπίστηκε στη Μποτσουάνα μετανάστευσε στην Ευρώπη και την Αμερική. Δεν χρειάστηκε να κρυφτεί σε αμπάρια ή να διασχίσει σαβάνες και ερήμους. Βρήκε καταφύγιο στον ξενιστή της και ταξίδεψε με την άνεση και την ταχύτητα που προσφέρει μια αεροπορική πτήση. Στη Δύση μπορεί να έφτασε ακόμη και πρώτη θέση.

Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς. Στις αρχές της χρονιάς, το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού κατείχε το 60% των εμβολίων. Σε ολόκληρο τον πλανήτη είχαν εμβολιαστεί 90 εκατ. άνθρωποι. Αλλά μόλις οι 25 ζούσαν στην υποσαχάρια Αφρική. 25 τι; «25 σκέτο» είχε διευκρινίσει ο Γκεμπρεγέσους για να μην μπερδευτεί κανείς. «Όχι 25 εκατομμύρια, όχι 25 χιλιάδες». Από τότε δεν έχουν αλλάξει και πολλά στην αναλογία. Από την Ινδία (απ’ όπου ήρθε η «Δέλτα») έως την Μποτσουάνα (όπου εντοπίστηκε για πρώτη φορά η «Όμικρον»), η εμβολιαστική κάλυψη είναι χαμηλή όχι επειδή περισσεύουν οι αρνητές, αλλά επειδή δεν περισσεύουν τα εμβόλια.

Σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο έχει εμβολιαστεί μόλις το 7,5% του πληθυσμού, στη Μποτσουάνα δεν ξεπερνά το 20%, στο Καμερούν μόλις που αγγίζει το 2%, στο Κονγκό ίσα που το ξεπερνά, στο Μπουρουντί ο πίνακας των πλήρως εμβολιασμένων γράφει ένα ολοστρόγγυλο μηδέν. Στον αντίποδα, ο Καναδάς, η χώρα που είχε εξασφαλίσει τα μεγαλύτερα αποθέματα εμβολίων στον κόσμο, μπορώντας έτσι να εμβολιάσει πενταπλάσιο πληθυσμό από τα 38 εκατομμύρια που ζουν στο έδαφός του, έχει σήμερα μια εμβολιαστική κάλυψη της τάξης του 78%.

Μπράβο του, αλλά τα υπόλοιπα; Η κυβερνητική εκπρόσωπος είχε ερωτηθεί τότε εάν η κυβέρνηση σκόπευε να διαθέσει άμεσα αυτό το τεράστιο στοκ στις πιο φτωχές χώρες. «Ο κόσμος πρέπει να καταλάβει πως οι καιροί είναι δύσκολοι» είχε απαντήσει εκείνη αμήχανα. Ήταν μια στιγμή αμηχανίας έπειτα από μια στιγμή απληστίας. Η Δύση γέμισε τις αποθήκες της και αφέθηκε στην πλάνη πως το τείχος της ανοσίας κινδυνεύει μόνο από τους αρνητές. Αφέθηκε και στην ακόμη μεγαλύτερη πλάνη πως η οικονομία θα ανάκαμπτε με τα τρία τέταρτα του πλανήτη αποκλεισμένα. Το λάθος της όμως δεν ήταν μόνο η απληστία της. Ήταν και ένας φτηνός υπολογισμός. Όπως εκτιμούσε μελέτη του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου, η άνιση διανομή των εμβολίων θα μπορούσε να στοιχίσει στην παγκόσμια οικονομία από 1,5 έως 3,5 τρισ. ευρώ. Αλλά πόσο θα στοίχιζε η χρηματοδότηση της αγοράς των εμβολίων από τις φτωχότερες χώρες; Μόλις 60 δισ. ευρώ.

Ή μήπως να αρθεί η πατέντα των εμβολίων, όπως ζήτησε ο Τζο Μπάιντεν; Ο αντίλογος είναι πως οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές. Αυτός ο αντίλογος όμως μοιάζει πλέον να είναι μέρος της «ηθικής αποτυχίας» για την οποία μιλούσε ο Τέντρος Γκεμπρεγέσους. Αρκεί να θυμηθεί κανείς την απάντηση που είχε δώσει ο Τζόνας Σολκ, ο επιστήμονας που ανακάλυψε το εμβόλιο κατά της πολιομυελίτιδας, σε ποιον ανήκε η πατέντα: «Μπορείς», είχε πει, «να πατεντάρεις τον ήλιο;». Ισχύει ακόμη περισσότερο για τον ήλιο της Μποτσουάνα.