Με αφορμή την απουσία μας από το Βερολίνο

Θα ήθελα να σας θυμίσω ένα κράτος τρανό, με όνομα που προκαλούσε δέος. Απαρτιζόταν από μικρά και μεγάλα κρατίδια, με το καθένα τους να έχει δική του διοίκηση και νομοθεσία. Το πολυεθνικό εκείνο κράτος διέθετε βουλή, η οποία όμως μάλλον συζητούσε παρά ψήφιζε σημαντικούς νόμους. Ο ηγέτης της εκλεγόταν έμμεσα, από τα κρατίδια, μετά από παρασκηνιακές διεργασίες, πλαισιωνόταν από ένα συμβούλιο αρχηγών, ωστόσο δε διέθετε ούτε δικό του στρατό, ούτε εργαλεία άσκησης εξωτερικής πολιτικής.

Αναρωτιέμαι πόσοι αντιληφθηκατε ότι αναφέρομαι στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους, μία οντότητα με διάρκεια ζωής 1006 ετών, που στο μακρόσυρτο φινάλε της είχε εκφυλιστεί σε αυτοκρατορία-σφραγίδα, από τη διάλυσή της οποίας προέκυψε τελικά ως σημαντικότερη διάδοχος η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Η σύγχρονη Γερμανία έχει φυσικά μεγάλες διαφορές από την απόλυτη μοναρχία των αρχών του 20ου αιώνα. Στο εσωτερικό της χαρακτηρίζεται από υγιή δημοκρατικότητα, σχολαστικό σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκτεταμένη διοικητική αποκέντρωση, κοινωνική αλληλεγγύη και φιλελεύθερη οικονομία. Έχει αναγνωρίσει τα αλησμόνητα τεράστια σφάλματά της και έχει απολογηθεί -κυριως λεκτικά- γι αυτά, καλλιεργεί συστηματικά στους πολίτες της την ανοχή στη διαφορετικότητα, απέχει από οποιαδήποτε εδαφική διεκδίκηση, γενικά στα του οίκου της αποτελεί κράτος-πρότυπο. Στα του οίκου της.

Όταν η χρηματοπιστωτική κρίση πέρασε στην ανατολική ακτή του Ατλαντικού, πολλοί είχαν θεωρήσει πως η Γερμανία της Άγκελα Μέρκελ θα ανελίσσετο σε πανευρωπαϊκή ηγέτιδα πάνω σε θέματα αρχών και αξιών, πως θα ήταν η μόνη με σχέδιο για την πορεία της ΕΕ και πως θα διέθετε την δέουσα αποφασιστικότητα για να ολοκληρωθεί επιτέλους το περιβόητο "ευρωπαϊκό οικοδόμημα". Ξεχάστηκε βλέπετε το πώς ξεκίνησε ο αιματηρός τεμαχισμός της Γιουγκοσλαβίας. Ειδικά εμείς οι Έλληνες "μενουμευρωπαίοι", απογοητευμένοι από την πολυετή ανεπάρκεια του εγχώριου πολιτικού συστήματος, είχαμε δει στο δίδυμο Μέρκελ-Σόιμπλε τα πρόσωπα εκείνα που θα έσπρωχναν την Ελλάδα στο κλαμπ των "κανονικών" δυτικών χωρών, όπου η ευνομία, ο σεβασμός στον πολίτη και η στήριξη της επιχειρηματικότητας θεωρούνται αυτονόητα. Μετά το 2015, ξυπνήσαμε για τα καλά. Η εξοργιστικη ανοχή στις θεσμικές αντιμεταρρυθμισεις και στις αντιδημοκρατικές παρεμβάσεις Τσίπρα συνδυάστηκε με το όνειδος του μεταναστευτικού, (από το οποίο η Ελλάδα είναι η κυρίως θιγόμενη σε σχέση με τον πληθυσμό και την οικονομία της), με την απροκάλυπτη πίεση υπέρ της Συμφωνίας των Πρεσπών, και τώρα με τον αποκλεισμό μας από τις συζητήσεις για το μέλλον της Λιβύης. Και φυσικά αυτή η στάση δεν αφορά μόνο εμάς, ολόκληρη η υπό γερμανική ηγεμονία ΕΕ (κακά τα ψέματα, αυτή είναι η πραγματικότητα) παρουσιάζει σημάδια διάλυσης. Πολιτειακές εκτροπές και έλλειψη αλληλεγγύης σε Πολωνία και Ουγγαρία περνάνε στο ντούκου, η ενεργειακή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο εντείνεται όλο και περισσότερο, η Βρετανία αποχώρησε κυρίως λόγω βάσιμων φόβων για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, οι κάθε είδους ανάγκες των μικρότερων χωρών δε λαμβάνονται υπόψη, η μετεξέλιξη της Ευρωζώνης σε βιώσιμη ενιαία οικονομία συνεχώς υπονομεύεται, οι λαοί παραμένουν απλοί θεατές της διαδικασίας τοποθέτησης προσώπων στις πιο υπεύθυνες θέσεις του ενωσιακού μηχανισμού. Σε γενικές γραμμές καλλιεργείται η πεποίθηση ότι οι κοινές πολιτικές υπαγορεύονται από τους εκάστοτε σκοπούς της "σιδηράς" καγκελαρίου, και σε προέκταση της εθνικής οικονομικής ελίτ. Παρά τα όμορφα λόγια και το δασκαλίστικο ύφος των Γερμανών υπηρεσιακών παραγόντων, οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα παραβλέπονται, οι επεκτατικές κινήσεις Ερντογάν ενθαρρύνονται, οι μεταναστευτικές ροές από τη νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική αγνοούνται, οι αναθεωρητικές τάσεις της Ρωσίας υποβαθμίζονται ως προς τη σοβαρότητα τους, οι στρατηγικές ευρωπαϊκές προοπτικές τίθενται εν αμφιβόλω χάριν της κοντόφθαλμης πολιτικής της Γερμανίας, που εστιάζει αποκλειστικά στα βραχυπρόθεσμα κέρδη των δικών του εξαγωγικών βιομηχανιών. Το Βερολίνο μοιάζει να πασχίζει να διαιωνίσει την τωρινή αδράνεια στο διηνεκές, καθώς είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του. Θέλει την ΕΕ να υφίσταται όπως τώρα, μεγάλη, ώστε να αυξάνει το διεθνές κύρος του, γραφειοκρατική, ώστε να προωθεί με μεθοδικότητα όσες οδηγίες το ενδιαφέρουν, πλαδαρή, ώστε να μη χώνεται στα πόδια του, και φυσικά μόνο κατ' όνομα ενωμένη, ώστε να μη χρειαστεί να βάλει το χέρι του στη τσέπη ή να διαταραχθούν οι σχέσεις του με εκλεκτούς εμπορικούς εταίρους.

Η σημερινή γερμανική ηγεσία δείχνει να οραματίζεται μια ΕΕ στο πρότυπο της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενός τίποτα με βαρύγδουπο τίτλο. Ωστόσο, ξεχνούν ότι το άλλοτε ένδοξο αυτό κρατικό μόρφωμα κάποια στιγμή αντιμετώπισε έναν αιματηρότατο εμφύλιο πόλεμο, επιβίωσε μα κατόπιν μπήκε σε μια επιταχυνόμενη διαδικασία αποσύνθεσης, και στο τέλος διαλύθηκε από τους ίδιους τους Αψβούργους, ανοίγοντας το δρόμο για μία σειρά νέων πολέμων. Προφανώς αυταπατώνται πως θα ηγούνται ες αεί μόνο με soft power και δίχως ανάληψη ουσιαστικών ευθυνών, ευρισκόμενοι πάντοτε στην παγκόσμια κορυφή της ανταγωνιστικότητας με τη συνδρομή των υπάκουων γειτόνων τους. Μέσα σε τούτη τη φενάκη, σκάβουν όχι μόνο το δικό τους λάκκο, μα και ημών των "εταίρων".