ΠΑΣΟΚ σε στρατηγικό δίλημμα: θεσμική ευθύνη ή εύκολη αντιπολίτευση; Η ασάφεια απειλεί να υπονομεύσει την πολιτική του ταυτότητα.
Σε κάθε πολιτικό κόμμα υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες οι αποφάσεις του καθορίζουν όχι μόνο την εκλογική του πορεία αλλά και τον ίδιο τον λόγο ύπαρξής του. Για το ΠΑΣΟΚ, η περίοδος που διανύει μοιάζει με μία από αυτές τις κρίσιμες καμπές. Όχι επειδή απειλείται άμεσα μόνο η εκλογική του επιβίωση, αλλά επειδή κινδυνεύει να υπονομεύσει το ίδιο το πολιτικό του αφήγημα.
Το παράδοξο είναι ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σήμερα σε μια θέση που θα μπορούσε να αποτελέσει στρατηγικό πλεονέκτημα. Μετά την κατάρρευση της προηγούμενης δεκαετίας, επανήλθε ως ένας σταθερός πόλος του πολιτικού συστήματος. Δεν είναι πλέον το κυρίαρχο κόμμα εξουσίας της μεταπολίτευσης, αλλά ούτε και ένα περιθωριακό σχήμα. Βρίσκεται σε μια ενδιάμεση θέση: αρκετά ισχυρό ώστε να επηρεάζει τις εξελίξεις, αλλά όχι αρκετά ισχυρό ώστε να τις καθορίζει μόνο του.
Αυτή ακριβώς η θέση απαιτεί στρατηγική ωριμότητα. Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Αντί να επεξεργαστεί ένα συνεκτικό σχέδιο πολιτικής ταυτότητας και κυβερνησιμότητας, το κόμμα δείχνει να παλινδρομεί ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά επιδιώκει να εμφανίζεται ως υπεύθυνη δύναμη θεσμικής σταθερότητας. Από την άλλη, υιοθετεί συχνά έναν λόγο που θυμίζει περισσότερο αντιπολιτευτική καταγγελία παρά εναλλακτική πρόταση εξουσίας.
Η αντίφαση αυτή δεν είναι απλώς επικοινωνιακή. Είναι βαθιά πολιτική.
Στην πραγματικότητα, το ΠΑΣΟΚ μοιάζει να παγιδεύεται σε έναν ιδιότυπο ανταγωνισμό με την αντισυστημική ρητορική, σε μια προσπάθεια να ανακτήσει ψηφοφόρους που χάθηκαν την περίοδο της κρίσης. Όμως η στρατηγική αυτή αγνοεί ένα κρίσιμο δεδομένο: οι ψηφοφόροι που αναζητούν αντισυστημική σύγκρουση έχουν ήδη άλλες πολιτικές επιλογές. Το ΠΑΣΟΚ ιστορικά δεν υπήρξε κυρίως κόμμα διαμαρτυρίας. Υπήρξε κόμμα εξουσίας και εκσυγχρονισμού της κοινωνίας.
Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό του πεδίο είναι η κυβερνησιμότητα και όχι η πολιτική καταγγελία.
Η μεγάλη πρόκληση για το κόμμα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστη δύναμη πολιτικής ισορροπίας: έναν παράγοντα που ενισχύει τη θεσμική σταθερότητα χωρίς να ταυτίζεται με την εκάστοτε κυβέρνηση και που ταυτόχρονα προτείνει ρεαλιστικές μεταρρυθμίσεις αντί για εύκολες συνθηματολογίες.
Η ιστορία του ΠΑΣΟΚ είναι γεμάτη από στιγμές στρατηγικής τόλμης. Από τη βαθύτερη ευρωπαϊκή ενσωμάτωση της χώρας μέχρι τις δύσκολες επιλογές της οικονομικής κρίσης, το κόμμα γνώρισε ότι η πολιτική ευθύνη δεν ταυτίζεται πάντα με τη δημοφιλία. Στην ίδια στρατηγική παράδοση εντάσσεται και η επιλογή που οδήγησε την Κυπριακή Δημοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη Σύνοδο Κορυφής του Ελσίνκι το 1999, μεταφέροντας το Κυπριακό στο ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής και ασφάλειας.
Ακριβώς γι’ αυτό, η σημερινή αμηχανία προκαλεί εντύπωση. Αντί για ένα σαφές πολιτικό σχέδιο, συχνά εμφανίζεται ένας λόγος που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε πολλαπλά ακροατήρια. Το αποτέλεσμα είναι μια ασάφεια που τελικά δεν πείθει κανέναν.
Η πολιτική, όμως, δεν συγχωρεί την ασάφεια. Ιδίως όταν ένα κόμμα επιχειρεί να ανακτήσει τον ρόλο του ως κεντρικός παράγοντας του πολιτικού συστήματος.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται μπροστά σε ένα απλό αλλά σκληρό δίλημμα: θα επιλέξει τον δρόμο της θεσμικής ευθύνης ή θα παρασυρθεί από τον πειρασμό της εύκολης αντιπολίτευσης;
Η πρώτη επιλογή είναι δύσκολη, γιατί απαιτεί σαφήνεια, συγκρούσεις και πολιτικό κόστος. Η δεύτερη είναι ευκολότερη, αλλά οδηγεί σχεδόν πάντα στην πολιτική περιθωριοποίηση.
Αν τελικά επικρατήσει η δεύτερη, τότε δεν θα πρόκειται απλώς για μια εκλογική ήττα.
Θα πρόκειται για κάτι βαθύτερο: για μια αργή αλλά συνειδητή πολιτική αυτοχειρία.
21°
