Τα δεδομένα των ευκολόπιστων

Η προσωπική μας ζωή δεν έχει σκηνές μόνο μιας αθώας εποχής. Kάποιοι, κάπου στην ιστορία, πάντα δράττονται της ευκαιρίας να βρουν μια χαραμάδα για να εισβάλουν στις προσωπικές μας ζωές και να πάρουν αυτό το ανεκτίμητο «κάτι» χωρίς συγκατάθεση. Παρόλο που η εποχή  των παρακολουθήσεων και του φακελώματος βρίσκεται αρκετά πίσω μας η κατασκοπευτική ψυχολογική παράνοια φαίνεται ότι συνεχίζει να υπάρχει και σήμερα. Συζητήσεις για ψηφιακούς εθισμούς, μονοπώλια, κλοπές δεδομένων όλο και μας απασχολούν. Η νέα ψηφιακή μας προσωπικότητα είναι πλέον μέρος της προσωπικής και της επαγγελματικής μας ζωής, έχει δημόσια έκφραση και επηρεάζει κοινωνικά γεγονότα. Τα ψηφιακά ίχνη που αφήνουν τα likes, τι ψωνίσαμε, ποια σελίδα επισκεφτήκαμε, ποιες ειδήσεις τραβήξανε το ενδιαφέρον μας λειτουργούν πλέον σαν καταγεγραμμένες συμπεριφορές που δύσκολα μπορούμε να σβήσουμε. Μια μόνο κίνηση μας αρκεί για να ενεργοποιήσει στο διαδίκτυο στοιβάδα αλγοριθμικών πράξεων με προβλέψιμη συνέχεια. Ίδιες εικόνες, ίδιες διαφημίσεις και η επιβεβαίωση ότι όλος ο κόσμος περιστρέφεται γύρω από εμάς.

Το σκάνδαλο της εταιρίας Cambridge Analytica αποκάλυψε τα όσα φανταζόμασταν. Κενά επιτήρησης στο διαδίκτυο και συνταγές προπαγάνδας μαζί με τζόγο. Η εταιρεία χρησιμοποίησε ψυχομετρικές μεθόδους αναλύοντας με κατάλληλους αλγόριθμους το προφίλ εκατομμύρια χρηστών με συγκεκριμένα κοινά χαρακτηριστικά. Η κατηγοριοποίηση σε ομάδες αφορούσε συγκεκριμένες «διαδικτυακές συμπεριφορές», όπως επισκέψεις και αναρτήσεις ακραίων απόψεων εθνικιστικού ή ρατσιστικού περιεχομένου μέχρι και απλά μόνο likes σε αυτές. Οι χρήστες ως δείγμα ονομάστηκαν «ευκολόπιστοι». Έπειτα ξεκίνησε ο βομβαρδισμός με στοχευμένα εξατομικευμένα μηνύματα, ψευδείς ειδήσεις επί το πλείστον με σκοπό να επηρεάσουν τις απόψεις τους ή να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τον ακραίο χαρακτήρα τους. Ο κατάλληλος χρόνος και τόπος για να χρησιμοποιηθούν αυτές οι μέθοδοι ήταν οι προεκλογικές αναμετρήσεις ανά την υφήλιο και το δημοψήφισμα του Brexit. Τα αποτελέσματα των εκλογών της Αμερικής και του Brexit συνδυάστηκε με την συνεργασία της Cambridge Analytica με το Facebook και τις υπηρεσίες που πρόσφερε η Cambridge Analytica στους υποψηφίους για να κερδίσουν τις εκλογές ή να ταχθούν υπέρ του «ναι» στο δημοψήφισμα του Brexit.

Η εταιρία Cambridge Analytica αναγκάστηκε να κλείσει ίσως για να μην συνεχιστεί η έρευνα, το Facebook θα πληρώσει 5 δις δολάρια για υπονόμευση στις επιλογές των καταναλωτών του. Η απαίτηση δημιουργίας μιας ανεξάρτητης επιτροπής προσωπικών δεδομένων έγινε πλέον αναγκαία ως ρυθμιστής. Ο γενικός κανονισμός προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (GDPR) μπήκε σε ευρωπαϊκή εφαρμογή με πρόστιμα για τους παραβάτες. Σίγουρα όλα αυτά είναι προς την σωστή κατεύθυνση για την συμμόρφωση. Κάποιοι όμως πάντα θα τεστάρουν τα όρια της επιτήρησης και οι «ευκολόπιστοι» θα συνεχίζουν να αποτελούν ένα καλό δείγμα για χειραγώγηση. Όπως είπε και ο Kapor, όταν κάθεσαι μπρος στο ίντερνετ είναι σαν να πίνεις νερό από πυροσβεστικό κρουνό, θέλει σίγουρα τρόπο πώς θα ξεδιψάσεις.