Η ψηφιακή προστασία στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης δεν μπορεί να εξαντλείται σε απαγορεύσεις και ελέγχους, αλλά απαιτεί διαρκή πολιτική, ψηφιακές δεξιότητες και ουσιαστικές εναλλακτικές για τα παιδιά
Για πρώτη φορά, μια γενιά παιδιών μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η προσοχή της αποτελεί αντικείμενο διαρκούς ανταγωνισμού από ψηφιακά συστήματα σχεδιασμένα να την κρατούν συνδεδεμένη. Οι αλγόριθμοι εξατομίκευσης, η ατέρμονη ροή περιεχομένου και οι μηχανισμοί επιβράβευσης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον που δεν είναι ουδέτερο. Απέναντί τους βρίσκεται ένα παιδί, του οποίου η συναισθηματική ωριμότητα και η ικανότητα αυτορρύθμισης εξακολουθούν να αναπτύσσονται.
Αυτή η ουσιαστική ασυμμετρία βρίσκεται στον πυρήνα της συζήτησης για τη θέσπιση ηλικιακού ορίου στην πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μιας συζήτησης που δεν αφορά μόνο το αν και μέχρι ποια ηλικία πρέπει να τίθενται περιορισμοί, αλλά και το πώς κατανέμεται η ευθύνη για την προστασία των παιδιών ανάμεσα στην οικογένεια, τις τεχνολογικές εταιρείες και την Πολιτεία.
Για χρόνια, η συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στους γονείς: πόσο ενημερώνονται, πόσο ελέγχουν, ποια όρια θέτουν. Η γονική ευθύνη παραμένει αναντικατάστατη. Δεν μπορεί, ωστόσο, να αποτελεί τη μοναδική απάντηση σε κινδύνους που συνδέονται με τον ίδιο τον σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών. Η ευθύνη πρέπει να είναι ανάλογη με τη δύναμη κάθε εμπλεκόμενου. Οι οικογένειες έχουν την ευθύνη της ανατροφής, οι τεχνολογικές εταιρείες την ευθύνη του ασφαλούς σχεδιασμού των υπηρεσιών τους και η Πολιτεία την ευθύνη να θεσπίζει κανόνες και να εποπτεύει την εφαρμογή τους.
Σε αυτή την αντίληψη βασίζεται και η ελληνική νομοθετική ρύθμιση, που ψηφίστηκε από τη Βουλή, για τη θέσπιση ελάχιστου ορίου ηλικίας δεκαπέντε ετών στην πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα. Πρόκειται για μια στοχευμένη παρέμβαση και όχι για μια γενική απαγόρευση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας. Η ουσία της βρίσκεται στην αναγνώριση ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στις ατομικές επιλογές των οικογενειών, αλλά απαιτεί συγκεκριμένες υποχρεώσεις από τους παρόχους των ψηφιακών υπηρεσιών.
Ασφαλώς, η ψήφιση ενός νόμου δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη της αποτελεσματικότητάς του. Η πραγματική δοκιμασία κάθε δημόσιας πολιτικής αρχίζει με την εφαρμογή της. Θα χρειαστεί να αξιολογήσουμε αν οι πλατφόρμες συμμορφώνονται ουσιαστικά, αν οι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας λειτουργούν με σεβασμό στην ιδιωτικότητα, αν περιορίζεται πράγματι η έκθεση των παιδιών σε κινδύνους, αλλά και αν αναπτύσσονται πρακτικές παράκαμψης των περιορισμών ή μετακίνησης σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες. Η αναγνώριση αυτών των δυσκολιών, ωστόσο, δεν αποδυναμώνει τη νομοθετική παρέμβαση. Η καλή νομοθέτηση προϋποθέτει συνεχή παρακολούθηση, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και διάθεση για τις αναγκαίες βελτιώσεις.
Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίσουμε ότι καμία απαγόρευση, όσο αναγκαία κι αν κρίνεται, δεν μπορεί να υποκαταστήσει μια ολοκληρωμένη πολιτική για την προστασία και την ανάπτυξη των παιδιών. Η Εθνική Στρατηγική για την Αντιμετώπιση της Βίας Ανηλίκων, τα εργαλεία γονικού ελέγχου και το Kids Wallet αποτελούν ενδεικτικές πρωτοβουλίες που έχουν ήδη αναληφθεί και χρειάζονται συνέχεια, συντονισμό και ενίσχυση.
Καθοριστικός είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης. Ένα σύγχρονο σχολείο δεν αρκεί να διδάσκει στα παιδιά πώς να χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Οφείλει να τα βοηθά να κατανοούν πώς λειτουργεί, να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση, να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα και να αναπτύσσουν κριτική σκέψη. Παράλληλα, η υποστήριξη της οικογένειας και η δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου αποτελούν αναγκαία συμπληρώματα της ψηφιακής προστασίας. Δεν αρκεί να περιορίζουμε τον χρόνο μπροστά στην οθόνη, αν δεν δημιουργούμε ουσιαστικές εναλλακτικές έξω από αυτήν.
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται μια διάσταση που συχνά παραμένει στο περιθώριο της συζήτησης: η ψηφιακή προστασία των παιδιών είναι και ζήτημα κοινωνικής ισότητας. Δεν διαθέτουν όλες οι οικογένειες τις ίδιες ψηφιακές δεξιότητες, τον ίδιο διαθέσιμο χρόνο ή τις ίδιες οικονομικές δυνατότητες. Ούτε έχουν όλα τα παιδιά την ίδια πρόσβαση σε δημιουργικές δραστηριότητες και υποστηρικτικά περιβάλλοντα. Αν, λοιπόν, η προστασία τους εξαρτάται αποκλειστικά από τις δυνατότητες της οικογένειας, οι ήδη υπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες κινδυνεύουν να μεταφερθούν και στο ψηφιακό περιβάλλον.
Η ευθύνη της Πολιτείας, επομένως, δεν εξαντλείται στη θέσπιση κοινών κανόνων. Περιλαμβάνει τη συστηματική καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων στο σχολείο, την ουσιαστική υποστήριξη των γονέων και τη διεύρυνση της πρόσβασης των παιδιών σε δημιουργικές δραστηριότητες, ανεξάρτητα από το οικογενειακό τους περιβάλλον.
Γιατί η ισότητα στην προστασία δεν διασφαλίζεται μόνο όταν ισχύουν οι ίδιοι κανόνες για όλους, αλλά όταν δημιουργούνται και οι προϋποθέσεις ώστε όλα τα παιδιά να μπορούν πραγματικά να ωφεληθούν από αυτούς.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που φοβούνται την τεχνολογία ή παραμένουν αποκομμένα από τις δυνατότητές της. Είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που μπορούν να τη χρησιμοποιούν με γνώση, κριτική ικανότητα, αυτονομία και ασφάλεια. Και αυτό σίγουρα δεν εξαντλείται σε μια νομοθετική πράξη, αλλά συνιστά μια διαρκή και συνεπή δημόσια ευθύνη.
13°
