Πρακτικές ενσυνειδητότητας για όλη την οικογένεια, με μικρές παύσεις που μειώνουν το άγχος και μας βοηθούν να ζούμε στο τώρα.
Πώς γίνεται το μυαλό μας να ζει ταυτόχρονα στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον; Πώς μπορούμε να το επαναφέρουμε στο «τώρα»; Γιατί ακόμη και ο ελεύθερος χρόνος καταλήγει συχνά να γίνεται άλλη μία δραστηριότητα στο πρόγραμμα; Και πώς μπορεί μια απλή βόλτα γύρω από το τετράγωνο, πριν επιστρέψουμε στο σπίτι, να μας βοηθήσει να αφήσουμε πίσω τα «βαρίδια» της ημέρας;
Στο νέο επεισόδιο του «Μαμάδες με Ρούμι με καλεσμένο τον κ. Κωνσταντίνο Χαραντινιώτη, Mindset Mentor, Coach, συγγραφέα και ομιλητή με πολυετή εμπειρία στην ενσυνειδητότητα, στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στην προσωπική εξέλιξη, μιλήσαμε για την παρουσία, την οικογενειακή βιασύνη και τους μικρούς, ρεαλιστικούς τρόπους με τους οποίους μπορούμε να επιστρέφουμε στο «τώρα» χωρίς να μετατρέψουμε ακόμη και την παύση σε μία επιπλέον υποχρέωση.
Η παύση δεν σημαίνει απαραίτητα ακινησία, απόλυτη ησυχία ή διαλογισμός με τα μάτια κλειστά! Μπορεί να είναι μια βαθιά ανάσα πριν πάρουμε μια απόφαση, ένας σύντομος περίπατος, λίγα λεπτά χωρίς οθόνες ή μια στιγμή αναστοχασμού στο τέλος της ημέρας. Η ενσυνειδητότητα ξεκινά ακριβώς από εκεί: από την προσπάθεια να παρατηρούμε όσα συμβαίνουν μέσα μας και γύρω μας, χωρίς να σπεύδουμε αμέσως να τα διορθώσουμε, να τα κρίνουμε ή να αντιδράσουμε.
Στην οικογενειακή ζωή, αυτή η μικρή απόσταση ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει και στην αντίδραση μας μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη. Δεν εξαφανίζει την κούραση, τις εντάσεις ή τις καθημερινές δυσκολίες. Μας δίνει, όμως, λίγο χρόνο για να αναγνωρίσουμε τι αισθανόμαστε και να επιλέξουμε πώς θέλουμε να ανταποκριθούμε. Μία ανάσα πριν υψώσουμε τη φωνή, λίγα δευτερόλεπτα για να ακούσουμε πραγματικά το παιδί ή μια ήρεμη μετάβαση από τη δουλειά στο σπίτι μπορούν να αλλάξουν τον τόνο μιας ολόκληρης στιγμής.
Η ενσυνειδητότητα, άλλωστε, δεν χρειάζεται να προστεθεί στο οικογενειακό πρόγραμμα σαν ακόμη μία δραστηριότητα. Μπορεί να ενσωματωθεί σε όσα ήδη κάνουμε: στο φαγητό, στο παιχνίδι, στη διαδρομή προς το σχολείο ή στη βραδινή ρουτίνα. Το ζητούμενο δεν είναι μια οικογένεια που βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση γαλήνης -αυτό θα ήταν μάλλον σενάριο επιστημονικής φαντασίας- αλλά ένα σπίτι στο οποίο προσπαθούμε να ακούμε με περισσότερη προσοχή, να αντιδρούμε λιγότερο…αυτόματα και να επιστρέφουμε ο ένας στον άλλον όταν η ένταση μάς παρασύρει.
Μικρές παύσεις που (ίσως) χωράνε στην καθημερινότητα
Για να γίνει η ενσυνειδητότητα μέρος της οικογενειακής ζωής, δεν χρειάζεται να καθόμαστε όλοι ακίνητοι σε κύκλο ούτε να ακολουθούμε ένα αυστηρό πρόγραμμα διαλογισμού. Αρκεί να συνδέσουμε ορισμένες μικρές πρακτικές με στιγμές που ήδη υπάρχουν ήδη στο πρόγραμμα μας. Το ζητούμενο δεν είναι να τις εφαρμόσουμε όλες, αλλά όπως ανέφερε και ο κ. Χαραντινιώτης στο επεισόδιο, να δοκιμάσουμε ποια ταιριάζει στον ρυθμό και στις ανάγκες της δικής μας οικογένειας.
Παίρνουμε μία συνειδητή ανάσα.
Πριν συμμετέχουμε σε μια έντονη στιγμή, ή όταν νιώθουμε ότι χάνουμε την υπομονή μας, μπορούμε να σταματήσουμε για λίγα δευτερόλεπτα και να πάρουμε μία αργή, βαθιά ανάσα. Δεν λύνει το πρόβλημα με τρόπο μαγικό, δημιουργεί όμως τον απαραίτητο χώρο για να μην αντιδράσουμε εντελώς αντανακλαστικά.
Κάνουμε μικρές παύσεις από τις οθόνες.
Χρόνος χωρίς κινητά, τηλεόραση και ειδοποιήσεις μπορούν να μας βοηθήσουν να παρατηρήσουμε τι σκεφτόμαστε και πώς αισθανόμαστε. Δεν χρειάζεται να ονομάσουμε αυτή τη στιγμή «ψηφιακή αποτοξίνωση» ούτε να την ανακοινώσουμε ως νέο οικογενειακό κανόνα. Απλώς αφήνουμε για λίγο τις συσκευές στην άκρη.
Περπατάμε παρατηρώντας.
Σε μια σύντομη βόλτα μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή μας σε όσα βλέπουμε και ακούμε: στα χρώματα του ουρανού, στα δέντρα, στις μυρωδιές ή στους ήχους της γειτονιάς. Ακόμη και ένα σύντομο περπάτημα γύρω από το οικοδομικό τετράγωνο του σπιτιού μας πριν μπούμε στο σπίτι μπορεί να λειτουργήσει ως μετάβαση από τις υποχρεώσεις της ημέρας, στον χρόνο της οικογένειας.
Επιστρέφουμε στις αισθήσεις μας.
Όταν ένα παιδί -ή ένας ενήλικος- αισθάνεται ένταση, μπορούμε να δοκιμάσουμε ένα απλό παιχνίδι παρατήρησης: να εντοπίσουμε τρία πράγματα που βλέπουμε, δύο που ακούμε και ένα που αισθανόμαστε στο σώμα μας. Είναι ένας εύκολος τρόπος να μεταφέρουμε την προσοχή των σκέψεων μας, στο παρόν.
Μοιραζόμαστε κάτι καλό από την ημέρα μας.
Στο τραπέζι ή λίγο πριν από τον ύπνο, κάθε μέλος της οικογένειας μπορεί να αναφέρει μια μικρή στιγμή που του άρεσε ή να μιλήσει για κάτι για το οποίο νιώθει ευγνωμοσύνη. Στόχος δεν είναι οι εντυπωσιακές απαντήσεις· μπορεί να είναι ένα νόστιμο φαγητό, μια αστεία στιγμή στο σχολείο ή μια στιγμή ηρεμίας στο δρόμο της επιστροφής.
Οι πρακτικές αυτές μπορούν να διαρκούν από μερικά δευτερόλεπτα έως λίγα λεπτά. Η αξία τους βρίσκεται ακριβώς στο ότι χωρούν μέσα στην πραγματική ζωή και δεν απαιτούν να προσθέσουμε ακόμη μία υποχρέωση στο ήδη φορτωμένο οικογενειακό πρόγραμμα.
Ο ελεύθερος χρόνος δεν χρειάζεται οργανωμένο πρόγραμμα
Συχνά αντιμετωπίζουμε ακόμη και τον ελεύθερο χρόνο σαν ένα κενό που πρέπει οπωσδήποτε να γεμίσει. Οργανώνουμε δραστηριότητες, εξόδους και «ποιοτικές» εμπειρίες, μέχρι που η ξεκούραση αποκτά πρόγραμμα, στόχους και φυσικά άγχος μήπως δεν την αξιοποιήσαμε σωστά. Κάπως έτσι, όμως, η παύση μετατρέπεται σε άλλη μία υποχρέωση.
Ίσως δεν χρειάζεται κάθε απόγευμα να είναι παραγωγικό ούτε κάθε Σαββατοκύριακο να δημιουργεί αξέχαστες οικογενειακές αναμνήσεις. Μπορούμε να αφήσουμε λίγο χώρο για μια βόλτα χωρίς συγκεκριμένο προορισμό, για παιχνίδι που δεν καθοδηγείται από τους ενηλίκους, για βαρεμάρα ή απλώς για το «δεν κάνουμε τίποτα». Αυτές οι στιγμές δεν είναι χρόνος που πήγε χαμένος. Είναι ο χρόνος μέσα στον οποίο το σώμα χαμηλώνει ταχύτητα, το μυαλό περιπλανιέται και τα μέλη μιας οικογένειας μπορούν να συναντηθούν χωρίς να πρέπει να πετύχουν κάτι.
Τα βιβλία μπορούν να προσφέρουν μια φυσική παύση μέσα στην ημέρα- όχι, όμως, όταν το διάβασμα αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη «πρέπει» ή ως υποχρέωση που πρέπει να χωρέσει στο πρόγραμμα. Όταν το διάβασμα βοηθάει να χαλαρώσουμε, να συγκεντρωθούμε ή να απομακρυνθούμε για λίγο από τον θόρυβο της καθημερινότητας, τότε μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ως παύση. Άλλα βιβλία μάς προσκαλούν να παρατηρήσουμε τις εικόνες χωρίς να βιαστούμε να φτάσουμε στην επόμενη σελίδα και άλλα προτείνουν μικρές πρακτικές ηρεμίας, καλοσύνης και ενσυνειδητότητας. Το ζητούμενο δεν είναι πόσες σελίδες διαβάσαμε, αλλά αν για λίγο καταφέραμε να είμαστε πραγματικά εκεί.
«Μικρές πράξεις καλοσύνης», Marta Bartolj, Εκδόσεις Μεταίχμιο/Ένα βιβλίο χωρίς λόγια, στο οποίο μικρές πράξεις καλοσύνης ενώνονται σαν αλυσιδωτή αντίδραση. Οι εικόνες αφήνουν χώρο στα παιδιά να παρατηρήσουν, να αφηγηθούν και να ανακαλύψουν πώς μία απλή κίνηση μπορεί να επηρεάσει μια ολόκληρη κοινότητα.
«Η φάλαινα, το αγόρι και η θάλασσα ανάμεσά τους», Πέρσα Ζαχαριά, Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο/Άλλο ένα silent book. Μια τρυφερή ιστορία χωρίς κείμενο, για τη συνάντηση ενός αγοριού με μια φάλαινα. Οι ακουαρέλες μάς καλούν να σταθούμε στις λεπτομέρειες και να αφήσουμε την εικόνα να αφηγηθεί όσα δεν λέγονται με λέξεις. Για παιδιά από 3 ετών, αλλά και για ενήλικες.
«Η Άφιξη», Shaun Tan, Εκδόσεις Φουρφούρι
Μια πολυβραβευμένη εικονογραφημένη νουβέλα χωρίς λόγια, που αφηγείται την εμπειρία της μετανάστευσης, του αποχωρισμού και της αναζήτησης μιας νέας πατρίδας. Ένα βιβλίο που δεν διαβάζεται βιαστικά και μπορεί να ανοίξει ουσιαστικές συζητήσεις με μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους.
«Mindful Moments: Για έναν γαλήνιο ύπνο!», Paloma Rossa, εικονογράφηση Stephanie Fizer, Εκδόσεις Σαββάλας/Ένα εικονογραφημένο βιβλίο με απλές ιδέες χαλάρωσης, που μπορούν να ενταχθούν στη βραδινή ρουτίνα και να βοηθήσουν το παιδί να περάσει πιο ήρεμα από την ένταση της ημέρας στον ύπνο.
«Το βιβλίο της ηρεμίας» και «Το βιβλίο της καλοσύνης», Eve Robertson, Εκδόσεις Susaeta/Δύο βιβλία δραστηριοτήτων με ασκήσεις, κατασκευές και δημιουργικές αφορμές γύρω από την ηρεμία, την ενσυνειδητότητα, την ευγένεια και τον σεβασμό προς τον εαυτό μας και τους άλλους.
«Στο τικ τακ του ρολογιού», Παναγιώτα Στρίκου-Τομοπούλου, εικονογράφηση Βανέσσα Ιωάννου, Εκδόσεις Μεταίχμιο/Ο Κωστής ακολουθεί τους δείκτες του ρολογιού, προσπαθώντας να καταλάβει αν ο χρόνος μάς κυνηγά ή αν τελικά τον κυνηγάμε εμείς. Μια ιστορία για το πρόγραμμα και τις υποχρεώσεις, αλλά και για τις πολύτιμες στιγμές ανεμελιάς κατά τις οποίες ξεχνάμε να κοιτάξουμε την ώρα.
Η Μπαλού έχει θυμώσει, Louison Nielman, εικ. Thierry Manes, εκδ. Διόπτρα- 3+ Μια τρυφερή ιστορία από τη σειρά «Ζεν για παιδιά», που βοηθά τα μικρά παιδιά να αναγνωρίσουν τον θυμό και να ανακαλύψουν πώς μια βαθιά ανάσα και μια μικρή παύση μπορούν να τα βοηθήσουν να εκφράσουν όσα αισθάνονται.
Μικροί δεινόσαυροι, μεγάλα συναισθήματα: 10 ιστορίες ενσυνειδητότητας, Swapna Haddow, εικ. Yiting Lee, εκδ. Πατάκη- 5+ Δέκα σύντομες ιστορίες που βοηθούν τα παιδιά να αναγνωρίζουν όσα αισθάνονται και να διαχειρίζονται τις δύσκολες στιγμές μέσα από απλές ασκήσεις αναπνοής και ενσυνειδητότητας. Ένα βιβλίο που μετατρέπει την παύση σε πρακτικό εργαλείο συναισθηματικής ρύθμισης.
Το κουνελάκι άκουγε, Cori Doerrfeld, εκδ. Διόπτρα- 3+
Μια τρυφερή ιστορία για την αξία της σιωπηλής παρουσίας και της ουσιαστικής ακρόασης. Όταν όλοι προσπαθούν να προσφέρουν λύσεις στον στενοχωρημένο Άλκη, το κουνελάκι απλώς κάθεται κοντά του και τον ακούει. Μερικές φορές η πιο σημαντική παύση είναι εκείνη κατά την οποία δεν προσπαθούμε να διορθώσουμε τίποτα.
Για ενήλικες:
«αλλά|ΖΩ: Από τη λέξη στην πράξη», Κωνσταντίνος Χαραντινιώτης, Key Books/Ένας οδηγός συνειδητής εξάσκησης 52 εβδομάδων, που επιχειρεί να γεφυρώσει την απόσταση ανάμεσα σε όσα γνωρίζουμε ότι έχουν αξία και σε όσα τελικά επιλέγουμε να κάνουμε. Περιλαμβάνει ερωτήσεις αναστοχασμού, πρακτικές και εργαλεία που συνδέουν την πρόθεση με την καθημερινή ζωή.
3 ταινίες που αφήνουν χώρο στη σιωπή
Flow: Η γάτα που δεν φοβόταν το νερό (2024) - 7+
Χωρίς διαλόγους, αλλά γεμάτη εικόνες, ήχους και συναισθήματα. Η ιστορία ενός μοναχικού γάτου που αναγκάζεται να συνυπάρξει με άλλα ζώα μάς καλεί να παρατηρήσουμε, να αφεθούμε στον ρυθμό της και να σκεφτούμε τη συνεργασία, την αλλαγή και τη σχέση μας με τη φύση.
Ο γείτονάς μου ο Τοτόρο (1988) -5+
Μια ταινία που αφήνει χώρο στη σιωπή, στη φαντασία και στις μικρές ανακαλύψεις. Μας θυμίζει ότι μια βόλτα στη φύση, η αναμονή στη στάση ενός λεωφορείου ή το θρόισμα των δέντρων μπορούν να κρύβουν ολόκληρους κόσμους.
Το Ατίθασο Ρομπότ (The Wild Robot, 2024) -7+
Μια ιστορία για τη σύνδεση, τη φροντίδα και την προσαρμογή. Ανάμεσα στην τεχνολογία και στη φύση, ένα ρομπότ μαθαίνει να παρατηρεί το περιβάλλον του, να ακούει και να αλλάζει - και μαζί του μαθαίνουμε κι εμείς να κοιτάζουμε λίγο πιο προσεκτικά όσα συμβαίνουν γύρω μας.
*Οι ηλικίες είναι ενδεικτικές, καθώς ειδικά το Flow και το Ατίθασο Ρομπότ περιλαμβάνουν στιγμές έντασης. Πριν από την προβολή, μπορούμε να συμβουλευόμαστε το Parents Guide του IMDb και, φυσικά, να λαμβάνουμε υπόψη την ηλικία, την ευαισθησία και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε παιδιού-θεατή.
Πατάμε pause για να επιστρέψουμε
Η ενσυνειδητότητα δεν υπόσχεται μια οικογενειακή ζωή χωρίς ένταση και κούραση. Δεν μας μετατρέπει σε γονείς που δεν θυμώνουν ούτε σε παιδιά που συνεργάζονται διαρκώς. Μας θυμίζει, όμως, ότι δεν χρειάζεται να διορθώνουμε και να προλαβαίνουμε τα πάντα αμέσως. Η φροντίδα της οικογένειας περνά και μέσα από τη φροντίδα εκείνου που φροντίζει. Το να αναγνωρίσουμε την κούραση μας και να αποδεχτούμε ότι το «αρκετά καλά» είναι μερικές φορές πραγματικά αρκετό, μπορεί να μας βοηθήσει να επιστρέψουμε στις σχέσεις μας με περισσότερη ηρεμία και προσοχή.
Η παύση δεν είναι φυγή από την καθημερινότητα. Είναι ένας τρόπος να επιστρέψουμε σε αυτή περισσότερο παρόντες. Δεν πατάμε pause για να σταματήσουμε τη ζωή, αλλά για να προλάβουμε να τη νιώσουμε καθώς συμβαίνει.
18°
