Η Gen Z βρήκε τον Θεό — ή απλώς ένα μέρος να ανήκει;
Καθημερινά χτενίζω τη διεθνή ειδησεογραφία και εκτός από τα άρθρα «αναγκαίο κακό» όπως τα αποκαλώ, που αφορούν τον πόλεμο, τα διεθνή κ.λπ., πετυχαίνω πού και πού αυτά τα «άκυρα ενδιαφέροντα» που είναι και τα αγαπημένα μου. Πρόσφατα λοιπόν διάβασα το εξής: οι άνδρες της γενιάς Ζ πηγαίνουν εκκλησία, σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ της Washington Post.
Παράδοξο, θα έλεγε κανείς, αν σκεφτούμε πως συμβαίνει σε μια εποχή όπου κυρίως οι νέοι εγκαταλείπουν και αφορίζουν τους θεσμούς μαζικά. Τα κόμματα, τα παραδοσιακά media, τις σταθερές δουλειές, ακόμα και τις ρομαντικές σχέσεις ή έστω τον τρόπο που ερωτεύονται. Κι επειδή το πολύ το cancel το βαριέται και ο παπάς, αν και φαντάζει περίεργη αυτή η ξαφνική στροφή και λατρεία προς τον καθολικισμό, φαίνεται να λειτουργεί για αρκετούς άντρες ως manual ζωής. Η Καθολική Εκκλησία, αν όντως είσαι πιστός, δεν είναι παίξε-γέλασε… Θέλει πειθαρχία στο επιβεβλημένο σύστημα κανόνων, δίνει συγκεκριμένο νόημα στη ζωή και φυσικά την αίσθηση του ανήκειν σε μια κοινότητα. Ίσως και αυτή η τετραγωνισμένη προσέγγιση ζωής είναι που «τραβάει» κι άλλωστε, μεταξύ μας, οι καθολικοί έκαναν cancel σε πράγματα που δεν καταλάβαιναν ή τους εκνεύριζαν before it was cool!
Στη Νέα Υόρκη, η εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ στο Γκρίνουιτς έχει εξελιχθεί σε σημείο συνάντησης για νέους Καθολικούς και «Catholic-curious» millennials και Gen Zers. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Washington Post, η προσέλευση στη λειτουργία της Κυριακής αυξήθηκε κατά 20% μέσα σε έξι μήνες, ενώ φέτος η εκκλησία αναμένει 88 άτομα να λάβουν για πρώτη φορά μυστήρια όπως βάπτιση ή επιβεβαίωση πίστης - αριθμός υπερπολλαπλάσιος σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Και οκ, όπως καταλαβαίνουμε, δεν είναι σίγουρα η «γιαγιαδίστικη» εκδοχή της εκκλησίας, όμως είναι η καινούργια της εκδοχή.
Σύμφωνα με έρευνα του Survey Center on American Life και του American Enterprise Institute που επικαλούνται οι New York Times, για πρώτη φορά στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία, οι νεαροί άνδρες εμφανίζονται πιο θρησκευόμενοι από τις γυναίκες της ηλικίας τους. Στη Gen Z, σχεδόν το 40% των γυναικών δηλώνουν πλέον θρησκευτικά «ανεξάρτητες», έναντι 34% των ανδρών. Πρόκειται για μια ιστορική ανατροπή, καθώς επί δεκαετίες οι γυναίκες θεωρούνταν σταθερά πιο κοντά στη θρησκεία.
Πειθαρχία, ταυτότητα και η κουλτούρα των theo-bros
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί από αυτούς τους νέους άνδρες έρχονται από τη «gym bro κουλτούρα» ή τη λεγόμενη manosphere. Η αισθητική της αυτοπειθαρχίας, της εγκράτειας και της «μάχης με τη σάρκα» συνδέεται εύκολα με καθολικές πρακτικές όπως η νηστεία, η εξομολόγηση ή η αποχή. Το NoFap (διαδικτυακό κίνημα και μια κοινότητα υποστήριξης που ξεκίνησε κυρίως από το Reddit και ενθαρρύνει τους ανθρώπους να απέχουν από την πορνογραφία και τον αυνανισμό) μοιάζει με κοσμική εκδοχή αγαμίας. Το «75 Hard» που αφορά την «πνευματική αντοχή» με γυμναστική και διατροφή ακούγεται σαν ψηφιακή μοναστική άσκηση. Ακόμα και εφαρμογές όπως το Exodus90 που συνδυάζει προσευχή, παγωμένα ντους και πνευματική πειθαρχία μοιάζουν σχεδιασμένες για άνδρες που αντιμετωπίζουν τη ζωή σαν μια συνεχή και αέναη πρόκληση και μάλλον οι ίδιοι αναζητούν ταυτότητα μέσα από αυτά που «αν δεν μπορείς να τα κάνεις δεν είσαι αρκετά άντρας».
Ο κοινωνιολόγος Τζόναθαν Χάιντ έχει μιλήσει επανειλημμένα για τη «γενιά του άγχους» και την ψυχολογική απορρύθμιση που προκάλεσαν τα social media στους νέους. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η θρησκεία προσφέρει κάτι ριζοσπαστικό που είναι η σταθερότητα, η τελετουργία, η στοχοπροσήλωση και η αποχή έστω και για λίγο από το διαδίκτυο. Μια αφήγηση μεγαλύτερη από τον εαυτό σου. Ο ίδιος ο πάστορας της εκκλησίας του Αγίου Ιωσήφ στη Νέα Υόρκη, πατήρ Μπόνιφεϊς Έντορφ, περιέγραψε το φαινόμενο λέγοντας ότι οι νέοι «ψάχνουν κάτι περισσότερο από αυτά που μπορούν να αγοράσουν ή να παράγουν». Και ίσως εδώ βρίσκεται το κλειδί.
Γιατί η Gen Z είναι η πρώτη γενιά που μεγάλωσε πλήρως μέσα στη λογική του προσωπικού branding. Ακόμα και η προσωπικότητα έγινε ένα πρότζεκτ - πολλές φορές μονοδιάστατο. Όταν λοιπόν ένας influencer ανεβάζει βίντεο με τίτλο «My Sunday night as ambitious Catholic living in NYC» (η Κυριακή βράδυ μου ως φιλόδοξος καθολικός που ζει στη Νέα Υόρκη), δεν πουλά μόνο την πίστη του αλλά όλο το πακέτο ταυτότητας του σύγχρονου καθολικού κάνοντας aesthetic τον καθολικισμό. Κεριά, γοτθικοί ναοί, λιβάνια, λατινικοί ύμνοι, σταυροί, quiet luxury αλλά γεμάτα πνευματισμό.
Ο θεωρητικός του πολιτισμού, Μπιουνγκ Τσουλ Χαν έχει γράψει ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει μετατρέψει τον άνθρωπο σε «επιχειρηματία του εαυτού του», εγκλωβισμένο στη διαρκή αυτοβελτίωση και εξάντληση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επιστροφή σε αυστηρές δομές πίστης, σε ένα πλαίσιο κανόνων μπορεί εν τέλει είναι ανακουφιστική. Δεν χρειάζεται να αποφασίζεις συνεχώς ποιος είσαι. Βέβαια το ότι η σύγχρονη εμμονή να αποκτήσει κάποιος την ταυτότητά του μέσω κάποιου άλλου ή κάποιας συνήθειας, είναι άκρως ανησυχητική και επιφανειακή. Δε χτίζεται έτσι ακριβώς ο χαρακτήρας.
Με λίγα λόγια αυτό που ανακυκλώνεται συνεχώς και στις δηλώσεις που έκαναν οι νέοι για την επιστροφή τους θρησκεία αλλά και στα βίντεο που αναρτούν στα social είναι η ανάγκη για σταθερότητα. Κι εδώ φαίνεται το κενό που έχει δημιουργηθεί στην ανάπτυξη μιας νέας γενιάς όπου η αυτοέκφραση και η ελευθερία ήταν ανεξέλεγκτα κι όχι μέσα σε πλαίσια που είναι απαραίτητα για να περιηγηθεί ένα παιδί στον κόσμο. Οι νεαροί άντρες δεν έχουν ιδέα για το ποιος είναι ο σύγχρονος ρόλος τους. Κι έτσι αγκιστρώνονται σε αφηγήματα «σκληρών αληθειών», ανελέητης πειθαρχίας, ξεκάθαρων ρόλων και μη ουσιαστικής δομής. Και θα μου πείτε «τι σχέση έχει αυτό με τον καθολικισμό»; Αυτή η επιστροφή στις γεμάτες από νέους αίθουσες των εκκλησιών ίσως δεν είναι τόσο ενάρετη μα μια αντιμετώπιση της εκκλησίας και της θρησκείας όχι ως κοινότητας και προσφοράς αλλά ως το μέσον για εξουσία και επιστροφή στον έλεγχο.
Ένα σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο είναι η κρίση που περνάει το παραδοσιακό dating. Όπως είπαμε και παραπάνω πολλή μεγάλη ποικιλία και ένα τεράστιο marketplace υποψήφιων εραστών. Έτσι σε αυτή τη hyper-sexualized εποχή γίνεται η επιστροφή σε έναν θεσμό που μιλά για αποχή, αυτοσυγκράτηση και δημιουργία ουσιαστικών δεσμών. Είναι σαν ο καθολικισμός να βάζει ένα όριο στο ερωτικό μας ΔΕΠΥ. Όπως πολλοί από τους νεαρούς άντρες παραδέχονται με ειλικρίνεια ότι ένας βασικός λόγος που πηγαίνουν στην εκκλησία είναι… για να γνωρίσουν κόσμο. Ή, πιο συγκεκριμένα, «σοβαρές κοπέλες». Η εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ στη Νέα Υόρκη έχει αποκτήσει σχεδόν φήμη dating hotspot. Κάποιος το περιέγραψε ως «το καλύτερο μέρος για να κάνεις date ως καθολικός στη Νέα Υόρκη». Κάνεις εκκλησίασμα, βρίσκεις και γκομενάκι μια χαρά.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, ίσως αυτό να είναι το πραγματικό story πίσω από την επιστροφή της Gen Z ανδρικής θρησκευτικότητας: όχι τόσο η πίστη, όσο η ανάγκη σύνδεσης με τον εαυτό μας και τους άλλους. Έχουμε ξεχάσει να επικοινωνούμε κανονικά δια ζώσης χωρίς μια προστατευτική οθόνη να μας χωρίζει. Το αν αυτή η τάση θα εξελιχθεί σε πραγματική θρησκευτική αναγέννηση ή αν είναι απλώς μια ακόμα πολιτισμική αιώρηση εκκρεμούς μένει να φανεί. Προς το παρόν πάντως, ανάμεσα σε gym selfies, τα ροζάρια και viral TikToks για τη Σαρακοστή, η Καθολική Εκκλησία έχει καταφέρει κάτι που λίγοι θεσμοί πετυχαίνουν σήμερα: να κάνει τους νέους άνδρες να αισθανθούν ότι ανήκουν κάπου. Κι αυτό για την ώρα αρκεί.
Ψυχολόγοι της ΕΠΑΨΥ που εργάστηκαν επί δύο χρόνια σε Μαρούσι, Κηφισιά, Λυκόβρυση-Πεύκη και Αχαρνές περιγράφουν έναν κόσμο εφήβων χωρίς όρια και αίσθηση κινδύνου
17°
