«Δεν θέλω να ζω άλλο έτσι»: Τι λένε οι ειδικοί για την ψυχική υγεία των εφήβων μετά την τραγωδία στην Ηλιούπολη

Το τραγικό περιστατικό στην Ηλιούπολη, με τις δύο ανήλικες που έπεσαν από ταράτσα πολυκατοικίας, επανέφερε τη συζήτηση για την ψυχική υγεία των εφήβων, την αυτοκτονικότητα, τον αυτοτραυματισμό, τα σημάδια που συχνά δεν αναγνωρίζονται εγκαίρως και την πίεση που βιώνουν οι νέοι μέσα σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία.

Οι ειδικοί ψυχικής υγείας με τους οποίους μίλησε η Athens Voice δεν δίνουν μία ενιαία εξήγηση, ούτε επιχειρούν να συμπυκνώσουν ένα τόσο σύνθετο φαινόμενο σε έναν μόνο παράγοντα. Περιγράφουν με σαφήνεια διαφορετικές όψεις του προβλήματος: από την κοινωνική και οικογενειακή πίεση μέχρι την ψηφιακή υπερέκθεση, την εφηβική παρορμητικότητα και τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε δημόσια για τέτοια περιστατικά.

Οι αριθμοί πίσω από την ανησυχία

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Το «Χαμόγελο του Παιδιού» διαχειρίστηκε το 2025 συνολικά 764 περιστατικά αυτοκτονικότητας και αυτοτραυματικής συμπεριφοράς ανηλίκων, δηλαδή κατά μέσο όρο δύο περιστατικά την ημέρα, με αύξηση 31,6% σε σχέση με το 2021. 

Το 33,5% αυτών των περιστατικών αφορά νεαρά κορίτσια, ενώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του οργανισμού, το πιο συχνό προφίλ ανηλίκου που ζητά βοήθεια είναι κορίτσι ηλικίας 13 έως 15 ετών.

Την ίδια ώρα, το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών Klimaka κατέγραψε 579 αυτοκτονίες στην Ελλάδα το 2025, έναντι 469 το 2024 και 451 το 2023. 

Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, ποσοστό 12% έως 16% των εφήβων ηλικίας 14 έως 19 ετών έχει προβεί σε αυτοτραυματισμό, συμπεριφορά που θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου για μελλοντική αυτοκτονική συμπεριφορά.

«Δεν μπαίνουμε ούτε στο τι έγραψε το παιδί»

Η παιδοψυχοθεραπεύτρια Έφη Λάγιου-Λιγνού έθεσε από την αρχή της συζήτησης ένα ζήτημα που θεωρεί θεμελιώδες: τον τρόπο με τον οποίο καλύπτονται τέτοιες υποθέσεις από τα μέσα ενημέρωσης.

«Για μένα το σημαντικό θέμα είναι η ανάγκη σεβασμού των οικογενειών. Υπάρχουν σε πολλές χώρες του κόσμου - νομίζω ότι και η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία και άλλοι φορείς δημοσίευσαν οδηγίες προς τα μέσα ενημέρωσης για το πώς αντιμετωπίζουμε ένα θέμα αυτοκτονίας. Δεν μπαίνουμε ούτε στο τι έγραψε το παιδί, ούτε στο ποια είναι η οικογένεια και πώς είναι η οικογένεια και τι κάνει η οικογένεια. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να μπορούμε να σεβαστούμε πρώτα από όλα τον πόνο τους».

Η ίδια περιγράφει την υπερβολική δημοσιότητα ως μια μορφή βίαιης εισβολής σε μια στιγμή ακραίου πένθους. «Αυτή η απώλεια δεν είναι μόνο ο θάνατος ενός παιδιού, είναι κάτι πολύ παραπάνω όταν έχει έρθει μέσα από αυτοκτονία. Άρα ο σεβασμός για μένα είναι εκ των ων ουκ άνευ».

Η κριτική της επεκτείνεται και στη δημοσιογραφική ευθύνη. «Δυστυχώς, επειδή αισθάνονται ότι αυτά τα θέματα “τραβάνε”, θα έλεγα, μπαίνουν όχι μόνο απλώς από την κλειδαρότρυπα, μπαίνουν σε πολύ ιδιωτικά θέματα χωρίς καθόλου σεβασμό».

Στο ίδιο πνεύμα, η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια από την ΕΠΑΨΥ, Ίλια Χατζή, συνδέει αυτή την ευθύνη με το μέλλον του κοριτσιού που νοσηλεύεται: «Ας σκεφτούμε ότι αυτό το κορίτσι συνεχίζει και τα καταφέρνει και ζήσει - μετά θα έχει να αντιμετωπίσει και παραπάνω κοινωνικό στίγμα από αυτά που έχουν ακουστεί στις ειδήσεις, που έχουμε δει βίντεο, που έχουμε διαβάσει. Όπως και η οικογένεια».

Και για τον κίνδυνο μιμητισμού είναι ξεκάθαρη: «Όταν γίνεται με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια, με ανατριχιαστικό τρόπο, αυτό δημιουργεί και μια περιέργεια, να μάθω πώς έγινε, τι έγραψε και πώς το χειρίστηκε. Μπορεί να υπάρξει όντως μιμητισμός από τη μεριά ενός εφήβου».

Το γεγονός ότι ήταν δύο κορίτσια μαζί

Η κ. Χατζή στέκεται ιδιαίτερα στο στοιχείο που τη συγκλόνισε περισσότερο: ότι στο περιστατικό εμπλέκονται δύο έφηβες μαζί. «Με στεναχώρησε πολύ όταν το άκουσα. Παρόλο που είμαι στον χώρο της ψυχικής υγείας, με προβλημάτισε ιδιαίτερα το ότι ήταν δύο μαζί. Καταλαβαίνουμε ότι στην εφηβεία στηριζόμαστε πολύ περισσότερο, οι έφηβοι ακούνε πολύ τους φίλους τους. Με προβλημάτισε κατά πόσο μπορεί μια συμπεριφορά στην εφηβεία να επηρεάσει ο ένας φίλος τον άλλον».

Η ίδια δεν επιχειρεί να δώσει βεβαιότητες για το συγκεκριμένο περιστατικό, αλλά εξηγεί γιατί το στοιχείο αυτό είναι σοβαρό. «Συνήθως, οι φίλοι θέλουμε να λειτουργούν υποστηρικτικά. Κι αυτό που με στεναχώρησε είναι ότι σε αυτή την περίπτωση οι δύο φίλες αποφάσισαν να κάνουν με κάποιον τρόπο κακό στον εαυτό τους μαζί. Είναι πιο ανησυχητικό».

Για τους παράγοντες που οδηγούν σε τέτοιες ακραίες αποφάσεις, είναι σαφής ότι δεν υπάρχει μία αιτία: «Δεν μπορούμε να ρίξουμε το φταίξιμο μόνο σε έναν παράγοντα ή ότι φταίνε οι γονείς ή ότι είναι μόνο η πίεση ή οτιδήποτε άλλο. Σίγουρα στην εφηβεία υπάρχει πιο πολύ η παρορμητικότητα. Είναι ένα χαρακτηριστικό της εφηβείας κάποιος να λειτουργεί πιο παρορμητικά. Υπάρχει ένας τρόπος σκέψης που όλα στη ζωή μας είναι ή τέλεια ή χάλια, ή άσπρο ή μαύρο, που αυτό δεν βοηθάει. Υπάρχει το ότι πολλές φορές ένας έφηβος πολύ συχνά μπορεί να νιώθει ότι "οι άλλοι δεν με καταλαβαίνουν". Οι γονείς, οι συμμαθητές, η κοινωνία "δεν με καταλαβαίνει". Αυτό είναι πολύ έντονο στην εφηβεία».

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται

Στο ερώτημα τι πρέπει να κινητοποιεί γονείς, εκπαιδευτικούς και ανθρώπους που βρίσκονται κοντά σε εφήβους, η Ίλια Χατζή μιλά για ουσιαστικές αλλαγές στη συμπεριφορά. «Αυτό το οποίο συνήθως παρατηρούμε είναι μια αλλαγή στη διάθεση. Μπορεί η διάθεση να γίνει πιο καταθλιπτική.

Ωστόσο η κατάθλιψη δεν σημαίνει μόνο ότι κάποιος είναι κλεισμένος στον εαυτό του, δεν έχει διάθεση να μιλήσει, να γελάσει. Μπορεί να έχει και επιθετικότητα, να έχει μια ευερεθιστότητα». Η απομόνωση είναι επίσης ισχυρό προειδοποιητικό σημάδι. «Σταματάει να κάνει δραστηριότητες, απομονώνεται από άλλους, δεν έχει διάθεση να βρεθεί. Μπορεί να είναι το ότι να αποχαιρετάει δικούς του ανθρώπους».

Το βασικό είναι η παρατήρηση της αλλαγής. «Αν παρατηρήσουμε μια σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά τους, στη διάθεσή τους, τότε ανησυχούμε».

Ο μύθος της σιωπής

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η κ. Λάγιου-Λιγνού. «Είναι εξαιρετικά σημαντικό να αντέχουν και γονείς και εκπαιδευτικοί - να αναγνωρίζουμε τα σημάδια απόγνωσης και στα παιδάκια και στους εφήβους. Να μην τα σπρώχνουμε κάτω από το χαλί», λέει, προσθέτοντας: «Επίσης, είναι σημαντικό να μη φοβόμαστε το στίγμα. Να ζητάμε βοήθεια».

Η κ. Χατζή απορρίπτει έναν διαδεδομένο φόβο ότι η ανοιχτή συζήτηση για την αυτοκτονικότητα μπορεί να λειτουργήσει επιβαρυντικά. «Υπάρχει ο μύθος ότι αν μιλήσουμε για αυτοκτονικότητα σε κάποιον θα του βάλουμε τη σκέψη να αυτοκτονήσει. Αυτό είναι λάθος. Το να μιλάμε ανοιχτά για θέματα τα οποία προβληματίζουν τους εφήβους λειτουργεί υποστηρικτικά γιατί ανοίγουμε έναν δίαυλο επικοινωνίας μαζί τους».

Προειδοποιεί όμως και για τον μιμητισμό όταν η δημόσια παρουσίαση γίνεται με λάθος τρόπο. «Όταν γίνεται με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια, με ανατριχιαστικό τρόπο, αυτό δημιουργεί και μια περιέργεια, να μάθω πώς έγινε, τι έγραψε, τι έγινε και πώς το χειρίστηκε. Μπορεί να υπάρξει όντως μιμητισμός από τη μεριά ενός εφήβου».

Μια κοινωνία που παράγει πίεση

Η Δρ. Τσαμπίκα Μπαφίτη, κλινική και σχολική ψυχολόγος, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας (ΕΕΨΕ), τοποθετεί τη συζήτηση σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο: «Θεωρώ ότι υπάρχει όντως αύξηση της δυσφορίας των εφήβων και των παιδιών, όπως και των ενηλίκων τα τελευταία χρόνια, γιατί η ψυχική μας υγεία συνδέεται πάρα πολύ με τις συνθήκες στις οποίες ζούμε. Και οι συνθήκες στις οποίες ζούμε παράγουν ένα στρες που είναι δύσκολο να το μεταβολίσει ο ανθρώπινος ψυχισμός».

Και προσθέτει: «Έτσι λοιπόν, όταν μία κοινωνία ζει σε παρατεταμένες συνθήκες οικονομικής κρίσης, πολέμων, κακών ειδήσεων, επιδείνωσης των εργασιακών συνθηκών, οι άνθρωποι χρειάζεται να δουλεύουν όλο και περισσότερο για να μπορούν να συντηρηθούν. Χρειάζεται να τα καταφέρουν σε ένα κράτος δαιδαλώδες, με πολύ μεγάλη γραφειοκρατία, όπου και η πιο απλή συναλλαγή είναι ψυχοφθόρα. Χρειάζεται να μετακινηθούν σε μια πόλη που δεν μπορούν να ξέρουν πόση ώρα θα τους πάρει μια απόσταση. Οι άνθρωποι λοιπόν, οι γονείς αυτών των παιδιών, μοιραία δεν έχουν χρόνο ουσιαστικά να διαθέσουν στα παιδιά τους, δεν έχουν ενέργεια να ασχοληθούν με τα παιδιά τους, τρέχουν για να επιβιώσουν».

Αυτό, κατά την ίδια, επηρεάζει βαθιά τη σχέση με τα παιδιά, τα οποία «μπορεί να μεγαλώνουν σε μια συνθήκη συναισθηματικού αποσυντονισμού από τους γονείς τους, σε ένα περιβάλλον που σε πολύ μεγάλο βαθμό είναι ψηφιακό, οπότε βρίσκονται αντιμέτωπα με πάρα πολλά ερεθίσματα που δεν μπορούν να τα αντιληφθούν και να τα μεταβολίσουν, με φοβερό συναισθηματικό αντίκτυπο πάνω τους».

«Να τα ρωτάτε και να τα ακούτε»

Δίνει ιδιαίτερο βάρος στον ψηφιακό κόσμο. «Αντί να συγκριθούν με την ομάδα των συνομηλίκων τους, όπως έκαναν στην παλαιότερη γενιά, συγκρίνονται με την εξιδανικευμένη εικόνα εκατομμυρίων ανθρώπων που βλέπουν στο διαδίκτυο». Οι συνέπειες, περιγράφει, είναι σοβαρές. «Αισθάνονται συνέχεια ότι είναι λίγα, κατώτερα, ανεπαρκή, ότι αν δεν τελειοποιηθεί η εικόνα τους δεν θα αξίζουν, δεν θα έχουν αποδοχή».

Παράλληλα, βλέπει μια βαθύτερη αβεβαιότητα για το μέλλον. «Μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον που είναι θολό εντελώς σε σχέση με το μέλλον και μάλιστα και δυστοπικό. Πώς μπορούν να ονειρευτούν;»

Η ουσιαστική επικοινωνία είναι κρίσιμο στοιχείο πρόληψης. «Το πιο χρήσιμο που μπορεί να κάνει ένας γονιός είναι να ρωτάει, να ακούει και να προσπαθεί να είναι εξοικειωμένος με τον κόσμο του παιδιού του: τη μουσική του, τα ενδιαφέροντά του, τους φίλους του, τα συναισθήματά του», τονίζει η Τσαμπίκα Μπαφίτη, σημειώνοντας ότι το παιδί πρέπει να νιώθει ότι υπάρχει ασφαλές καταφύγιο. «Οτιδήποτε στραβό ή δύσκολο του συμβεί, δεν θα ντραπεί, δεν θα φοβηθεί τιμωρία, αλλά θα αισθάνεται ότι μπορεί να απευθυνθεί για να πάρει στήριξη».

Η πίεση της επιτυχίας και η ματαίωση

Η Έφη Λάγιου-Λιγνού, η οποία είναι ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Παιδιού και Εφήβου, εστιάζει σε έναν παράγοντα που συχνά παραλείπεται από τη δημόσια συζήτηση: την πίεση που ασκεί η κοινωνία γύρω από την επιτυχία. «Όταν οι ίδιοι οι γονείς μιλούν για τις Πανελλήνιες σε πρώτο πληθυντικό, καταλαβαίνετε τι βαρύ φορτίο είναι για όλη την οικογένεια».

Η ίδια εντοπίζει και την ευθύνη του εκπαιδευτικού συστήματος: «Τα φροντιστήρια επενδύουν τόσο πολύ σε αυτό το θέμα: "Πρέπει να πετύχεις, πρέπει να πετύχεις". Πληρώνουν οι γονείς, πληρώνονται τα φροντιστήρια. Και εκεί μειώνεται και ο ρόλος των εκπαιδευτικών, που αυτό που δίνουν στα παιδιά μέσα στο σχολείο δεν είναι πια ένα μάθημα ζωής, αλλά είναι γνώση, γνώση, γνώση και, αν είναι δυνατόν, και παπαγαλία για να περνάμε κρίσεις χωρίς σκέψη».

Και διευκρινίζει: «Υπάρχουν πολλές ευκαιρίες στη ζωή και δεν παίζονται όλα στις Πανελλήνιες. Πολλοί άνθρωποι με πτυχία δεν έχουν πετύχει στη ζωή, πολλοί άνθρωποι χωρίς πτυχία έχουν πετύχει στη ζωή. Δεν εξαρτάται από αυτό η επιτυχία στη ζωή».

• Αν εσύ ή κάποιος κοντά σου δυσκολεύεται, η 24ωρη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία της ΚΛΙΜΑΚΑ είναι στο 1018 - ανώνυμα και δωρεάν. Το «Χαμόγελο του Παιδιού» είναι διαθέσιμο και μέσω του Chat 1056.