«Πίεση για να κλείσουν τα κέντρα ψυχοθεραπείας»: Έλεγχοι, συλλήψεις και θεσμικό κενό

Έξι συλλήψεις, κατηγορίες για κακουργηματική απάτη και φοροδιαφυγή, δεκάδες έλεγχοι σε εκπαιδευτικά κέντρα ψυχοθεραπείας. Η υπόθεση ξεκινά από τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν σε έξι εκπαιδευτήρια σε Αττική, Χανιά και Ιωάννινα στα τέλη του περασμένου Μαρτίου.

Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, τα συγκεκριμένα κέντρα παρείχαν υπηρεσίες εκπαίδευσης ενηλίκων εκδίδοντας βεβαιώσεις και τίτλους σπουδών «η εγκυρότητα των οποίων αμφισβητήθηκε», ενώ -όπως σημειώνει σχετική ανακοίνωση- καταγράφηκε και σειρά παραβάσεων: παράνομα κέρδη ύψους 3,2 εκατ. ευρώ και μη απόδοση ΦΠΑ 1,8 εκατ. ευρώ. Συνελήφθησαν διαχειριστές και υπεύθυνοι των επιχειρήσεων, που οδηγήθηκαν στις δικαστικές αρχές.

Οι έλεγχοι αυτοί, ωστόσο, δεν περιορίστηκαν σε αυτές τις περιπτώσεις. Σύμφωνα με όσα περιγράφονται από επαγγελματίες του χώρου, έχουν επεκταθεί σε αριθμό κέντρων εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία, δημιουργώντας συνθήκες αναστάτωσης στον κλάδο.

Μιλώντας στην ATHENS VOICE, η πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), Τσαμπίκα Μπαφίτη, δηλώνει ότι το κύμα των ελέγχων ξεκίνησε «από μια ανώνυμη καταγγελία για ένα κέντρο ομοιοπαθητικής» κι από εκεί βρέθηκαν στο στόχαστρο όλα τα κέντρα ψυχοθεραπείας. Οι έλεγχοι επεκτάθηκαν σε δεκάδες κέντρα, πάνω από σαράντα.

«Παίρνοντας κάποια ακραία παραδείγματα, μπήκαν στο ίδιο πλαίσιο σοβαρά κέντρα που λειτουργούν από τη δεκαετία του ’60 και έχουν εκπαιδεύσει χιλιάδες επαγγελματίες», αναφέρει και τοποθετεί την κατάσταση σε ένα ευρύτερο πλαίσιο: «Το βασικό αίτιο για τη σημερινή κρίση είναι ότι επί δεκαετίες υπάρχει ένα θεσμικό κενό σε σχέση με τον τρόπο που εκπαιδεύονται και πιστοποιούνται οι ψυχοθεραπευτές στην Ελλάδα». 

Όπως εξηγεί, η απουσία ρύθμισης δεν ήταν αποκλειστικά εγχώριο φαινόμενο. «Αυτό το νομοθετικό κενό δεν υπήρχε μόνο στην Ελλάδα. Υπήρχε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και οι θεσμοθετήσεις έγιναν κυρίως την τελευταία δεκαετία». Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι η εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία οργανώθηκε από επιστήμονες που είχαν σπουδάσει στο εξωτερικό και μετέφεραν στην Ελλάδα τις αντίστοιχες προσεγγίσεις.

Στην πράξη, η ίδια η αγορά εργασίας λειτουργούσε ως μηχανισμός επιβεβαίωσης του επιστημονικού επιπέδου αυτών των σχολών. Η ποιότητα της εκπαίδευσης κρινόταν από την επαγγελματική πορεία των αποφοίτων και, σε μεγάλο βαθμό, ρυθμιζόταν από την ευθύνη των επιστημονικών υπευθύνων. Οι ίδιοι διαμόρφωναν διαδικασίες εκπαίδευσης και θεραπείας, βασισμένες σε ερευνητικό και επιστημονικό υπόβαθρο.

Η εκπαίδευση, περιγράφει η Τσαμπίκα Μπαφίτη, «είναι μια πολύ σύνθετη διεργασία. Συνδυάζει θεωρία, προσωπική θεραπεία, εποπτεία και πρακτική άσκηση. Δεν είναι μια θεωρητική εκπαίδευση. Είναι μια διαδικασία που οδηγεί κάποιον να γίνει θεραπευτής».

Στα περισσότερα μοντέλα, η εκπαίδευση διαρκεί τέσσερα χρόνια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι μεγαλύτερη. «Η βεβαίωση σπουδών αναγνωριζόταν από επιστημονικές εταιρείες της προσέγγισης και, μέσω αυτών, από ευρωπαϊκούς φορείς».

Εκπαιδευτικά κέντρα ψυχοθεραπείας: Κυνηγητό με ασαφή κριτήρια

Ο Τσαμπίκα Μπαφίτη επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια «καταφέραμε να συγκλίνουμε στις θέσεις μας για το τι συμπεριλαμβάνει μια εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία». Οι προτάσεις κατατέθηκαν στο ΚΕΣΥ και εγκρίθηκαν, ανοίγοντας τον δρόμο για θεσμική ρύθμιση.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Πολιτεία επιχείρησε να προχωρήσει σε ρύθμιση. Επισημαίνεται ότι στις 26 Ιανουαρίου, με ανάρτησή του, ο υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλος είχε αναφέρει ότι προωθείται η θεσμοθέτηση Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, με στόχο την καθιέρωση ενιαίων προδιαγραφών και πλαισίου αξιολόγησης για την εκπαίδευση και την εξειδίκευση των επαγγελματιών.

Το Παρατηρητήριο αναμένεται να καθορίσει τα επαγγελματικά προσόντα, τα κριτήρια εκπαίδευσης και τους κανόνες λειτουργίας των κέντρων. Η πρόεδρος της ΕΕΨΕ επισημαίνει ότι πρόκειται για κάτι που οι ίδιοι ζητούσαν καθώς θα βάλει μία τάξη. Όπως λέει, η διαδικασία βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο. «Ήταν επικείμενο να τεθεί σε διαβούλευση μετά το Πάσχα».  

Την ίδια εικόνα περιγράφει και ο ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής Στέλιος Κρασανάκης, αντιπρόεδρος της ΕΕΨΕ, ο οποίος αποδίδει τις τελευταίες εξελίξεις σε οργανωμένη πίεση από συγκεκριμένα συμφέροντα. «Υπάρχει ένα κυνηγητό των κέντρων με ασαφή κριτήρια. Άλλοι ελέγχονται γιατί δεν είναι Κέντρα Διά Βίου Μάθησης, άλλοι για τον ΦΠΑ». 

Στον πυρήνα της κρίσης, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται η απουσία σαφούς πλαισίου λειτουργίας. «Υπάρχει θεσμικό κενό», τονίζει, επισημαίνοντας ότι η κατάσταση δημιουργεί αντιφάσεις και διαφορετικές ερμηνείες.

Παράλληλα, απορρίπτει τις κατηγορίες περί «πλαστών πτυχίων», υπογραμμίζοντας ότι «δεν δίνουμε πτυχία, δίνουμε πιστοποιητικά σπουδών», ενώ υπογραμμίζει ότι «τα κέντρα αυτά έχουν ιστορία δεκαετιών» και δεν αποτελούν πρόσφατες δομές. «Ακολουθούμε τις προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ψυχοθεραπείας», λέει, προσθέτοντας ότι αυτά τα πιστοποιητικά αναγνωρίζονται στην πράξη: «Το δημόσιο προσλαμβάνει ψυχοθεραπευτές με τέτοια πιστοποιητικά. Δεν υπάρχουν άλλες δομές εκπαίδευσης».

Από την πλευρά της, η κ. Μπαφίτη σχολιάζει ότι οι κατηγορίες βασίζονται σε διαφορετικές νομικές ερμηνείες. «Μας κατηγορούν ότι παρέχουμε εκπαίδευση χωρίς άδεια από το υπουργείο Παιδείας. Όμως η ψυχοθεραπεία είναι εξειδίκευση επιστημόνων και ανήκει στο πεδίο της υγείας».

Υπενθυμίζει ότι ορισμένα κέντρα είχαν ενταχθεί στο παρελθόν στο καθεστώς των Κέντρων Διά Βίου Μάθησης, σε μια προσπάθεια να αποκτήσουν θεσμική υπόσταση. Ωστόσο, αυτό το πλαίσιο δεν ανταποκρίνεται στη φύση της εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία. «Τα Κέντρα Διά Βίου Μάθησης αφορούν γενική κατάρτιση. Η ψυχοθεραπεία είναι εξειδίκευση επιστημόνων».

Σύμφωνα με την ίδια, από το υπουργείο Παιδείας έχει δοθεί απάντηση ότι τα κέντρα ψυχοθεραπείας δεν εμπίπτουν σε αυτό το πλαίσιο και ανήκουν στο πεδίο του υπουργείου Υγείας. Παράλληλα, επισημαίνει ότι έχουν χρησιμοποιηθεί μεμονωμένες περιπτώσεις για να υπάρξει γενίκευση. «Παίρνοντας κάποια ακραία παραδείγματα, μπήκαν στο ίδιο πλαίσιο σοβαρά κέντρα που λειτουργούν εδώ και δεκαετίες», αναφέρει.

Δεν θα μας κλείσουν

Η κ. Μπαφίτη ζητά την αναστολή των διώξεων μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία. «Χρειάζεται να αναγνωριστεί ότι το πρόβλημα προκύπτει από το θεσμικό κενό και να σταματήσουν οι διώξεις μέχρι να αξιολογηθούν τα κέντρα». Παράλληλα, περιγράφει τις επιπτώσεις στους εκπαιδευόμενους. «Χιλιάδες άνθρωποι έχουν επενδύσει χρόνο, χρήμα και προσωπική προσπάθεια και βρίσκονται στον αέρα. Δεν γνωρίζουν τι θα ισχύσει για τις σπουδές τους».

Ο κ. Κρασανάκης διαχωρίζει σαφώς την ψυχολογία από την ψυχοθεραπεία: «Τα κολέγια παρέχουν σπουδές ψυχολογίας. Δεν παρέχουν εκπαίδευση ψυχοθεραπείας». Και προσθέτει: «Η ψυχοθεραπεία απαιτεί τετραετή εκπαίδευση και προσωπική θεραπεία. Δεν γίνεται σε δύο χρόνια. Ούτε ο ψυχολόγος ούτε ο ψυχίατρος είναι αυτομάτως ψυχοθεραπευτής. Χρειάζεται εξειδικευμένη εκπαίδευση».

Παράλληλα, καταγγέλλει τάση συγκέντρωσης: «Υπάρχει μια λογική: οι μεγάλοι να απορροφούν τους μικρούς», ενώ παρά την πίεση, εμφανίζεται βέβαιος: «Δεν θα τα καταφέρουν, δεν θα μας κλείσουν. Υπάρχει αντίδραση από τον χώρο και θα πιεστεί η πολιτεία να βάλει κανόνες. Τα κέντρα αυτά έχουν ιστορία δεκαετιών. Δεν είναι επιχειρήσεις που εμφανίστηκαν χθες».