Η μοναξιά είναι φόβος. Στη βάση της υπάρχει η υποσυνείδητη επίγνωση ότι η ανθρώπινη ύπαρξη, στον πυρήνα της, στηρίζεται στην αλληλεπίδραση, στην ανταλλαγή, στην παρουσία του άλλου. Η χρόνια μοναξιά, λένε οι επιστήμονες, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιοαγγειακών παθήσεων, κατάθλιψη και διαταραχές ύπνου. Πώς αλλιώς; Η ανθρώπινη κοινωνία δομήθηκε με βάση τη σύνδεση. Από τη φυλή έως την πόλη, η κοινότητα λειτούργησε ως άμυνα και ως μηχανισμός επιβίωσης. Μα το 2025, η μοναξιά δεν είναι ερημιά και σιωπή, αλλά αγορά. Από τη Νέα Υόρκη ως το Τόκιο και από το Παρίσι ως τη Στοκχόλμη, οι μοναχικοί αποτελούν εμπορικό στόχο και, ως καταναλωτές, συγκροτούν μια νέα σιωπηλή πλειοψηφία. Σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το 35% των νοικοκυριών στη Δύση αποτελείται πια από ένα μόνο άτομο, ενώ στην Ιαπωνία το ποσοστό ξεπερνά το 40%. Η οικονομία του ενός, αυτή που άλλοτε θεωρούνταν παρενέργεια του ατομικισμού, είναι τώρα ο πιο σταθερός δείκτης ανάπτυξης.
Η μοναξιά και η νέα τάξη των singles
Οι εταιρείες τροφίμων λανσάρουν συσκευασίες «for one», τα ξενοδοχεία επενδύουν σε δωμάτια μικρού μεγέθους με premium υπηρεσίες, οι αεροπορικές δημιουργούν πακέτα «solo travel». Οι singletons, όπως τους ονομάζουν οι αγγλοσαξονικές έρευνες, δεν είναι πια περιθωριακή μειοψηφία, αλλά το πιο περιζήτητο κοινό για τη βιομηχανία του lifestyle. Δεν ψάχνουν να καλύψουν ανάγκες, αφού τις έχουν ήδη καλυμμένες. Αυτό που διαθέτουν –κάτι το οποίο λείπει από τους περισσότερους– είναι χρόνος και εισόδημα. Ξοδεύουν για τον εαυτό τους χωρίς ενοχές, επενδύοντας στην εμπειρία τους, και όχι για να καλύψουν υποχρεώσεις.
Σύμφωνα με στοιχεία της McKinsey, οι singles δαπανούν κατά μέσο όρο 27% περισσότερα για προϊόντα που σχετίζονται με την καθημερινή ευεξία και την καλοπέρασή τους – από ρούχα και ταξίδια μέχρι γεύματα, διακοσμητικά, συνδρομές streaming και fitness. Στη βιομηχανία της μόδας, της γαστρονομίας και των υπηρεσιών, η μονάδα έγινε η πιο σταθερή και προσοδοφόρα ομάδα κατανάλωσης. Κι έτσι οι εταιρείες συνεχίζουν με νέα μενού για table for one, minimal διαμερίσματα που λανσάρονται ως αστικά καταφύγια, προϊόντα ομορφιάς που, σύμφωνα με τη διαφήμιση, δεν χρειάζεται κάποιος άλλος να δει τα αποτελέσματά τους, παρά μόνο ένας να τα νιώσει. Από τη Νέα Υόρκη μέχρι τη Σεούλ, η μοναχική καθημερινότητα έγινε επιχειρηματικό μοντέλο. Οι άνθρωποι που ζουν μόνοι κινούν πλέον την αγορά του personal everything, με προσωπικό φαγητό, προσωπικό χώρο, προσωπική ευεξία, προσωπική ικανοποίηση. Και μέσα σ’ αυτό, ο ένας δεν είναι πια σύμβολο ελλείμματος, αλλά μονάδα μέτρησης αξίας.
Από το εσωτερικό έλλειμα και το κοινωνικό στίγμα στο status υπεροχής Η μοναξιά έπαψε να είναι ψυχική κατάσταση και έγινε αισθητική επιλογή. Στο Instagram, το #sololiving ξεπερνά τις 2 εκατομμύρια αναρτήσεις, με εικόνες από minimal διαμερίσματα, ταξίδια χωρίς παρέα, πρωινά καφέ με πλήρη ησυχία. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν το φαινόμενο emancipated solitude, δηλαδή χειραφετημένη μοναξιά. Η κατάσταση δεν σημαίνει απομόνωση, αλλά έλεγχο. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν αποσύρεται από τον κόσμο, τον φιλτράρει. Προτιμά την παρέα που επιλέγει, όχι εκείνη που του επιβάλλεται. Και αν το παλιό lifestyle πρότασσε την κοινωνική εικόνα, με το ζευγάρι, το δείπνο, τη συναναστροφή, το νέο υπόσχεται εσωτερική πολυτέλεια, με προσωπικό χρόνο, ιδιωτικότητα, αυτοδιάθεση. Οι singles είναι οι νέοι curators της ζωής τους.
Η ίδια τάση μεταφέρεται και στην εργασία. Οι solo preneurs, οι μοναχικοί επαγγελματίες, δημιουργοί περιεχομένου, σύμβουλοι, σχεδιαστές, αναλυτές, χτίζουν καριέρες έξω από τις παραδοσιακές δομές. Το 19% του εργατικού δυναμικού στις ΗΠΑ εργάζεται ήδη ανεξάρτητα, ενώ στην Ευρώπη το ποσοστό αγγίζει το 16%. Ο νέος επιχειρηματίας δεν έχει γραφείο, έχει όμως wifi και αυτοπειθαρχία. Η κουλτούρα της αυτονομίας γεννά και μια νέα μορφή κοινωνικής ταυτότητας. Είναι εκείνη του ανθρώπου που παράγει, καταναλώνει και αναπαύεται μόνος. Οι εταιρείες που επενδύουν σ’ αυτή τη solo economy είναι ήδη πολλές, από την Airbnb μέχρι τη WeWork, από εφαρμογές ευεξίας μέχρι πλατφόρμες επαγγελματικής δικτύωσης.
Το άτομο έγινε ταυτόχρονα εργοδότης, εργαζόμενος και κοινό του εαυτού του. Με το τελευταίο να είναι πολύ σημαντικό, αφού πλέον όλοι ζούμε μέσα από τα social media, παρακολουθώντας τους εαυτούς μας σε ψηφιακές αλληλεπιδράσεις. Ο άνθρωπος με «χειραφετημένη μοναξιά» φωτογραφίζει το φαγητό του, καταγράφει τη δουλειά του, ανεβάζει τις στιγμές του και ύστερα επιστρέφει στην οθόνη για να δει πώς τον είδαν οι άλλοι. Το like, το share, η αλληλεπίδραση δεν είναι απλώς επικοινωνία, αλλά μέτρο αυτοεπιβεβαίωσης. Έτσι, η ταυτότητα δεν υπάρχει πια ως εσωτερική συνείδηση, αλλά ως ψηφιακή αντανάκλαση. Το άτομο κατασκευάζει μια εκδοχή του εαυτού του για να τη μοιραστεί και μετά καταναλώνει αυτή την εκδοχή σαν να ήταν προϊόν, και την παρακολουθεί, τη μετρά, τη συγκρίνει.
Προϊόντα για τη μοναξιά που αντιμετωπίζεται ως πολυτέλεια
Η μοναξιά έχει προϊόντα. Η τεχνολογία της συντροφικότητας είναι πια βιομηχανία δισεκατομμυρίων. Ρομπότ που μιλούν, εφαρμογές με AI friends, εικονικές συνομιλίες, καθοδηγούμενοι διαλογισμοί. Η Amazon, η Meta και δεκάδες startups επενδύουν σε λύσεις που «συνοδεύουν» τον χρήστη χωρίς να τον κρίνουν. Ο κόσμος που κάποτε φοβόταν να μείνει μόνος, σήμερα πληρώνει για να το κάνει με άνεση. Ακόμη και οι πόλεις αλλάζουν, με τις μικρές κατοικίες να πολλαπλασιάζονται, τους χώρους coworking να αντικαθιστούν τα γραφεία και τα table for one να μην είναι μια αμήχανη επιλογή στα εστιατόρια, αλλά επιλογή σχεδιασμένη για εμπειρία. Στη Στοκχόλμη, το 52% των κατοικιών στεγάζει ένα μόνο άτομο, ενώ το ίδιο συμβαίνει και στο Παρίσι, σε ποσοστό περίπου 50%. Το μοντέλο της οικογένειας δεν εξαφανίζεται, αλλά παύει να είναι ο κανόνας.
Πίσω από τη λάμψη του solo lifestyle καραδοκεί η φοβική αγωνία του αν μιλάμε στ’ αλήθεια για πρόοδο και εξέλιξη ή για ολοκληρωτική αποξένωση και θλιβερή εγωκεντρικότητα. Η μοναξιά της αφθονίας, όπως την αποκαλεί το London School of Economics, είναι το νέο υπαρξιακό τίμημα της ευμάρειας. Οι άνθρωποι αποκτούν χρόνο, χώρο, επιλογή, αλλά χάνουν το κοινό βίωμα. Το 61% των νέων ενηλίκων στην Ευρώπη δηλώνει ότι νιώθει «μόνος συχνά ή πάντα». Κι όμως, η αγορά τους προσφέρει όλο και περισσότερους τρόπους ώστε να παραμείνουν έτσι, απλώς πιο άνετα. Η μοναξιά έγινε συνθήκη κανονικότητας, και η κανονικότητα έγινε business model.
Όπως κάποτε ο καπιταλισμός πούλησε τον έρωτα, σήμερα εμπορεύεται την απουσία του. Η νέα κουλτούρα του «single economy» επαναπροσδιορίζει τη ζωή, όχι ως κοινότητα αλλά ως συλλογή εμπειριών. Τα ταξίδια γίνονται πιο εσωστρεφή, η μόδα προτάσσει άνεση αντί για εντυπωσιασμό, η πολυτέλεια γίνεται αυτό που λέμε «σιωπηλή». Ο άνθρωπος ως μονάδα δεν είναι ούτε θύμα ούτε ήρωας, είναι ο καταναλωτής μιας εποχής που μαθαίνει να ζει χωρίς το εμείς.
Αυτός ο κόσμος δεν νοιάζεται καν για το αν κάποιος είναι μελαγχολικός ή και ουτοπικός. Ακόμα και η μοναξιά του γίνεται περιεχόμενο και έχει καλό φωτισμό.
Κεντρική ομιλήτρια του φετινού WoW Athens Festival, η Ταράνα Μπερκ σε μία χειμαρρώδη συνέντευξη για την Αμερική, τον ICE και το κίνημά της που άλλαξε τα πάντα στον χώρο του θεάματος και της εργασίας
17°
