Ταράνα Μπερκ: «Δεν υπάρχει τοξική αρρενωπότητα – τοξικές κοινωνίες υπάρχουν»

Το όνομα της Ταράνα Μπερκ είναι συνυφασμένο όχι απλώς με ένα hashtag ή ένα κίνημα –εν προκειμένω το MeToo– αλλά με μια ολόκληρη εποχή σκληρών αποκαθηλώσεων, λογοδοσίας και απονομής δικαιοσύνης για γυναίκες (και άτομα ανά τον κόσμο) που υπέστησαν σεξουαλική βία. Όμως, το MeToo δεν ιδρύθηκε για να «εκθρονίσει» τον Γουάινστιν και άλλα αρπακτικά.

Και η Μπερκ δεν είναι μια εκδικήτρια, όπως υπαγορεύει η προπαγάνδα της ανδρόσφαιρας. Συγγραφέας, ακτιβίστρια, ομιλήτρια και ιδρύτρια του πιο επιδραστικού κινήματος των τελευταίων 30 χρόνων, του MeToo, το οποίο δημιούργησε το 2006 για να στηρίξει επιζώσες σεξουαλικής βίας, ιδιαίτερα νεαρές γυναίκες από περιθωριοποιημένες κοινότητες. Η ιδέα γεννήθηκε μέσα από την προσωπική της εμπειρία και την ανάγκη να δημιουργήσει έναν ασφαλή χώρο, όπου οι γυναίκες θα μπορούσαν να μιλήσουν γι’ αυτό που βίωσαν και να βρουν υποστήριξη.

Το 2017, το #MeToo γίνεται παγκόσμιο φαινόμενο, δίνοντας φωνή σε εκατομμύρια γυναίκες και αλλάζοντας ριζικά τον δημόσιο διάλογο γύρω από την κακοποίηση και την παρενόχληση. Εν τω μεταξύ η Μπερκ συνεχίζει να δουλεύει σκληρά στον οργανισμό MeToo International, αποσπώντας πολυάριθμες διακρίσεις για το έργο της, ανάμεσά τους και η αναγνώρισή της ως Person of the Year από το TIME το 2017. Φέτος, θα είναι η κεντρική προσκεκλημένη του Women of the World (WoW Festival Athens) στο ΚΠΙΣΝ, φέρνοντας στην Αθήνα μηνύματα ενδυνάμωσης και συλλογικής δράσης. Λίγο πριν συναντηθούμε στην Εναλλακτική Σκηνή του Νιάρχος, είχα την τιμή για μια σύντομη, αλλά δυνατή κουβέντα μαζί της για την Αμερική του ICE και την έμφυλη βία, ως μικρό πρόλογο στο δυνατό key note speech της, στις 29 Μαρτίου 2026.

Η συζήτηση με την Ταράνα Μπερκ λίγο πριν το WoW Festival Athens 2026

― Να τολμήσω να ρωτήσω τι νέα από την Αμερική του Τραμπ; Κι αν, τώρα που μιλάμε, έχει αλλάξει καθόλου η κατάσταση με τον ICE στις ΗΠΑ; Πιστεύετε ότι όλη αυτή η εχθρότητα προς μαύρες και σκουρόχρωμες γυναίκες (και όχι μόνο) μοιραία θα δηλητηριάσει περαιτέρω την αμερικανική κοινωνία;

Το να είσαι μαύρη ή έστω σκουρόχρωμη στην Αμερική ήταν για πάρα πολλά χρόνια μια εξαιρετικά τρομακτική εμπειρία. Με αυτή την κυβέρνηση, σε αυτή τη χρονική συγκυρία, απλώς προστίθεται κι άλλος τρόμος σε αυτό που ήταν ήδη μια επισφαλής εμπειρία για εμάς σε αυτή τη χώρα. Το να βλέπεις ότι στοχοποιούμαστε με τόσο εξόφθαλμο τρόπο απλώς επιβεβαιώνει τους χειρότερους φόβους μας. Πάντα γνωρίζαμε τι πραγματικά εξυφαίνεται εναντίον μας, αλλά πλέον γίνεται σε κοινή θέα! Χωρίς κανένα πρόσχημα και καμία δικαιολογία! Το καταλάβαμε με το που εξελέγη η παρούσα κυβέρνηση, καθώς εκτοξεύθηκε το ποσοστό ανεργίας των μαύρων γυναικών. Και μετά έβλεπες την αλλαγή και σε άλλους τομείς, όπως οι δείκτες μητρικής θνησιμότητας και σεξουαλικής βίας.

Οι μαύρες γυναίκες έχουν τα υψηλότερα ποσοστά σεξουαλικής βίας αμέσως μετά τις λευκές σ’ αυτή τη χώρα. Και πολλά από αυτά τα περιστατικά βρίσκονται στα χέρια των αρχών επιβολής του Νόμου, και φυσικά αυτά είναι θέματα που ούτε καν αγγίζονται. Οπότε αυτή τη στιγμή μιλάμε για μία ξεκάθαρα επισφαλή κατάσταση στις ΗΠΑ, αλλά εκείνο που θα ακούσεις να σου λένε είναι πόσο ανθεκτικές είναι οι μαύρες γυναίκες, πόσο γενναίες... Κι εδώ θέλω να σας πω ότι, όσο κι αν αυτό είναι αλήθεια, τόσο με ανησυχεί για τον αντίκτυπο στη ζωή τους, στην υγεία τους. Γιατί το να πρέπει να αντιστέκεσαι συνεχώς και να σηκώνεις αυτό το βάρος της κοινωνικής και πολιτικής παρακμής αυτής της χώρας κάποτε το πληρώνεις. Πιστεύω σοβαρά ότι όλο αυτό κάποια στιγμή θα έχει το κόστος του στις ζωές μας. Ωστόσο, για την ώρα κρατάμε γερά.

― Δεν ξέρω αν το αντιμετωπίζετε κι εσείς με την ομάδα σας στο Me Too International, αλλά ειδικά στην Ελλάδα, τα τελευταία 2 χρόνια υπάρχει η αίσθηση ότι το κίνημα βρήκε «τοίχο». Είναι αυτή η στασιμότητα κοινός τόπος και σε άλλες χώρες;

Θα σας πω τι έλεγα στους ανθρώπους από την πρώτη στιγμή που το #MeToo έγινε viral – μιλάω για το 2017-18. Τους έλεγα, λοιπόν, ότι εκτιμώ βαθιά όλο αυτό το πανηγύρι και τα κόκκινα χαλιά και τα εξώφυλλα σε περιοδικά, αλλά, σας θερμοπαρακαλώ, θέλω να γνωρίζετε ότι αυτό κάποτε θα τελειώσει. Ότι, παρά το virality, δεν είναι κάτι για το οποίο ο κόσμος νοιάζεται στον ίδιο βαθμό και με τον ίδιο τρόπο. Τότε, λοιπόν, που όλοι με ρωτούσαν «Τι χρειάζεσαι; Τι να κάνουμε; Τι έχεις ανάγκη να γίνει;» η απάντηση ήταν μία: ότι, όταν όλος αυτός ο θόρυβος κοπάσει, θέλω να συνεχίσετε να νοιάζεστε. Να μην αποσύρετε την προσοχή σας όταν κάτσει η σκόνη. Και καλό είναι να θυμόμαστε πώς ακριβώς δουλεύουν τα κινήματα και οι κινηματικοί αγώνες – με τα πάνω τους και τα κάτω τους.

Ακόμα κι αν δεν βρίσκονται πια σε κάποιο εξώφυλλο, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η σκληρή δουλειά συνεχίζεται και χρειάζεται τη στήριξή μας. Και ο λόγος που το έλεγα αυτό από την πρώτη στιγμή ήταν διότι εγώ μεγάλωσα μέσα σ’ αυτόν τον αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, έχω εκπαιδευτεί από βετεράνους ακτιβιστές του ’60 και του ’70 στην Αλαμπάμα. Κι εκεί κάθε 5 χρόνια οι άνθρωποι επιστρέφουν για να τιμήσουν τη Ματωμένη Κυριακή και τις «Πορείες από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερι» (σ.σ.: πρόκειται για τρεις ιστορικές πορείες διαμαρτυρίας που πραγματοποιήθηκαν στην Αλαμπάμα των ΗΠΑ τον Μάρτιο του 1965 και αποτέλεσαν σημείο καμπής στον αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα των Αφροαμερικανών).

Εγώ, όμως, ζούσα και μεγάλωνα σε αυτή την πόλη – εκεί ιδρύθηκε το #MeToo, εκεί δουλέψαμε σκληρά για τη φυλετική δικαιοσύνη, τη σεξουαλική βία, την αστυνομική βαρβαρότητα και την αυθαιρεσία των αρχών και φυσικά έβλεπα ότι ο κόσμος έδινε σημασία σε όλα αυτά είτε στις ετήσιες πορείες είτε στους εορτασμούς κάθε 5 χρόνια. Καταλάβαινα τη φιλοσοφία της ποπ κουλτούρας που υπήρχε γύρω από τα κινήματα κι εκείνο που λέω πάντα είναι ότι υπάρχει σκληρή δουλειά πριν ένα κίνημα γίνει viral, αλλά και μετά. Το MeToo προϋπήρχε και άλλο τόσο η κοπιώδης εργασία πριν και μετά τον θόρυβο του 2017.

Απλώς οι άνθρωποι έχουν την τάση να το θυμούνται όταν βρίσκεται κάποια μεγάλη υπόθεση σε εξέλιξη στις ειδήσεις ή σε κάποια επέτειο. Και ενώ εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι δουλεύουν συνεχώς σε όλον τον κόσμο, σε πάρα πολλούς οργανισμούς, παντού στις ΗΠΑ, τα mainstream media δεν θα ενδιαφερθούν ποτέ για την προσφορά τους στην κοινωνία, εκτός κι αν πρόκειται για κάποιον Γουάινστιν ή Έπστιν, κάποιον αστέρα του Χόλιγουντ ή κάποιον μεγαλοεπιχειρηματία. Είναι δική μας δουλειά, λοιπόν, το να κάνουμε την κοινή γνώμη να συνειδητοποιήσει πώς αυτός ο άνθρωπος ή αυτή η υπόθεση αφορά την πλατιά δομή της κοινωνίας και γιατί αποτελεί ζήτημα συστημικής βίας.

Ζιζέλ Πελικό: Ο θρίαμβος μετά το τραύμα

― Κάτι άλλο τώρα – σχετικό με την κουβέντα μας: ποιες ήταν οι πρώτες σας σκέψεις όταν ήρθε στο φως η θηριωδία που για δέκα χρόνια βίωνε η Ζιζέλ Πελικό;

Εκεί που νομίζεις ότι τα έχεις δει όλα, κάτι ακόμα πιο αποτρόπαιο εμφανίζεται... Είχα σοκαριστεί! Συζητούσα με μια συνάδελφό σας ότι είχα πάει στο Παρίσι κατά τη διάρκεια της δίκης, για να τη δω λίγα λεπτά μόνο, για να την αγκαλιάσω στο γραφείο του εισαγγελέα, γιατί ένιωσα ότι όφειλα να το κάνω. Με συγκίνησε τόσο η στάση της, όπως και κάθε γυναίκα. Ξέρετε, στην κοινότητα μαύρων γυναικών έχουμε μια ρήση: έχω την ανάγκη να σε κοιτάξω κατάματα.

Είχα αυτή την ανάγκη με την Πελικό – να την κοιτάξω στα μάτια και να της πω με κάθε μου κύτταρο «σε νιώθω, σε καταλαβαίνω, συμπάσχω και είμαι εδώ!». Αν μπορούσα να είμαι κάθε μέρα δίπλα της, θα το έκανα με όλη μου την καρδιά. Γιατί –Θεέ μου!– αυτό που έκαναν σ’ αυτή τη μικροσκοπική, την εύθραυστη γυναίκα μάς ξεπερνά όλους. Να πάρει η ευχή, είναι στην ηλικία της μητέρας μου!

Κατ’ εμέ, η Πελικό ενσαρκώνει –και αυτό σπανίως το αναφέρω δημόσια, για να μην υπάρχουν παρανοήσεις– τον θρίαμβο μετά το τραύμα. Αυτό το τραύμα που φέρουμε οι επιζώσες σεξουαλικής βίας μπορεί να παίρνει καιρό για να εξωτερικευθεί και να ιαθεί, αλλά όταν τα καταφέρεις, γίνεται δώρο, ένα δώρο που δεν το θες, που δύσκολα εξηγείται, αλλά μετά γίνεται το έργο ζωής μας προς άλλους ανθρώπους που περνούν το ίδιο. Αυτή η γυναίκα δεν ήταν ακτιβίστρια, δεν είχε καμία σχέση με το κίνημα, είχε μια ήσυχη ζωή που κόπηκε στα δύο. Αλλά κάτι στο είναι της δεν ήθελε να νικηθεί – το βλέπαμε αυτό μπροστά μας σε απευθείας μετάδοση, αυτό το «όχι» της, αυτό το «η ντροπή πρέπει να αλλάξει πλευρά» μας το έκανε δώρο.

Και ξέρετε κάτι; Η Πελικό έγινε ηρωίδα στη στιγμή. Θα μπορούσε να μην κάνει τίποτα άλλο. Αλλά έκανε αυτό το δώρο σε όλες μας – κι αυτό μπορούν να το καταλάβουν κυρίως όσ@ έχουν επιζήσει σεξουαλικής βίας. Θελει κότσια και ανθρωπιά για να κάνεις αυτό που έκανε: ανοιχτή δίκη, δείχνοντας το πρόσωπό της, λέγοντας αυτά που είπε; Θεέ μου, δηλαδή! Και την ίδια στιγμή ξέρεις ότι έχεις να κάνεις με άνθρωπο της διπλανής πόρτας, ξέρεις ότι έχει προβλήματα και επιπλοκές στη σχέση της με την κόρη της – πράγμα που εγώ, παραδόξως, το θεωρώ καλό...

― Συγγνώμη; Μου εξηγείτε γιατί;

Γιατί αυτό την κάνει άνθρωπο, κανονική γυναίκα, μια από εμάς, όχι κάποια αγία ή κάποια που καθαγιάστηκε μέσω της εμπειρίας της. Είναι ένας άνθρωπος σε απόλυτη επαφή με τη σκληρή του πραγματικότητα. Δεν πρέπει να αποανθρωποποιούμε ή να αγιοποιούμε, αν θέλετε, τις επιζώσες. Δεν λέω ότι αυτό που συμβαίνει με την κόρη της είναι καλό. Απλώς έχουμε την τάση να θέτουμε στο απυρόβλητο τις επιζώσες και να ξεχνάμε ότι συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν μια επώδυνη πραγματικότητα και ότι είναι άνθρωποι, με απολύτως ανθρώπινα προβλήματα. Και το ίδιο ισχύει και για την κόρη της και για κάθε ανθρώπινο πλάσμα που έχει βιώσει τέτοια θηριωδία.

Μαθαίνεται ο σεβασμός;

― Να κλείσω την κουβέντα μας με μια ερώτηση που θυμώνει τους άντρες, αλλά τα περιστατικά έμφυλης βίας στην Ελλάδα δεν αφήνουν περιθώρια: Πώς στην ευχή μεγαλώνουμε υγιείς αρρενωπότητες; Αγόρια που αγαπούν πραγματικά τον εαυτό τους και τους γύρω τους;

Α, αν είχα την απάντηση, θα κέρδιζα το Νόμπελ (γελάει). Θέλω να σας πω ότι ούτε εδώ είναι σπουδαία τα πράγματα. Έχω επισκεφθεί πολλά κολέγια στη ζωή μου και κάθε φορά που συζητάω με νεαρές γυναίκες, η έκκλησή τους είναι η ίδια: «Μπορείτε να μας βοηθήσετε με τα αγόρια; Είναι τόσο τοξική η συμπεριφορά τους, δεν μας ακούνε και δεν ξέρουμε πώς να διαχειριστούμε την κατάσταση». Και πάντα η απάντησή μου πηγαίνει κάπως έτσι: Αυτή εδώ είναι μια τοξική χώρα, ηθικά και πολιτισμικά, και όχι μόνο τώρα, εδώ και χρόνια. Και έχεις νεαρούς άνδρες που μεγαλώνουν με εντελώς ανθυγιεινά μηνύματα για την αρρενωπότητα εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες: η μουσική χειροτέρεψε, η τηλεόραση επίσης, παντού εντοπίζεται πια ρητορική εναντίον των γυναικών. Και φυσικά, αγόρια και κορίτσια μεγαλώνουν σ’ αυτό το ίδιο περιβάλλον, καταναλώνοντας πολιτισμικά προϊόντα χωρίς φίλτρο, χωρίς κανέναν να πει «επ, αυτό δεν είναι ακριβώς σπουδαίο, ας μην το πάρουμε αβασάνιστα».

Κάπως έτσι, αυτός ο τύπος γίνεται 18 και πάει στο κολέγιο και μαθαίνει από ένα κορίτσι ότι είναι φρικτός άνθρωπος και ότι πρέπει να αλλάξει. Πιστεύετε ότι αυτός είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για να αλλάξει κάποιος; Ή μήπως αυτός ο τρόπος θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία, να υπάρχει στη διδακτέα ύλη το πώς να είσαι κάποιος που σέβεται τους πάντες και τα όριά τους; Αν αυτό το διδάσκονταν από το νηπιαγωγείο και μεγάλωναν με αυτό μέχρι το κολέγιο, αγόρια και κορίτσια, δεν θα ήταν πιο αποτελεσματικό για ολόκληρη την ανθρωπότητα; Απλώς δεν νομίζω ότι είναι υγιές να λες σε ένα παιδί στα 18 του πια ότι είναι τοξικό, τη στιγμή που αυτή η τοξικότητα το περιβάλλει σχεδόν σε όλη του τη ζωή και, ενώ ποτέ κανείς δεν του έδειξε την άλλη όψη, ξαφνικά του λένε ότι είναι και σκατάνθρωπος. Δεν γίνονται αυτά.

Πρώτα μαθαίνουμε στα παιδιά σεβασμό, μετά όρια, μετά τι είναι η ντροπή και γιατί και πότε τη νιώθουμε και μετά πώς να διαχειρίζονται την απόρριψη, το «όχι», την αποτυχία. Οπότε πρώτα διαχειριζόμαστε όλα αυτά και μετά κάνουμε την αποτίμηση. Το άλλο πράγμα που λέω στα κορίτσια είναι ότι την πρώτη φορά που μια χυδαία φήμη θα κυκλοφορήσει γι’ αυτές, πολύ συχνά έχει ξεκινήσει από κάποια άλλη γυναίκα. Καταλαβαίνεις, λοιπόν, ότι, όταν βιώνεις και εσωτερικευμένο μισογυνισμό, η τοξικότητα είναι παντού – όχι μόνο στους άνδρες. Σκέψου το αλλιώς: κάθε φορά που βιάζουν ή παρενοχλούν μια κοπέλα, συνήθως το εκμυστηρεύεται σε μια άλλη γυναίκα. Κι εκεί είναι που ακούει για πρώτη φορά τα «τι φορούσες;», «πόσο ήπιες;», «μήπως προκάλεσες;». Αυτό είναι ένα παγκόσμιο μοτίβο που αφορά γυναίκες και άντρες κι εκεί είναι που πρέπει να γίνει η πιο σκληρή δουλειά.

• Η Ταράνα Μπερκ είναι η κεντρική ομιλήτρια του φετινού WoW (29/3, 13.00, Εναλλακτική Σκηνή ΚΠΙΣΝ), με συνομιλήτρια τη Χριστίνα Γαλανοπούλου Δημοσιογράφο, Management Consultant Athens Voice.
• Η Athens Voice είναι χορηγός επικοινωνίας του WoW Festival Athens 2026