Η αξία του να κάνουμε πράγματα μόνοι μας: Το κοινωνικό στίγμα του «solo» και ο σχολιασμός των γύρω μας
To 2025, το έτος που σηματοδότησε το πρώτο τέταρτο του αιώνα μας, ο 21ος αιώνας ονομάστηκε αντικοινωνικός και ο αιώνας της μοναξιάς, κυρίως λόγω της παράδοξης και φαινομενικά οξύμωρης αποσύνδεσης που νιώθουμε παρά το γεγονός ότι ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία δεν είχαμε τόσους διαφορετικούς τρόπους να επικοινωνούμε. Η αποσύνδεση όμως αυτή έχει να κάνει κυρίως με το γεγονός ότι οι μορφές επικοινωνίας που επιλέγουμε πια είναι όλο και πιο απρόσωπες και φιλτράρονται μέσα από τη δυνατότητα και την επιθυμία να προβάλλουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που είμαστε ― κάτι το οποίο καθίσταται δυνατό δεδομένου ότι η φυσική παρουσία μπορεί να αποφευχθεί. Η πανδημία συνέβαλλε σημαντικά σε αυτό και «ενθάρρυνε» τόσο τη μοναξιά όσο και την αμιγώς ψηφιακή, αποστειρωμένη και αποστασιοποιημένη επικοινωνία.
Ενδεχομένως τα πράγματα να αλλάξουν. Συνήθως μετά τον κορεσμό, άλλωστε, ξεκινά μια ύφεση. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια διακριτή διαφορά μεταξύ μοναξιάς και μοναχικότητας, όπως υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ του να επιλέγουμε τη μοναξιά ως αποφυγή κοινωνικοποίησης, και τη μοναχικότητα σε μια προσπάθεια να περάσουμε χρόνο με τον εαυτό μας και να γεμίσουμε μπαταρίες ή απλά να κάνουμε πράγματα που επιθυμούμε, μόνοι μας.
Σε άρθρο του TIME, το οποίο εξετάζει ακριβώς αυτή τη διαφορά, η Thuy-vy T. Nguyen, κύρια ερευνήτρια του Solitude Lab και η οποία έχει επίσης μια σειρά στο Youtube, Solitude Explained, εξηγεί πως «η μοναξιά είναι η εμπειρία ανεκπλήρωτων κοινωνικών αναγκών, ενώ η μοναχικότητα, αντίθετα, είναι μια πιο ουδέτερη κατάσταση: μια κατάσταση την οποία μπορούμε να επιλέξουμε. Η διαφορά μεταξύ του να επιλέξεις να περάσεις χρόνο μόνος σου, και της αίσθησης ότι δεν έχεις από κανέναν να ζητήσεις να συμμετάσχει σε κάτι είναι τεράστια».
Σύμφωνα όμως με την καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Middlebury College, Βιρτζίνια Τόμας, υπάρχει και μια ακόμα διαφοροποίηση μεταξύ μοναχικότητας και ανεξαρτησίας. Η μοναχικότητα δεν ορίζεται από το να είσαι σωματικά μόνος. Είναι πιο ακριβές να τη βλέπουμε ως μια ψυχολογική κατάσταση όπου δεν επικοινωνείς ή δεν αλληλεπιδράς με άλλους ανθρώπους, ακόμα κι αν βρίσκονται σωματικά γύρω σου. Βιώνουμε μοναχικότητα όταν η προσοχή μας στρέφεται προς τα μέσα ή προς κάτι βαθιά εσωτερικό που μας απορροφά, όπως ένα δημιουργικό έργο ή την ανάγνωση ενός βιβλίου. Αντίθετα, το να πηγαίνεις σε μια συναυλία μόνος σου είναι περισσότερο η πράξη του να κάνεις κάτι ανεξάρτητα: είσαι μόνος, αλλά η προσοχή σου κατευθύνεται προς τα έξω, σε εξωτερικά γεγονότα που βιώνουν και άλλοι ταυτόχρονα.
Ανά τα χρόνια έχει τύχει να κάνω την κουβέντα αυτή με φίλους και γνωστούς, και πάντα με εξέπληττε το γεγονός ότι οι περισσότεροι συνομιλητές μου ήταν αρκετά επιφυλακτικοί, όχι μόνο όσον αφορά την πράξη του να κάνουν κάτι μόνοι τους―π.χ. να πάνε για φαγητό μόνοι τους, ή να δουν μια ταινία στον κινηματογράφο χωρίς παρέα―αλλά ακόμα και να μιλήσουν γι’ αυτό. Ξεκινούσαν πάντα με μια εισαγωγή, σαν να έπρεπε κάπως να δικαιολογήσουν την απόφασή τους αυτή, λέγοντας «το ξέρω ότι μπορεί να φαίνεται περίεργο σε κάποιους ότι…». Σαν να υπάρχει ένα στίγμα γύρω από αυτό το οποίο σπεύδουν να προλάβουν να βγάλουν από πάνω τους πριν το σχολιάσει ο ακροατής τους.
Σαν ενήλικας νομίζω έχω κάνει τα πάντα μόνη μου, με μοναδική εξαίρεση του να κάνω ένα ταξίδι μόνη μου, και αυτό είναι από επιλογή. Είναι ίσως η μοναδική δραστηριότητα την οποία θέλω πάντα να μοιράζομαι με κάποιον, και η οποία θεωρώ ότι δεν θα είναι―για εμένα προσωπικά―το ίδιο όμορφη χωρίς παρέα. Έχω ταξιδέψει μόνη μου για επαγγελματικούς σκοπούς, αλλά αυτό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, και έχω επίσης πάει κάπου μόνη μου για να συναντήσω κάποιον στον προορισμό μου, και ενώ μπορεί στο ταξίδι αυτό να έκανα πράγματα μόνη μου, η αίσθηση του να έχεις κάποιον στο τέλος της ημέρας να τα μοιραστείς είναι και πάλι διαφορετική.
Τα οφέλη του να κάνεις κάτι μόνος σου είναι πολλά, όπως αντίστοιχα μπορεί να είναι και τα μειονεκτήματα εάν δεν το τολμήσεις ποτέ. Το πρώτο και πιο σημαντικό είναι το να αφιερώνεις αυτόν τον χρόνο στον εαυτό σου, και το να νιώθεις αρκετά καλά στο πετσί σου ώστε να μπορείς ευχάριστα να περνάς χρόνο με τον εαυτό σου. Το δεύτερο είναι ότι μπορεί πολλές φορές να θέλουμε να δούμε μια έκθεση ή μια ταινία ή ένα θεατρικό έργο το οποίο δεν θέλει κανείς στον κοινωνικό μας κύκλο να δει, ή δεν έχουν τον χρόνο να μας συνοδέψουν, οπότε αν δεν το κάνουμε μόνοι μας θα χάσουμε την ευκαιρία να το βιώσουμε εμείς οι ίδιοι. Θα στερήσουμε κάτι στον εαυτό μας το οποίο επιθυμούμε.
Επίσης, πολλές φορές όταν κάνουμε κάτι μόνοι μας τείνουμε να είμαστε μακράν πιο παρόντες στον χώρο στον οποίο βρισκόμαστε, και πιο συγκεντρωμένοι σε αυτό που βιώνουμε ή κοιτάμε, καθότι στην αντίστοιχη δραστηριότητα με παρέα θα ανταλλάξουμε κάποιες κουβέντες και θα πρέπει να βρούμε έναν κοινό ρυθμό παρακολούθησης. Έχει τύχει να πάω με φίλη σε έκθεση φωτογραφίας και να νιώθω ότι «βιάζομαι» λίγο παραπάνω απ’ ότι θα ήθελα, επειδή εκείνη έχει πάει πολύ μπροστά, ή έχει ήδη τελειώσει γιατί δεν στάθηκε όσο εγώ σε κάποια έργα, για παράδειγμα. Από την άλλη, το γεγονός ότι την είδαμε μαζί σημαίνει ότι μετά μπορούμε να συζητήσουμε μαζί και να ανταλλάξουμε απόψεις και εντυπώσεις.
Τέλος, είναι σημαντικό να τονίσω ότι τίποτα από αυτά δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της κοινότητας, και ότι τόσο η επιθυμία όσο και η επιλογή του να δραστηριοποιείσαι μόνος σου σε καμία περίπτωση δεν αναιρεί ή μειώνει το οτιδήποτε μοιράζεσαι με φίλους και αγαπημένους ανθρώπους. Είναι δύο διαφορετικές εμπειρίες, που προέρχονται από και επιφέρουν διαφορετικά συναισθήματα. Αν δεν το έχεις όμως τολμήσει ποτέ, δοκίμασέ το. Ίσως σου αρέσει περισσότερο απ’ όσο φαντάζεσαι.
17°
