Πολιτική κρίση στην Πολωνία: Απομακρύνθηκε ο πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου
Ένταση, συγκρούσεις και μια νέα θεσμική κρίση βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής στην Πολωνία, μετά την αναστολή του επικεφαλής του Συνταγματικού Δικαστηρίου και του αναπληρωτή του από ομάδα δικαστών που έχουν διοριστεί από την κυβέρνηση.
Η απόφαση προκάλεσε την έντονη αντίδραση της δεξιάς αντιπολίτευσης, ενώ εκατοντάδες διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων και βουλευτές, συγκεντρώθηκαν έξω από το δικαστικό μέγαρο στη Βαρσοβία, εκφράζοντας τη στήριξή τους στους δικαστές που τέθηκαν σε αναστολή.
Η κατάσταση κλιμακώθηκε το βράδυ της Παρασκευής, όταν ο πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, διέκοψε το ταξίδι του προς τη Σενεγάλη και επέστρεψε στη Βαρσοβία για να παρέμβει στην κρίση.
Λίγο πριν από τη 1 τα ξημερώματα του Σαββάτου, ο Ναβρότσκι εμφανίστηκε έξω από το δικαστήριο και επιχείρησε να περάσει τον αστυνομικό κλοιό.Βίντεο που αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο τον δείχνουν να έρχεται σε αντιπαράθεση με την ασφάλεια και άλλους δικαστές, προκειμένου να εισέλθει στο κτίριο.
Σε δήλωσή του, ο Πολωνός πρόεδρος κατηγόρησε την κυβέρνηση για παραβίαση της συνταγματικής τάξης, υποστηρίζοντας ότι ένα συνταγματικό όργανο καταλήφθηκε διά της βίας.
Η κρίση πυροδοτήθηκε όταν ομάδα δικαστών που έχουν εκλεγεί από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία αποφάσισε να αναστείλει τον πρόεδρο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι, και τον αναπληρωτή του, Μπαρτολομέι Σοχάνσκι.
Οι δύο δικαστές συνδέονται με το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), το οποίο βρισκόταν στην εξουσία για οκτώ χρόνια, έως το 2023.
Μετά την αναστολή τους, η δικαστής Άννα Κορβίν-Πιοτρόφσκα, μία από τις πέντε δικαστές που ο Ναβρότσκι αρνήθηκε να αποδεχθεί, ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει την ηγεσία του δικαστηρίου, επικαλούμενη τη μεγαλύτερη εμπειρία της στο δικαστικό σώμα.
Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Το κόμμα PiS έκανε λόγο για επίθεση στο δικαστήριο, ενώ ορισμένοι δικαστές και πολιτικοί χαρακτήρισαν την κίνηση πραξικόπημα.
Ωστόσο, ειδικοί στο συνταγματικό δίκαιο εμφανίζονται διχασμένοι ως προς τη νομιμότητα της αναστολής των δύο δικαστών.
Γιατί αμφισβητείται η νομιμότητα του δικαστηρίου;
Η διαμάχη για το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας ξεκίνησε το 2015, όταν οι τότε κυβερνήσεις προχώρησαν σε διορισμούς δικαστών που αμφισβητήθηκαν έντονα ως προς τη νομιμότητά τους.
Οι κινήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα να παραλύσει σε μεγάλο βαθμό η λειτουργία του δικαστηρίου και να ενταθούν οι συγκρούσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία κατηγορούσε την Πολωνία ότι υπονόμευε το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.
Κατά τη διάρκεια της οκταετούς διακυβέρνησης του PiS, το δικαστήριο εξέδωσε αποφάσεις που έδιναν προτεραιότητα στην πολωνική νομοθεσία έναντι του ευρωπαϊκού δικαίου, προκαλώντας νέες αντιδράσεις από τις Βρυξέλλες.
Η ΕΕ υποστήριζε ότι το ανώτατο δικαστήριο της χώρας είχε επηρεαστεί από την εθνικιστική πολιτική εξουσία της περιόδου.
Πώς εμπλέκεται η σημερινή κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ;
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, επέστρεψε στην εξουσία το 2023, υποσχόμενος να ανατρέψει τις αμφιλεγόμενες δικαστικές μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης κυβέρνησης και να αποκαταστήσει τις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η προσπάθειά του, ωστόσο, έχει συναντήσει σημαντικά εμπόδια, κυρίως λόγω των προέδρων που προέρχονται από την αντίπαλη πολιτική παράταξη και έχουν χρησιμοποιήσει το δικαίωμα αρνησικυρίας τους για να μπλοκάρουν τις αλλαγές.
Ο σημερινός πρόεδρος, Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος κέρδισε τις εκλογές του 2025 απέναντι στον υποψήφιο που υποστήριζε ο Τουσκ, αρνήθηκε να ορκίσει πέντε δικαστές που είχαν εκλεγεί από το σημερινό κοινοβούλιο.
Η στάση του περιπλέκει περαιτέρω τη νομική κατάσταση, καθώς οι διορισμοί αυτοί βρίσκονται στο επίκεντρο της διαμάχης για τη νομιμότητα του δικαστηρίου.
Νωρίτερα τον Οκτώβριο, η Επιτροπή της Βενετίας, συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης για ζητήματα κράτους δικαίου, υποστήριξε ότι η άρνηση του προέδρου να ορκίσει τους δικαστές δεν θα πρέπει να εμποδίζει την ανάληψη των καθηκόντων τους.
Τι σημαίνει η κρίση για την Πολωνία;
Η νέα σύγκρουση αναδεικνύει το βαθύ θεσμικό αδιέξοδο που αντιμετωπίζει η Πολωνία, με τις δύο πολιτικές πλευρές να αμφισβητούν τη νομιμότητα των κινήσεων της άλλης.
Η κυβέρνηση Τουσκ υποστηρίζει ότι επιχειρεί να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου μετά τις μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης κυβέρνησης, ενώ η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβερνητική πλειοψηφία ότι επιχειρεί να καταλάβει τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Δικαιοσύνης Βάλντεμαρ Ζούρεκ ζήτησε να αρθεί η δικαστική ασυλία των Σβιεντσκόφσκι και Σοχάνσκι, προκειμένου να αντιμετωπίσουν κατηγορίες για παρεμπόδιση της λειτουργίας του δικαστηρίου.
Η αντιπαράθεση έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στο εξωτερικό, με ακροδεξιούς πολιτικούς από την Ευρώπη να καταδικάζουν τις κινήσεις της κυβέρνησης.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, υποστήριξε ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο είχε πολιτικοποιηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση και ότι οι σημερινές κινήσεις αποσκοπούν στην επαναλειτουργία του.
Ο Τουσκ, από την πλευρά του, επιμένει ότι η αποκατάσταση του κράτους δικαίου αποτελεί υποχρέωση της κυβέρνησής του.
Η νέα κρίση, ωστόσο, δείχνει ότι η διαμάχη για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και τη νομιμότητα των θεσμών παραμένει ανοιχτή, με τις πολιτικές και θεσμικές συγκρούσεις να απειλούν να ενταθούν περαιτέρω τους επόμενους μήνες.
15°
