Οι Χούθι στην Υεμένη: από θρησκευτικό κίνημα σε ένοπλη δύναμη, ο εμφύλιος, η σχέση με το Ιράν και οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οι Χούθι(Ανσάρ Αλλάχ, «Υπερασπιστές του Θεού») είναι μια σιιτική πολιτική και στρατιωτική οργάνωση της Υεμένης, που ανήκει στον κλάδο του Ζαϊδισμού, μια τοπική μορφή φανατικού Σιισμού. Το κίνημα ξεκίνησε ως θρησκευτική και πολιτιστική αναβίωση του Ζαϊδισμού από τον Χουσεΐν Μπαντρεντίν αλ-Χούθι, από τον οποίο πήρε και το όνομά του, με σκοπό την προστασία της ζαϊδικής ταυτότητας από τη σαλαφιστική-ουαχαμπιτική επιρροή της Σαουδικής Αραβίας. Στη δεκαετία του 2000 εξελίχθηκε σε ένοπλο κίνημα και συγκρούστηκε επανειλημμένα με την κεντρική κυβέρνηση της Υεμένης πρόεδρος της οποίας ήταν ο Αλί Αμπντουλάχ Σάλεχ. Η αντιπαλότητα των Χούθι με τον Σάλεχ υπήρξε μία από τις πιο ταραχώδεις και περίπλοκες καταστάσεις στην ιστορία της Μέσης Ανατολής: σημειώθηκαν φονικές συγκρούσεις και μετά από μια καιροσκοπική συμμαχία, οι Χούθι δολοφόνησαν τον Σάλεχ.
Ποιοι είναι οι Χούθι και πώς δημιουργήθηκε το κίνημά τους
Ο Σάλεχ, αν και από τη ζαϊδική κοινότητα, συμμάχησε με σουνιτικά και σαλαφιστικά-ουαχαμπιτικά στοιχεία της Υεμένης και της Σαουδικής Αραβίας για να εδραιώσει την εξουσία του, με του Ζαϊδίτες του βορρά να νιώσουν ότι περιθωριοποιούνταν από πολιτική, οικονομική και θρησκευτική άποψη. Ο ιδρυτής του κινήματος, Χουσεΐν Μπαντρεντίν αλ-Χούθι, κατηγόρησε τον Σάλεχ ότι επέτρεπε τη «σαλαφοποίηση» των ιστορικών εδαφών των Ζαϊδιτών και ότι παρέδιδε τον πλούτο αυτής της φτωχότερης αραβικής χώρας στη διαφθορά της οικογένειας και του εσώτερου κύκλου του. Μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ το 2003, οι Χούθι υιοθέτησαν έντονη αντιαμερικανική ρητορική. Ο Σάλεχ, θέλοντας να εμφανιστεί στη Δύση και στη Σαουδική Αραβία ως αξιόπιστος εταίρος στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», εξαπέλυσε αιματηρές στρατιωτικές εκστρατείες εναντίον τους στη βόρεια επαρχία Σάαντα. Ώσπου, το 2004, ο στρατός του Σάλεχ εξόντωσε τον ίδιο τον Χουσεΐν αλ-Χούθι. πυροδοτώντας την ένοπλη εκδίκηση των Χούθι.
Ο εμφύλιος πόλεμος στην Υεμένη και η άνοδος των Χούθι
Η πολιτική στην Υεμένη πήρε μια παράδοξη τροπή: το 2011, κατά τη λεγόμενη Αραβική Άνοιξη, ο Σάλεχ εξαναγκάστηκε σε παραίτηση: στην Υεμένη επικράτησε μια μεταβατική ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπό την προεδρία του Αμπντ Ραμπού Μανσούρ Χαντί με πρωθυπουργό τον Μοχάμεντ Μπασίνντουα και στήριξη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), του ΟΗΕ και των ΗΠΑ. Ήταν μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας που περιλάμβανε το κυβερνών κόμμα του πρώην προέδρου Σάλεχ (Γενικό Λαϊκό Κογκρέσο), το κύριο ισλαμιστικό-σουνιτικό κόμμα της αντιπολίτευσης (Al-Islah), καθώς και διάφορες φιλελεύθερες, σοσιαλιστικές και τοπικές πολιτικές ομάδες. Τότε, κεντρικός στόχος ήταν η διεξαγωγή ενός «Εθνικού Διαλόγου» που θα οδηγούσε στη σύνταξη νέου συντάγματος, στη διενέργεια εκλογών και στη μετατροπή της Υεμένης σε ομοσπονδιακό κράτος. Αν και η κυβέρνηση Χαντί δεν είχε ενιαία, συμπαγή ιδεολογία, λειτουργούσε ως πολιτικός συμβιβασμός με τη Σαουδική Αραβία, με τις χώρες του Κόλπου και τις ΗΠΑ, εναντίον της Αλ-Κάιντα στην Αραβική Χερσόνησο - AQAP). Εκείνη την εποχή είχε προταθεί η διαίρεση της χώρας σε 6 αυτόνομες ομοσπονδιακές περιφέρειες για να εξισορροπηθούν οι περιφερειακές και εθνοτικές διαφορές μεταξύ του Βορρά και του Νότου.
Όμως, το 2014 η κυβέρνηση θεωρήθηκε από μεγάλο μέρος του πληθυσμού ως αδύναμη, διεφθαρμένη και ασταθής· η περικοπή των επιδοτήσεων στα καύσιμα προκάλεσε οργή και μεγάλες διαδηλώσεις, το ομοσπονδιακό σχέδιο απορρίφθηκε και οι Χούθι συμμάχησαν κρυφά με τον στρατό του πρώην προέδρου Σάλεχ, εισέβαλαν στην πρωτεύουσα Σαναά, κατέλαβαν τα κυβερνητικά κτίρια και ανάγκασαν τον πρωθυπουργό Μπασίνντουα σε παραίτηση. Αυτό οδήγησε στις αρχές του 2015 στην παραίτηση και τη φυγή του προέδρου Χαντί στο Άντεν (και στη συνέχεια στη Σαουδική Αραβία) και στην έναρξη του καταστροφικού εμφυλίου πολέμου που εκτυλίσσεται μέχρι σήμερα. Στο μεταξύ, οι Χούθι συγκέντρωναν εξουσία και περιθωριοποίησαν τον Σάλεχ, ο οποίος επιχείρησε να αλλάξει στρατόπεδο δηλώνοντας δημοσίως ότι ήταν έτοιμος να διαπραγματευτεί με τη Σαουδική Αραβία. Οι Χούθι θεώρησαν αυτή την κίνηση προδοσία και μέσα σε λίγες ημέρες, οι δυνάμεις τους περικύκλωσαν το σπίτι του Σάλεχ στη Σαναά και τον Δεκέμβριο του 2017 τον δολοφόνησαν.
Χούθι, Ιράν και Ερυθρά Θάλασσα: ο ρόλος τους στη Μέση Ανατολή
Από τότε μαίνεται ο εμφύλιος πόλεμος. Οι Χούθι αποτελούν βασικό τμήμα του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» υπό την ηγεσία του Ιράν, το οποίο τους παρέχει οικονομική, στρατιωτική και τεχνολογική στήριξη.Το επίσημο σύνθημά τους είναι: «Ο Θεός είναι ο μέγιστος, Θάνατος στην Αμερική, Θάνατος στο Ισραήλ, Κατάρα στους Εβραίους, Νίκη στο Ισλάμ». Σήμερα ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της βορειοδυτικής Υεμένης, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Σαναά και της ακτογραμμής της Ερυθράς Θάλασσας. Μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, οι Χούθι άρχισαν να εξαπολύουν επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον εμπορικών πλοίων στο Στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και στην Ερυθρά Θάλασσα, δηλώνοντας αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους και εχθρότητα προς το Ισραήλ. Οι επιθέσεις αυτές προκάλεσαν σημαντικές διαταραχές στο παγκόσμιο εμπόριο και οδήγησαν στη συγκρότηση διεθνών ναυτικών επιχειρήσεων (όπως η αμερικανική Prosperity Guardian και η ευρωπαϊκή επιχειρηση Aspides), καθώς και σε στρατιωτικά πλήγματα των ΗΠΑ και της Βρετανίας εναντίον στόχων των Χούθι στην Υεμένη.
Οι Χούθι κινούνται με βάση ένα κράμα τοπικών πολιτικών διεκδικήσεων, θρησκευτικής ατζέντας και γεωπολιτικών επιδιώξεων: ζητούν πλήρη πολιτική και στρατιωτική κυριαρχία στην Υεμένη ως νόμιμη αρχή της χώρας, αποχώρηση της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τις υποθέσεις της Υεμένης, άρση του ναυτικού και αεροπορικού αποκλεισμού που έχει επιβληθεί στα εδάφη τους, τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα, αποκατάσταση της επιρροής της ζαϊδικής μειονότητας (που ιστορικά κυβερνούσε τη βόρεια Υεμένη επί αιώνες) και επιβολή αυστηρών ισλαμικών κανόνων στη δημόσια ζωή. Αν και έχουν πολλές ομοιότητες με την πολιτική των Ταλιμπάν —Σαρία, καταστολή κάθε διαφωνίας, διώξεις δημοσιογράφων, έλεγχος της εκπαίδευσης, θρησκευτική κατήχηση, αντιδυτική και αντιαμερικανική ρητορική— θεωρούν αιρετικούς τους σουνίτες, τους Ταλιμπάν, την Αλ Κάιντα και το ISIS.
Η Υεμένη και η Σομαλία αποτελούν δύο από τις πιο παρατεταμένες και σύνθετες εστίες αστάθειας στο Κέρας της Αφρικής και την Αραβική Χερσόνησο. Αν και βρίσκονται σε διαφορετικές φάσεις των συγκρούσεών τους, αντιμετωπίζουν παρόμοια δομικά προβλήματα: διαμελισμό εδαφών, δράση ένοπλων ισλαμιστικών οργανώσεων, περιφερειακές παρεμβάσεις και μια από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις του 21ου αιώνα.
17°
