Πώς ο κόσμος ανακάλυψε ότι οι φάλαινες «τραγουδούν» – Τι κρύβεται πίσω από τους μυστηριώδεις ήχους τους
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, ο Αμερικανός μηχανικός σόναρ Φρανκ Γουάτλινγκτον άρχισε να καταγράφει παράξενους ήχους στα νερά ανοιχτά των Βερμούδων, την ώρα που αναζητούσε σοβιετικά υποβρύχια και στοιχεία για σεισμική δραστηριότητα.
Οι ήχοι, που μπορούσαν να διαρκούν ακόμη και ώρες, κέντρισαν το ενδιαφέρον του και σύντομα υποψιάστηκε ότι προέρχονταν από φάλαινες. Χρόνια αργότερα, οι ηχογραφήσεις του συνέβαλαν σε μια ανακάλυψη που θα άλλαζε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν τα συγκεκριμένα θηλαστικά: οι φάλαινες δεν έβγαζαν απλώς ήχους, αλλά «τραγουδούσαν». Το 1967, ο Γουάτλινγκτον μοιράστηκε τις ηχογραφήσεις με τους βιολόγους Ρότζερ και Κέιτι Πέιν, οι οποίοι άρχισαν να μελετούν τα περίπλοκα μοτίβα τους. Διαπίστωσαν ότι οι ήχοι επαναλαμβάνονταν με συγκεκριμένο ρυθμό και ακολουθίες, γεγονός που οδήγησε στην αναγνώρισή τους ως τραγούδι.
Το άλμπουμ που έκανε τις φάλαινες παγκόσμιο σύμβολο
Η έρευνα αυτή κορυφώθηκε το 1970 με την κυκλοφορία του άλμπουμ «Songs of the Humpback Whale», το οποίο περιείχε πέντε ηχογραφήσεις φαλαινών. Το άλμπουμ γνώρισε τεράστια επιτυχία, πούλησε περισσότερα από 125.000 αντίτυπα και έγινε το εμπορικότερο άλμπουμ με ήχους της φύσης στην ιστορία. Οι ήχοι των φαλαινών έφτασαν σε εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ αποσπάσματά τους χρησιμοποιήθηκαν αργότερα από καλλιτέχνες, ταινίες και ακόμη και στην περίφημη χρυσή πλάκα των Voyager που στάλθηκε στο Διάστημα.
Παράλληλα, ο Ρότζερ Πέιν αξιοποίησε το άλμπουμ στις προσπάθειες ευαισθητοποίησης για την προστασία των φαλαινών, παρουσιάζοντάς το σε διαδηλώσεις κατά της φαλαινοθηρίας και σε εκδηλώσεις. Οι ηχογραφήσεις έδωσαν στο κοινό τη δυνατότητα να «γνωρίσει» τις φάλαινες με έναν πρωτόγνωρο τρόπο και συνέβαλαν στην ενίσχυση του κινήματος για τη διάσωσή τους.
Η αλλαγή στην αντίληψη του κοινού ήρθε σε μια κρίσιμη περίοδο για τα θαλάσσια θηλαστικά. Για αιώνες οι φάλαινες κυνηγούνταν για το λάδι, το σαπούνι και άλλα προϊόντα τους και στις αρχές της δεκαετίας του 1970 αρκετά είδη είχαν φτάσει στα πρόθυρα εξαφάνισης. Για τις μεγάπτερες φάλαινες, μάλιστα, εκτιμάται ότι είχε απομείνει λιγότερο από το 5% του πληθυσμού που υπήρχε πριν από την εποχή της βιομηχανικής φαλαινοθηρίας.
Οι ηχογραφήσεις, μαζί με τις εικόνες από το κυνήγι φαλαινών που δημοσιοποίησε αργότερα η Greenpeace, συνέβαλαν στην κινητοποίηση της κοινής γνώμης. Ακολούθησαν σημαντικές νομοθετικές και διεθνείς πρωτοβουλίες, όπως ο αμερικανικός Νόμος για την Προστασία των Θαλάσσιων Θηλαστικών το 1972 και το διεθνές μορατόριουμ στη φαλαινοθηρία το 1982. Οι πληθυσμοί ορισμένων ειδών άρχισαν έκτοτε να ανακάμπτουν, με τις μεγάπτερες φάλαινες να παρουσιάζουν ιδιαίτερα σημαντική ανάκαμψη.
Οι επιστήμονες προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τη «γλώσσα» τους
Παράλληλα, η ανακάλυψη του τραγουδιού των φαλαινών άνοιξε έναν νέο δρόμο για την επιστημονική μελέτη της επικοινωνίας και της νοημοσύνης τους. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα αρσενικά μεγάπτερων φαλαινών σε μια περιοχή τραγουδούν περίπου το ίδιο τραγούδι, το οποίο όμως εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου και μπορεί να μεταδίδεται από έναν πληθυσμό σε άλλον, διανύοντας τεράστιες αποστάσεις.
Σήμερα είναι γνωστό ότι το τραγούδι τους παρουσιάζει ακόμη και ορισμένα χαρακτηριστικά που θυμίζουν την ανθρώπινη γλώσσα, ενώ άλλες φάλαινες χρησιμοποιούν διαφορετικά συστήματα επικοινωνίας, όπως οι φυσητήρες, που ανταλλάσσουν χαρακτηριστικές ακολουθίες.
Επιστήμονες επιχειρούν πλέον να αποκωδικοποιήσουν αυτά τα σήματα και να κατανοήσουν καλύτερα τι «λένε» οι φάλαινες. Παρά την εντυπωσιακή ανάκαμψη ορισμένων πληθυσμών, τα κητώδη εξακολουθούν να απειλούνται από την κλιματική αλλαγή, τη ρύπανση από θόρυβο, τα δίχτυα και τις συγκρούσεις με πλοία. Έτσι, οι παλιές ηχογραφήσεις αποκτούν νέα αξία, καθώς λειτουργούν ως ένα μοναδικό αρχείο για το πώς επικοινωνούσαν οι φάλαινες και πώς έχει αλλάξει ο υποθαλάσσιος κόσμος με την πάροδο του χρόνου.
20°
