Explainer | Καναδάς και ΕΕ: Τι σημαίνει στην πράξη το καθεστώς του συνδεδεμένου μέλους

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» του μπλοκ αποτελεί μια νέα μορφή σχέσης μεταξύ της ΕΕ και μιας χώρας εκτός Ευρώπης.

Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, έχει καλωσορίσει την ιδέα, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η Οτάβα δεν επιδιώκει την πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το ζήτημα βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Το καθεστώς συνδεδεμένου μέλους δεν προβλέπεται σήμερα από τις Συνθήκες της ΕΕ και δεν είναι σαφές ποια ακριβώς μορφή θα μπορούσε να πάρει μια τέτοια σχέση.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έφερε την πρόταση στο προσκήνιο στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, την Τετάρτη, αναφέροντας μια σειρά από τομείς στους οποίους θα μπορούσαν να ενισχυθούν οι σχέσεις με τον Καναδά. Δεν έδωσε, ωστόσο, συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το πώς θα λειτουργούσε το νέο καθεστώς.

Τι ζητά ο Καναδάς

Ο Κάρνεϊ δήλωσε ότι ο Καναδάς «δεν βρίσκεται στη θέση ούτε επιδιώκει» να γίνει πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η ιδέα δεν αποτελεί προσπάθεια δημιουργίας ενός «τρίτου μπλοκ», τονίζοντας: «Δεν επιδιώκουμε δύναμη για να κυριαρχούμε στους άλλους».

Μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ο Καναδός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι απαιτείται στενότερη ευθυγράμμιση της Οτάβα με την ΕΕ προκειμένου να αντιμετωπιστεί η «σημερινή γεωπολιτική ρήξη».

Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο έντασης στις σχέσεις Καναδά-ΗΠΑ, μετά την πολιτική δασμών του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και την κατάρρευση των εμπορικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών.

Ο Κάρνεϊ προσδιόρισε αρκετούς τομείς στους οποίους Καναδάς και ΕΕ θα μπορούσαν να συνεργαστούν στενότερα:

• τεχνητή νοημοσύνη,
• κρίσιμες πρώτες ύλες,
• αμυντική βιομηχανία,
• ενεργειακή ασφάλεια,
• διαστημικός τομέας.

Παράλληλα, ο Καναδάς επιδιώκει να ενταχθεί στο Erasmus+, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα που χρηματοδοτεί σπουδές και εργασιακή εμπειρία στο εξωτερικό. Και τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ συμμετέχουν στο πρόγραμμα, όπως και επτά χώρες εκτός ΕΕ. Το Ηνωμένο Βασίλειο πρόκειται να επανενταχθεί το 2027.

Ο Κάρνεϊ δήλωσε ακόμη ότι ο Καναδάς θα μπορούσε να προσφέρει στην Ευρώπη υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και υδρογόνο «σε μεγάλη κλίμακα», συμβάλλοντας στην ενεργειακή της ασφάλεια. Σε αντάλλαγμα, ο Καναδάς θα μπορούσε να επωφεληθεί από την ευρωπαϊκή τεχνογνωσία στις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.

Τι θα μπορούσε να σημαίνει «συνδεδεμένο μέλος»

Το πρώτο που είναι σαφές είναι τι δεν θα σήμαινε: πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το τι ακριβώς θα περιλάμβανε, όμως, παραμένει άγνωστο. Η ΕΕ δεν διαθέτει σήμερα καθεστώς συνδεδεμένου μέλους και η δημιουργία ενός τέτοιου θεσμού θα μπορούσε να απαιτήσει χρόνια.

Εάν η συνδεδεμένη ιδιότητα κατοχυρωνόταν στις Συνθήκες της ΕΕ, θα απαιτούνταν ομοφωνία και επικύρωση από και τα 27 κράτη-μέλη.

Παρά την πρόταση της φον ντερ Λάιεν, ορισμένες χώρες της ΕΕ προτιμούν να αξιοποιήσουν τις ήδη υπάρχουσες συμφωνίες εμπορίου και άμυνας, αντί να δημιουργηθεί μια νέα μορφή συμμετοχής.

Ο Καναδάς είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ. Οι δύο πλευρές έχουν ήδη συνάψει την CETA, τη Συνολική Οικονομική και Εμπορική Συμφωνία, η οποία συμφωνήθηκε πριν από περισσότερο από μία δεκαετία. Ωστόσο, αρκετά από τα 27 κράτη-μέλη δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει την επικύρωσή της.

Θα αλλάξει το εμπόριο;

Η υφιστάμενη εμπορική συμφωνία δεν καταργεί τους συνοριακούς ελέγχους. Ένα από τα ερωτήματα που θα προέκυπταν, επομένως, είναι εάν μια νέα σχέση συνδεδεμένου μέλους θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα.

Ασαφές παραμένει επίσης τι θα σήμαινε το νέο καθεστώς για τη σχέση του Καναδά με την ευρωπαϊκή ενιαία αγορά.

Εάν ο Καναδάς εντασσόταν κάποια στιγμή στην ενιαία αγορά, θα έπρεπε να εφαρμόζει τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς και τα πρότυπα, χωρίς όμως να έχει λόγο στη διαμόρφωση των σχετικών πολιτικών. Μια τέτοια σχέση θα έμοιαζε, ως προς αυτό, με εκείνη των χωρών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, όπως η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν, ή με την ξεχωριστή συμφωνία που έχει η Ελβετία.

Για τον Καναδά, αυτό θα αποτελούσε σημαντική αλλαγή, καθώς οι κανόνες του έχουν διαχρονικά προσαρμοστεί στις ανάγκες του σημαντικότερου εμπορικού εταίρου του, των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τι σημαίνει για τις χώρες που περιμένουν να ενταχθούν

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τις χώρες που βρίσκονται ήδη στον δρόμο προς την πλήρη ένταξη στην ΕΕ.

Η Αλβανία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία βρίσκονται στη διαδικασία ένταξης, ενώ στην Ανατολική Ευρώπη η Γεωργία και η Μολδαβία επιδιώκουν επίσης την ένταξή τους.

Δεν υπάρχει ένδειξη ότι μια νέα σχέση με τον Καναδά θα εμπόδιζε την πρόοδο αυτών των χωρών προς την πλήρη ένταξη. Ωστόσο, οποιαδήποτε εντύπωση ότι η Οτάβα λαμβάνει ειδική μεταχείριση θα μπορούσε να προκαλέσει εντάσεις.

Ποια θα είναι η αντίδραση του Τραμπ;

Τέλος, ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της αμερικανικής αντίδρασης.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει χαρακτηρίσει «γελοία» την προοπτική να αποκτήσει ο Καναδάς καθεστώς συνδεδεμένου μέλους της ΕΕ και έχει απειλήσει με νέους δασμούς την Ευρωπαϊκή Ένωση εάν το σχέδιο προχωρήσει.

Έτσι, πριν ακόμη καθοριστεί τι ακριβώς θα σημαίνει το «συνδεδεμένο μέλος», η πρόταση έχει ήδη ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς θα μπορούσαν να διαμορφωθούν οι σχέσεις Καναδά, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Πολιτειών.

(Με πληροφορίες BBC News)