Πούτιν και Ουκρανία: Η κλιμάκωση της Ρωσίας, τα λάθη της Δύσης και το κρίσιμο ερώτημα για την επόμενη ημέρα.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έδειξε εμπράκτως ότι η δράση του μετακινείται προς τα δυτικά (επιδρομή στα σύνορα της Ουκρανίας με τη Μολδαβία, πιθανή επίθεση με drone εναντίον του αεροσκάφους του Ζελένσκι)· προήδρευσε στη συνεδρίαση της Οργανωτικής Επιτροπής «Pobeda» (Νίκη) στο Κρεμλίνο· συναντήθηκε με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ· επανέλαβε τις θέσεις της Μόσχας για τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς ως βασικό όρο για τον τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων· συνάντησε τον Σι Τζινπίνγκ, τον Ναρέντρα Μόντι και τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν (στον οποίον εξέφρασε τη στήριξή του)· προειδοποίησε την ΕΕ με αντίποινα αν εφαρμοστούν μηχανισμοί κατάσχεσης ή δέσμευσης ρωσικών εμπορικών και πετρελαιοφόρων πλοίων και κλιμάκωσε τις επιθέσεις στην Ουκρανία.
Δεν είναι λίγοι όσοι πιστεύουν ότι «εμείς οι Δυτικοί» κατασκευάσαμε έναν εχθρό επεκτείνοντας, με τη συνηθισμένη μας αλαζονεία, την εμβέλεια της ΕΕ και του ΝΑΤΟ μέχρι το κατώφλι της Ρωσίας. Μεταξύ αυτών είναι ο επιφανής Ιταλός φυσικός Κάρλο Ροβέλλι, ειδήμων στην Κβαντική Βαρύτητα των Βρόχων (αλλά όχι στη γεωπολιτική): «Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν είχε εχθρικές διαθέσεις μέχρι που τον προκαλέσαμε εμείς οι Δυτικοί» δηλώνει σ’ ένα βιβλιαράκι με τίτλο «Η ένοχη συνείδηση των φυσικών επιστημόνων», επιβεβαιώνοντας ότι ακόμα και οι πλέον ευφυείς άνθρωποι κινούνται σε περιορισμένο πεδίο γνώσεων και κατανόησης του κόσμου.
Πώς φτάσαμε στη ρήξη Ρωσίας και Δύσης
Η ρωσική επιθετικότητα και επεκτατικότητα —καθόλου μικρότερη από εκείνη της Δύσης— δεν οφείλεται μόνο στις ευρω-ατλαντικές βλέψεις· εκτός του ότι η σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας έχει πολύ βαθύτερες ρίζες, στη γεωπολιτική δεν υπάρχουν οι αιτιώδεις σχέσεις που υπάρχουν στην Κβαντική Φυσική. Η αντιδυτική στροφή της Ρωσίας μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ έγινε βαθμιαία από το τέλος της δεκαετίας του 1990 και οριστικοποιήθηκε την περίοδο 2007-2014· οι ευθύνες είναι μοιρασμένες. Το 1999 η Μόσχα εξέλαβε τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ στη Σερβία —που έγιναν χωρίς έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ— ως πλήγμα στα συμφέροντά της: εκείνες τις ημέρες, ο τότε Πρωθυπουργός Γεβγκένι Πριμακόφ, μόλις ενημερώθηκε, καθ' οδόν προς την Ουάσινγκτον, για τους βομβαρδισμούς, έκανε μεταβολή με το αεροπλάνο του πάνω από τον Ατλαντικό σηματοδοτώντας πρώτη σοβαρή ρήξη στις σχέσεις Ρωσίας-ΝΑΤΟ μετά την πτώση του κομμουνισμού. Ακολούθως, το 2004, η ένταξη των Βαλτικών χωρών στο ΝΑΤΟ, η «Επανάσταση των Ρόδων» στη Γεωργία και η «Πορτοκαλί Επανάσταση» στην Ουκρανία ερμηνεύτηκαν από το Κρεμλίνο ως αντι-ρωσικές επιχειρήσεις ενορχηστρωμένες από τη Δύση. (Γενικά, η Ρωσία αποδίδει στη Δύση μεγαλύτερη δύναμη από όση έχει.)
Το 2007 ως σημείο καμπής για τον Βλαντιμίρ Πούτιν
Το 2007 στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατήγγειλε τον μονοπολικό κόσμο που επιζητούσαν οι ΗΠΑ, την επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς και τα σχέδια εγκατάστασης αμερικανικών αντιπυραυλικών συστημάτων στην Πολωνία και στην Τσεχία, θεωρώντας τα ως προσπάθεια εξουδετέρωσης της ρωσικής πυρηνικής αποτροπής. Την επόμενη χρονιά, λίγους μήνες μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι —όπου ανακοινώθηκε ότι η Ουκρανία και η Γεωργία θα προσχωρούσαν στη Συμμαχία— η Ρωσία εισέβαλε στη Γεωργία χωρίς σφοδρές αντιδράσεις από τη Δύση. Αργότερα, στην Ουκρανία, μετά την ανατροπή του φιλορώσου προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς και το Euromaidan, η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία, οι δυτικές χώρες επέβαλαν κυρώσεις η η γεωπολιτική ρήξη κατέστη μη αναστρέψιμη. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε με την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Ο Μπους πίεζε για την ένταξη της Ουκρανίας και της Γεωργίας στο προπαρασκευαστικό στάδιο για την ενσωμάτωση στο ΝΑΤΟ, ενώ η Μέρκελ και ο Σαρκοζί καταλάβαιναν ότι μια τέτοια κίνηση θα έκανε έξαλλη τη Μόσχα
Σε όλη τη δεκαετία του 2000, η ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Ρωσίας διέφερε από την αμερικανική: ο Τζορτζ Γ. Μπους πίεζε για την ένταξη της Ουκρανίας και της Γεωργίας στο προπαρασκευαστικό στάδιο για την ενσωμάτωση στο ΝΑΤΟ, ενώ η Άνγκελα Μέρκελ και ο Νικολά Σαρκοζί καταλάβαιναν —δεν ήθελε φιλοσοφία— ότι μια τέτοια κίνηση θα έκανε έξαλλη τη Μόσχα. Μέσω διάφορων αδέξιων χειρισμών του ΝΑΤΟ, η Ουκρανία και η Γεωργία έγιναν γεωπολιτικοί στόχοι της Ρωσίας και ο Πούτιν δήλωσε ότι «η Ουκρανία δεν είναι καν πραγματικό κράτος» —πράγμα που σήμαινε «θα μπουκάρω». Όμως, φύλλο δεν κουνήθηκε.
Η Ουκρανία στο επίκεντρο της γεωπολιτικής σύγκρουσης
Στην Ουκρανία ο Πούτιν έκανε το δικό του λάθος. Αν και επεδίωκε να τη μετατρέψει σε μια δεύτερη Λευκορωσία, η επιχείρηση εξελίχθηκε σε μακροχρόνιο και δαπανηρό πόλεμο, τόσο λόγω της αντίστασης των Ουκρανών όσο και της στήριξης από πολλές χώρες. Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, η Ρωσία επέλεξε την κλιμάκωση από φόβο ότι οι διαπραγματεύσεις θα φαίνονταν παραδοχή αποτυχίας.
Το τοπίο μοιάζει με εκείνο του 1939, όταν οι ειρηνιστές, οι κομμουνιστές και οι φιλοφασίστες υποστήριζαν την εγκατάλειψη της Πολωνίας στην τύχη της. Είναι έτοιμοι να κάνουν το ίδιο και με την Ουκρανία.
Ρωσικές υβριδικές επιθέσεις και παραπληροφόρηση στην Ευρώπη
Σήμερα, η Ρωσία προκαλεί την Ευρώπη με δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις και εκστρατείες παραπληροφόρησης. Δεν πρόκειται για συνωμοσιολογία: οι Ρώσοι έχουν μακρά πείρα σε τέτοιες τακτικές τις οποίες έχουν εμπλουτίσει με υψηλή τεχνολογία, καθώς και με την εκμετάλλευση σύγχρονων προβλημάτων όπως η εξω-ευρωπαϊκή μετανάστευση και η άνοδος της ευρωσκεπτικιστικής ακροδεξιάς. Εξάλλου, παρεμβαίνει ποικιλοτρόπως στην πολιτική ζωή της Δύσης, όπως παρενέβαινε, ως Σοβιετική Ένωση, μέσω των ΚΚ, των κινημάτων και των οργανώσεων-βιτρινών, των κατασκοπικών δικτύων και των συγκρούσεων δια πληρεξουσίου. Πολλά έχουν αλλάξει από την εποχή του μεταπολεμικού Ψυχρού Πολέμου: μεταξύ άλλων, ο οικονομικός, πολιτικός και πολιτιστικός ανταγωνισμός φαίνεται πιο συγκεχυμένος εξαιτίας της αμφισημίας της αμερικανικής προεδρίας η οποία επενδύει στα κοινά γνωρίσματα (κοινωνικό συντηρητισμό, αυταρχισμό, αντιευρωπαϊσμό), απαξιώνοντας το ΝΑΤΟ και την ΕΕ.
Το πραγματικό ερώτημα σήμερα είναι πώς ο Πούτιν θα πεισθεί να διαπραγματευτεί με λογικούς όρους στο ζήτημα της Ουκρανίας
Οι Δυτικοί υποτίμησαν την παραδοσιακή αντιδυτική στάση των Ρώσων, τα εθνικιστικά τους οράματα και την πίστη τους στον ίδιον τον Πούτιν. Όταν η Ρωσία φάνηκε να δείχνει τα δόντια της, πρότειναν συμφιλίωση, αποφυγή ενός δεύτερου Ψυχρού Πολέμου. Όμως ήταν αργά. Αν και διαβεβαίωναν τον Πούτιν ότι η αντιπυραυλική ασπίδα προοριζόταν για απειλές από τη Μέση Ανατολή, όχι από τη Ρωσία, απέτυχαν να διαγνώσουν ότι επανακαθόριζε την εξωτερική του πολιτική με ψυχροπολεμικό δόγμα —κι ότι οι αφορμές δεν είχαν λείψει. Το πραγματικό ερώτημα σήμερα είναι πώς θα πεισθεί να διαπραγματευτεί με λογικούς όρους στο ζήτημα της Ουκρανίας. Θεωρητικά μπορούν να συνδυαστούν δύο τακτικές: συμβιβασμοί και αντίποινα. Η Δύση δεν «κατασκεύασε» έναν καινούργιο εχθρό· απλώς, όπως συνηθίζει, δεν έλαβε υπόψη την ιστορία του και τη διαφορετική του φύση.
23°
