Τζέι Ντι Βανς: Πώς εξηγείται η άνοδος του τραμπισμού και η νέα ιδεολογική ταυτότητα της Αμερικής μέσα από τα βιβλία του
Οι ιστορικοί αντιμετωπίζουμε τις προσωπικές μαρτυρίες όχι απλώς ως αυτοβιογραφίες, αλλά ως πρωτογενείς πηγές. Ως τεκμήρια της εποχής τους. Διαβάζοντας λοιπόν διαδοχικά τα δύο βιβλία του Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς –το «Hillbilly Elegy» (Το τραγούδι του χιλμπίλη), που έγινε και σειρά στο Netflix, και το πρόσφατο «Communion: Finding My Way Back to Faith» (Harper Collins)– δεν παρακολουθεί κανείς απλώς τη θεαματική άνοδο ενός παιδιού από το Rust Belt στα φτωχά Απαλάχια στην Αντιπροεδρία των ΗΠΑ. Παρακολουθεί, σε ζωντανή μετάδοση, τη βαθιά ιδεολογική και πολιτισμική μετάλλαξη της ίδιας της Αμερικής.
Για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η κατανόηση αυτής της διαδρομής είναι κρίσιμη. «Το τραγούδι του χιλμπίλη» αποσύρθηκε από την ελληνική αγορά καθώς ο εκδοτικός οίκος επέλεξε να μην ανανεώσει τα δικαιώματα και να το αφήσει να εξαντληθεί (κυκλοφορούσε από τις εκδόσεις Δώμα). Σε μια εποχή που η Ευρώπη προσπαθεί να ερμηνεύσει το φαινόμενο του τραμπισμού, η απόσυρση ενός τέτοιου βιβλίου στερεί από το κοινό ένα κορυφαίο κοινωνιολογικό εργαλείο. Ο Βανς δεν είναι απλώς ένας πολιτικός συνοδοιπόρος του Ντόναλντ Τραμπ· είναι ο οργανικός διανοούμενος του κινήματός του.
Η «Ελεγεία» ως ιστορικό τεκμήριο της λευκής παρακμής
Όταν το «Hillbilly Elegy» κυκλοφόρησε το 2016, λειτούργησε ως πολιτισμικό σοκ. Ο Βανς, με τη διπλή ιδιότητα του αυτόπτη μάρτυρα και του απόφοιτου του Γέιλ, περιέγραψε τη διάλυση της λευκής εργατικής τάξης στα Απαλάχια και το Οχάιο. Ήταν μια ανατομία της «άλλης Αμερικής»: της Αμερικής των κλειστών εργοστασίων, της επιδημίας των οπιοειδών, των διαλυμένων οικογενειών και της απόλυτης απώλειας κοινωνικής κινητικότητας.
Από ιστορική σκοπιά, η «Ελεγεία» κατέγραψε το τέλος του Αμερικανικού Ονείρου για μια τεράστια πληθυσμιακή ομάδα. Αυτοί οι άνθρωποι, οι «χιλμπίληδες», ένιωσαν προδομένοι από την παγκοσμιοποίηση και ξεχασμένοι από τις κοσμοπολίτικες ελίτ των ακτών. Η οργή τους δεν ήταν τυχαία, ούτε αδικαιολόγητη. Ο Βανς έδειξε πώς το κοινωνικό κενό και η οικονομική περιθωριοποίηση γέννησαν το πολιτικό υποκείμενο που λίγο αργότερα θα αποθέωνε τον Ντόναλντ Τραμπ. Το βιβλίο δεν ήταν μια πολιτική μπροσούρα, αλλά ένας καθρέφτης της αμερικανικής ενδοχώρας.
Πολλοί ιστορικοί των Απαλαχίων κατηγόρησαν τον Βανς ότι πήρε τα τραύματα της δικής του, δυσλειτουργικής οικογένειας και τα γενίκευσε, παρουσιάζοντάς τα ως την καθολική ταυτότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Έτσι, ανακυκλώνει τα ίδια τα υποτιμητικά στερεότυπα που υποτίθεται ότι θέλει να καταρρίψει.
Communion: Η μετάβαση από την οργή στην ιδεολογική συγκρότηση
Το «Communion» ξεπερνά το προσωπικό βίωμα. Ο Βανς χρησιμοποιεί την επιστροφή του στην πίστη για να θεμελιώσει ιδεολογικά τον νέο αμερικανικό συντηρητισμό. Σύνδεσμοι ανάμεσα στην παράδοση, την οικογένεια, την κοινότητα και το κράτος αναδεικνύονται ως τα μοναδικά αναχώματα απέναντι στην αποδόμηση που φέρνει ο ύστερος καπιταλισμός και η woke κουλτούρα. Ο Βανς μετακινείται από τον κλασικό οικονομικό φιλελευθερισμό των Ρεπουμπλικάνων σε έναν οικονομικό εθνικισμό με έντονο κοινωνικό και θρησκευτικό πρόσημο. Δεν μιλά πλέον μόνο για τη δική του σωτηρία, αλλά για τη σωτηρία του αμερικανικού έθνους.
Γιατί η Αμερική του Τραμπ δεν είναι παροδικό φαινόμενο
Η κοινή ανάγνωση των δύο βιβλίων οδηγεί σε ένα αδιαμφισβήτητο ιστορικό συμπέρασμα: ο τραμπισμός δεν είναι μια ιστορική παρένθεση ή ένα τυχαίο καπρίτσιο της κάλπης. Ο Βανς προσφέρει τη θεωρητική ραχοκοκαλιά αυτού του κινήματος. Συνδέει την οικονομική εξαθλίωση της «Ελεγείας» με την ανάγκη για πνευματική και θεσμική επιστροφή που περιγράφει στο «Communion». Αυτή είναι η νέα φυσιογνωμία της Αμερικής: μια χώρα που αναζητά την ταυτότητά της μέσα από την απόρριψη της παγκοσμιοποίησης, την ενίσχυση των συνόρων και την επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες.
Ωστόσο, οφείλουμε να μην πέσουμε στην παγίδα της ρομαντικοποίησης. Η παρουσίαση του τραμπισμού ως ενός δήθεν «πνευματικού κινήματος» ή μιας «βαθιάς αναζήτησης ταυτότητας» αποτελεί το πιο επικίνδυνο ιδεολογικό προπέτασμα καπνού της εποχής μας. Πίσω από τη θρησκευτική ρητορική του Βανς και την επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες, δεν κρύβεται καμία πνευματική αναγέννηση, αλλά ένας βαθύς, κυνικός και εργαλειακός πολιτικός πραγματισμός από έναν άνθρωπο διαβόητο για τις πολιτικές του μεταμορφώσεις. Μην ξεχνάμε ότι υπήρξε σφοδρός επικριτής του Τραμπ.
Για εμάς στην Ευρώπη, και ειδικότερα στην Ελλάδα, το μάθημα είναι σαφές. Αντί να ξορκίζουμε ή να αγνοούμε τις εξελίξεις στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οφείλουμε να τις μελετήσουμε με νηφαλιότητα. Τα βιβλία του Βανς είναι απαραίτητα κλειδιά, όχι γιατί δείχνουν τον δρόμο για το μέλλον, αλλά επειδή αποκαλύπτουν πώς κατασκευάζεται η ιδεολογική βιτρίνα του σύγχρονου δυτικού αυταρχισμού. Δυστυχώς.
17°
