Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να αλλάξει τον παγκόσμιο χάρτη ναυσιπλοΐας
Αυτό που ξεκίνησε ως μια στρατιωτική εκστρατεία με στόχο τον περιορισμό των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν και την αποδυνάμωση των διεθνών τρομοκρατικών του δικτύων έχει πλέον μετατραπεί σε διαμάχη για τον έλεγχο ενός από τους σημαντικότερους εμπορικούς θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.
Όπως αναφέρει ανάλυση του CNN, o πόλεμος με το Ιράν εξελίσσεται πλέον σε μάχη για τα Στενά του Ορμούζ, ένα παγκόσμιο σημείο-κλειδί από το οποίο διέρχονται πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιπάσματα και πλήθος άλλων εμπορευμάτων.
Εάν η σύγκρουση καταλήξει στο να τεθούν τα Στενά του Ορμούζ υπό μόνιμο έλεγχο είτε του Ιράν είτε των Ηνωμένων Πολιτειών, ενδέχεται να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στις ανοιχτές θάλασσες, μιας αρχής που αποτελεί θεμέλιο του παγκόσμιου εμπορίου εδώ και αιώνες.
«Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο και να καταστήσει τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές πολύ ακριβότερες, με το κόστος να μετακυλίεται τελικά στους καταναλωτές», δήλωσε στο CNN ο Erik Grundt, ανώτερος αναλυτής της εταιρείας συμβούλων Rystad Energy.
Έχοντας πλέον αποκτήσει ένα νέο μέσο πίεσης προς την παγκόσμια οικονομία, η Τεχεράνη δίνει μάχη για να διατηρήσει αυτό το πλεονέκτημα.
Τα πλοία που επιθυμούν να διαπλεύσουν τα Στενά καλούνται είτε να συντονιστούν με τη νεοσύστατη Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου (Persian Gulf Strait Authority - PGSA) —διαδικασία που μπορεί να συνεπάγεται υψηλά τέλη— είτε να διακινδυνεύσουν να δεχθούν πυρά από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ή το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Παρότι τα τέλη ανεστάλησαν προσωρινά όταν το Ιράν υπέγραψε στις 18 Ιουνίου ένα Μνημόνιο Κατανόησης διάρκειας 60 ημερών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο έλεγχος των διελεύσεων από την PGSA δεν σταμάτησε.
Την Τρίτη, το Ιράν υποστήριξε ότι περισσότερα από 200 ξένα πλοία συντονίστηκαν με την Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου μέσα στις τρεις εβδομάδες που ακολούθησαν την υπογραφή του μνημονίου. Το CNN, ωστόσο, δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον ισχυρισμό.
Η απειλή Τραμπ και η ειρωνεία της υπόθεσης
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, από την άλλη πλευρά, θεώρησε ότι η συγκεκριμένη διάταξη σήμαινε πως τα πλοία θα μπορούσαν να διέρχονται ελεύθερα από τα Στενά, χωρίς περιορισμούς, κατά τη διάρκεια του 60ήμερου διαστήματος.
Ωστόσο, η αναζωπύρωση της έντασης στα Στενά οδήγησε και πάλι σε δραματική μείωση της κυκλοφορίας, με μόλις λίγο περισσότερα από δώδεκα πλοία να περνούν την Κυριακή.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υιοθέτησε για λίγο μια προσέγγιση παρόμοια με εκείνη του Ιράν, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέβαλλαν τέλος 20% στα εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά, ως αντάλλαγμα για την προστασία που παρέχει ο αμερικανικός στόλος.
Η απειλή αυτή εγκαταλείφθηκε λιγότερο από 24 ώρες αφότου δημοσιεύθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με τη ναυτιλιακή ένωση BIMCO, ένα τέτοιο τέλος θα αντιστοιχούσε σε περίπου 27 εκατομμύρια δολάρια ανά ταξίδι για ένα υπερδεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC).
Παρά το εξωπραγματικό ύψος του ποσού, η δήλωση του Τραμπ ουσιαστικά νομιμοποίησε τις κινήσεις του Ιράν — μια ειρωνεία που το καθεστώς δεν άφησε ασχολίαστη, σχολιάζοντάς την σκωπτικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Τεχεράνη, μάλιστα, υποστήριξε ότι το αμερικανικό τέλος ήταν υπερβολικό.
«Το 20% είναι φυσικά υπερβολικό», έγραψε τη Δευτέρα στην πλατφόρμα X ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί. «Εμείς θα είμαστε δίκαιοι.»
Το πρόβλημα με τα «διόδια»
Εάν η επιβολή διοδίων στα Στενά του Ορμούζ καθιερωθεί ως νέα πρακτική, το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών θα αυξηθεί, επισημαίνει ο Rob Thummel, ανώτερος διαχειριστής χαρτοφυλακίου της Tortoise Capital.
Ωστόσο, το οικονομικό κόστος δεν είναι η μεγαλύτερη ανησυχία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν χρέωνε δεξαμενόπλοια με 1 έως 2 δολάρια για κάθε βαρέλι πετρελαίου που μετέφεραν, αποκομίζοντας περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια ανά υπερδεξαμενόπλοιο (VLCC).
Ακόμη όμως κι αν οι ναυτιλιακές εταιρείες ήταν πρόθυμες να πληρώσουν, οι ασφαλιστικές εταιρείες πιθανότατα θα αρνούνταν να ασφαλίσουν πλοία που καταβάλλουν χρήματα σε οργανισμούς οι οποίοι τελούν υπό διεθνείς κυρώσεις — κατηγορία στην οποία υπάγονται αρκετοί βασικοί ιρανικοί θεσμοί.
«Αφήστε στην άκρη τα νομικά επιχειρήματα. Οι ασφαλιστές θα λύσουν πρώτοι το ζήτημα», δήλωσε ο Nigel Green, διευθύνων σύμβουλος της χρηματοοικονομικής εταιρείας deVere Group. «Αν προστεθούν διόδια που συνδέονται με κυρώσεις, οι ασφαλιστές ενδέχεται απλώς να σταματήσουν να παρέχουν κάλυψη.»
Ακόμη κι αν τα τέλη εισπράττονταν από κάποιο τρίτο μέρος, όπως το Ομάν, πιθανότατα θα εξακολουθούσαν να παραβιάζουν το διεθνές ναυτικό δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), δίνοντας στις ασφαλιστικές εταιρείες τη δυνατότητα να απορρίπτουν ταξίδια ή να ακυρώνουν ασφαλιστήρια συμβόλαια.
Eπικίνδυνο προηγούμενο για όλο τον κόσμο
Υπάρχει όμως και μια ευρύτερη ανησυχία: ότι η εμπορική εκμετάλλευση των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και για άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα, ενθαρρύνοντας χώρες όπως η Ινδονησία, η Σιγκαπούρη, η Κίνα, η Ταϊβάν ή ακόμη και το Ηνωμένο Βασίλειο να αξιοποιήσουν τη γεωγραφική τους θέση ως μέσο οικονομικής και πολιτικής πίεσης.
Σύμφωνα με εκτίμηση των ανώτερων αναλυτών της Rystad Energy, Michelle Brouhard και Emmanuel Belostrino, εάν επιβάλλονταν τέλη διέλευσης στα δέκα σημαντικότερα παγκόσμια θαλάσσια «σημεία συμφόρησης» —ανάμεσά τους τα Στενά του Ορμούζ, του Γιβραλτάρ, της Ταϊβάν, του Ντόβερ και της Μαλάκα— τα ετήσια έσοδα θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 136 δισεκατομμύρια δολάρια, δημιουργώντας μια τεράστια, μέχρι σήμερα ανεκμετάλλευτη, πηγή κρατικών εσόδων.
«Ένας κόσμος όπου τα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα μετατρέπονται σε πηγή εσόδων θα είναι πιθανότατα πιο πληθωριστικός, πιο κατακερματισμένος και περισσότερο στρατιωτικοποιημένος», καταλήγουν οι δύο αναλυτές.
23°
