Το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς φέρνει ξανά στο προσκήνιο το κρίσιμο ερώτημα: λειτουργούν επαρκώς οι θεσμοί ελέγχου της Κυπριακής Δημοκρατίας;
Το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το βιβλίο «Κράτος Μαφία» του δημοσιογράφου Μακάριου Δρουσιώτη θα συζητηθεί για πολύ καιρό στην Κύπρο. Θα αναλυθεί από νομικούς, θα αποτελέσει αντικείμενο πολιτικών συγκρούσεων και πιθανότατα θα οδηγήσει σε μακρές διαδικασίες ενώπιον άλλων θεσμών του κράτους.
Η σημασία του όμως δεν βρίσκεται μόνο στις πολιτικές του προεκτάσεις. Βρίσκεται και σε κάτι βαθύτερο.
Η Αρχή δεν περιορίστηκε σε γενικές παρατηρήσεις περί κακής διοίκησης ή προβληματικών πρακτικών. Αντιθέτως, κατέγραψε περιπτώσεις για τις οποίες θεωρεί ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις πιθανής διάπραξης σοβαρών ποινικών αδικημάτων, μεταξύ των οποίων δεκασμός δημόσιου λειτουργού, κατάχρηση εξουσίας και εμπορία επηρεασμού.
Φυσικά, η ύπαρξη ενδείξεων δεν συνιστά ενοχή. Αυτό είναι έργο των δικαστηρίων να το κρίνουν. Όμως το γεγονός ότι ένας επίσημος θεσμός του κράτους έκρινε πως τέτοια ζητήματα αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση προσδίδει στο πόρισμα ιδιαίτερη βαρύτητα.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης, πάντως, δεν βρίσκεται στις καταγγελίες αλλά στην απουσία έκπληξης. Οι περισσότεροι Κύπριοι δεν αντέδρασαν σαν να άκουγαν κάτι αδιανόητο. Αντιθέτως, πολλοί σχολίασαν πως αρκετά από όσα περιγράφονται συζητούνταν εδώ και χρόνια. Άλλα ως δημοσιογραφικές αποκαλύψεις, άλλα ως πολιτικές καταγγελίες και άλλα ως κοινά μυστικά της δημόσιας ζωής.
Και αυτό θα έπρεπε να μας προβληματίσει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Γιατί όταν μια κοινωνία παύει να εκπλήσσεται από υποθέσεις που αφορούν πιθανή διαφθορά, τότε το πρόβλημα παύει να αφορά μόνο τα πρόσωπα. Αρχίζει να αφορά τους θεσμούς.
Η Κύπρος γνώρισε τα τελευταία χρόνια μια σειρά από υποθέσεις που έπληξαν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος. Τα χρυσά διαβατήρια. Το Videogate. Η κατάρρευση του Συνεργατισμού. Η υπόθεση Σάντη. Σήμερα το «Κράτος Μαφία».
Οι πρωταγωνιστές αλλάζουν. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν. Οι συνθήκες αλλάζουν. Το μοτίβο όμως παραμένει ανησυχητικά οικείο.
Κάθε φορά αναζητούμε τον ένοχο. Ποιος γνώριζε. Ποιος ωφελήθηκε. Ποιος συγκάλυψε. Ποιος αποκάλυψε. Η συζήτηση αυτή είναι απαραίτητη. Αλλά δεν είναι αρκετή. Γιατί όταν παρόμοιες κρίσεις επιστρέφουν ξανά και ξανά επί δεκαετίες, τότε οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν το πρόβλημα βρίσκεται μόνο στους ανθρώπους ή και στο ίδιο το σύστημα.
Η Κυπριακή Δημοκρατία λειτουργεί εδώ και δεκαετίες μέσα σε ένα θεσμικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Μετά το 1963 και την αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από τα κρατικά όργανα, το κράτος συνέχισε να λειτουργεί μέσα από το λεγόμενο «δίκαιο της ανάγκης». Η επιβίωσή του υπήρξε ιστορικό επίτευγμα.
Όμως η επιβίωση δεν είναι το ίδιο πράγμα με την εξέλιξη. Για δεκαετίες μάθαμε να ζούμε με θεσμικές ελλείψεις, με αδυναμίες και με στρεβλώσεις που θεωρήσαμε φυσιολογικές. Συνηθίσαμε ένα σύστημα που συγκεντρώνει μεγάλη εξουσία και διαθέτει λιγότερα αντίβαρα από όσα ίσως χρειάζεται μια σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία.
Γι’ αυτό η συζήτηση που άνοιξε το πόρισμα είναι πολύ μεγαλύτερη από το ίδιο το πόρισμα. Αφορά το αν οι μηχανισμοί ελέγχου λειτουργούν επαρκώς. Αφορά το αν η λογοδοσία είναι πραγματική. Αφορά το αν οι θεσμοί μπορούν να ελέγχουν αποτελεσματικά την εξουσία. Και τελικά αφορά το είδος του κράτους που θέλουμε να έχουμε.
Εδώ βρίσκεται ίσως και μια λιγότερο συζητημένη διάσταση του Κυπριακού. Η επανένωση δεν είναι μόνο υπόθεση εδαφών, περιουσιών ή ιστορικής δικαίωσης. Είναι και η μεγαλύτερη ευκαιρία θεσμικού επανασχεδιασμού που είχε η Κυπριακή Δημοκρατία από την ίδρυσή της. Μια ευκαιρία να επανεξετάσουμε από την αρχή τους μηχανισμούς ελέγχου, τις ισορροπίες εξουσίας και τα δημοκρατικά αντίβαρα που χρειάζεται ένα σύγχρονο κράτος.
Γιατί η πραγματική απάντηση στη διαφθορά δεν βρίσκεται μόνο στα πορίσματα, στις έρευνες ή στις δικαστικές αποφάσεις. Βρίσκεται στους θεσμούς. Και τελικά στο κράτος που θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
23°
