Οι ταραχές στο Μπέλφαστ και οι εντάσεις γύρω από τη μετανάστευση, την κοινωνική συνοχή και τον ρόλο των social media.
Μια μεγάλη αντιρατσιστική διαδήλωση σφράγισε το τέλος των εκδηλώσεων του όχλου που σημειώθηκαν στο Μπέλφαστ την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου. Όμως, οι εντάσεις που έχουν μεταφερθεί από την σύγκρουση Καθολικών-Προτεσταντών του 20ού αιώνα στη σύγκρουση αυτοχθόνων-αλλοδαπών, παραμένουν και θα λανθάνουν μέχρι την επόμενη αφορμή.
Παρατηρώ μια διαφορά από παρόμοια επεισόδια του παρελθόντος: ακούστηκαν δημόσιες εκκλήσεις από όλες τις πλευρές «για να γίνει επιτέλους σοβαρή συζήτηση γύρω από τα δύσκολα θέματα των συνόρων και της μετανάστευσης»· με το να απορρίπτονται οι τραμπούκοι ως «απλώς ηλίθιοι» και να ακολουθεί ηθικολογικό κήρυγμα, δεν εκτονώνεται το μίσος που εκδηλώνεται στη Βρετανία πολύ συχνότερα από όσο μαθαίνουμε στον υπόλοιπο κόσμο. Οι Βρετανοί έχουν την τάση να ξεμπερδεύουν γρήγορα από δύσκολες καταστάσεις —τις αναλαμβάνει σιωπηρά η Αστυνομία και η Δικαιοσύνη— και να προχωρούν στις επόμενες. Πέρυσι, ακριβώς τις ίδιες μέρες του Ιουνίου, εκτυλίχθηκαν σκηνές βίας μεταξύ αγανακτισμένων Ιρλανδών και τσιγγάνων όταν δύο ανήλικοι Ρουμάνοι Ρομά αποπειράθηκαν να βιάσουν συνομήλική τους στο Μπαλιμίνα· στη συνέχεια, τον Ιούλιο, οι ταραχές εξαπλώθηκαν στη Βόρεια Ιρλανδία ως αντανάκλαση των διαδηλώσεων στο Σάουθπορτ της βορειοδυτικής Αγγλίας, όταν ένας Βρετανός υπήκοος με καταγωγή από τη Ρουάντα σκότωσε τρία παιδιά και τραυμάτισε άλλα δέκα άτομα που συμμετείχαν σε μια τάξη γιόγκα. Τον περασμένο Δεκέμβριο, ένας Σιχ, Βρετανός υπήκοος, ονόματι Vickrum Singh Digwa, μαχαίρωσε τον 18χρονο Henry Nowak στο Σάουθαμπτον κι όταν έφτασε η αστυνομία, ο δράστης και άλλα άτομα ισχυρίστηκαν ότι ο Νόβακ τούς είχε απευθύνει ρατσιστικές ύβρεις. Οι αστυνομικοί αντιμετώπισαν τον Νόβακ ως ύποπτο και όχι ως θύμα, περνώντας του χειροπέδες ενώ εκείνος επαναλάμβανε ότι αιμορραγούσε κι ότι δυσκολευόταν να αναπνεύσει. Αργότερα υπέκυψε στα τραύματά του. Ο δολοφόνος καταδικάστηκε σε ισόβια με ελάχιστο χρόνο έκτισης τα 21 έτη και η υπόθεση ξεχάστηκε. Φέτος, η απόπειρα δολοφονίας ενός 44χρονου από Σουδανέζο αιτούντα άσυλο προκάλεσε ταραχές και ασχημίες — κι αυτές τείνουν να ξεχαστούν.
Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή. Πρωτίστως, σχετικά με τη διαλυτική λειτουργία των κοινωνικών δικτύων: αυτό είναι το γεγονός με τη μεγαλύτερη σπουδαιότητα από όσα συνέβησαν στο Μπέλφαστ. Οι ταραχές μετά την απόπειρα αποκεφαλισμού του Στίβεν Όγκιλβι ξεκίνησαν μετά από κάλεσμα ακροδεξιών και αντιμεταναστευτικών διαδικτυακών λογαριασμών: εκατοντάδες διαδηλωτές, πολλοί εκ των οποίων φορούσαν μάσκες, βγήκαν στους δρόμους του Μπέλφαστ, του Πορταντάουν και του Ντέρρυ πυρπολώντας ένα διώροφο λεωφορείο, δεκάδες αυτοκίνητα και κάδους· κάνοντας ότι κάνουν συνήθως οι αναρχοφασίστες. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι μέλη του όχλου πήγαιναν πόρτα-πόρτα προσπαθώντας να εντοπίσουν σπίτια και καταστήματα μεταναστών εκτοξεύοντας εναντίον τους πέτρες, τούβλα, ξύλα και μπουκάλια: κοντολογίς, τακτική πογκρόμ. Κι όπως συμβαίνει σε τέτοιες περιστάσεις, έσπασαν πεζοδρόμια με βαριοπούλες και ξήλωσαν φράχτες κήπων τους οποίους χρησιμοποίησαν ως ασπίδες όταν οι αστυνομικοί επιστράτευσαν οχήματα ρίψης νερού για να τους απωθήσουν. Μέσω των social media η παρακίνηση σε βία μπορεί να συμβεί μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς να ληφθούν αποφάσεις από όργανα και θεσμούς πολιτών —επαναλαμβάνω λοιπόν με μιαν ακόμα ευκαιρία ότι τα social media βλάπτουν τη δημοκρατία και προωθούν την αυτοδικία, τη συμπεριφορά vigilante· την οχλοκρατία. Οι αυτόκλητοι τιμωροί ενεργούν παρανόμως και πρέπει να τιμωρούνται.
Δεν έγινε γνωστό ούτε το κίνητρο του εγκλήματος (αν υπήρχε κάτι συγκεκριμένο), ούτε το λεπτομερές προφίλ του Σουδανού που αποπειράθηκε να αποκεφαλίσει τον Όγκιλβι με κουζινομάχαιρο. Πιθανώς επρόκειτο για έγκλημα εθνοθρησκευτικού μίσους, αν και, καθώς φαίνεται, χωρίς συγκεκριμένη εθνοθρησκευτική προτροπή. Μια ακόμα βρετανική ιδιαιτερότητα είναι η φειδώ στη μετάδοση τέτοιων ευαίσθητων πληροφοριών ώστε να μην οξύνονται τα πάθη. Ίσως πρόκειται για κάποιον «απλώς ψυχοπαθή»: ψυχοπαθείς με φονικά ένστικτα υπάρχουν σε όλες τις φυλετικές και θρησκευτικές ομάδες. Οπωσδήποτε, το ότι στην Ευρώπη δεχόμαστε αλλοδαπούς ψυχοπαθείς, που προστίθενται στους εγχωρίους, είναι μέρος του μεταναστευτικού προβλήματος που μας διχάζει: όπως έχουμε ξανασυζητήσει, η μετανάστευση πρέπει να ελέγχεται ποσοτικά και ποιοτικά. Το screening όλων των αιτούντων άσυλο ή εργασία είναι εφικτό και απαραίτητο: στο Ηνωμένο Βασίλειο, ακόμα κι όταν πρόκειται να ενοικιάσεις ένα σπίτι, περνάς υποχρεωτικά όχι μόνο από screening αλλά από ενδελεχές vetting· ελέγχεται ολόκληρη η βιογραφία σου, το αν έχεις ποινικό μητρώο, αν έχεις νοσηλευτεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα κι αν είσαι καταγεγραμμένος ως κακοπληρωτής. Οπότε, εδώ σημειώνεται έλλειμμα ελέγχου —πράγμα που επιβαρύνει πολύ μια χώρα με παρελθόν εμφύλιων συγκρούσεων, μεγάλη κινητικότητα του πλήθους και πολλά ερωτηματικά σχετικά με το ανήκειν στη Βρετανία και στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας, στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπενθυμίζω ότι τη Βόρεια Ιρλανδία συγκυβερνούν, δύο κόμματα που αλλημισούνται —το αριστερό εθνικιστικό Sinn Féin και το φιλοβρετανικό, «ενωτικό» DUP— ενώ στην τοπική διοίκηση συμμετέχουν άλλα δύο, πιο μετριοπαθή, το κεντροαριστερό Alliance Party που δεν τάσσεται ούτε υπέρ της ένωσης με την Δημοκρατία της Ιρλανδίας ούτε υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου, και το φιλοβρετανικό UUP (Ulster Unionist Party).
Η επιβολή ξένων πληθυσμών στις τοπικές κοινότητες και η παραμέληση της ένταξής τους ευνοεί την ενίσχυση των ακροδεξιών τραμπούκων. Αν και η Βόρεια Ιρλανδία παραμένει η λιγότερο πολυπολιτισμική περιοχή της Βρετανίας, με μόνο 7% του πληθυσμού να έχει γεννηθεί στο εξωτερικό (στην Κίνα, στην Ινδία, στις Φιλιππίνες και στην Αφρική), είναι σαφές ότι οι δημογραφικές αλλαγές, σε συνδυασμό με το μικρό μέγεθος της χώρας και των επιμέρους κοινοτήτων, με την έλλειψη κοινωνικής στέγασης και άλλων οικονομικών πιέσεων, εργαλειοποιούνται από εξτρεμιστές κι από παραστρατιωτικές ομάδες —το ότι η εργαλειοποίηση είναι «απαράδεκτη» δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοείται. Αντιθέτως, πρέπει να ληφθεί υπόψη η επιρροή του εξτρεμισμού στα χαμηλότερα στρώματα της νεολαίας: χούλιγκανς των γηπέδων, μαθητές που έχουν εγκαταλείψει πρόωρα το σχολείο, εθνικιστές του είδους που έχει μακρά παράδοση στη Βόρεια Ιρλανδία.
Απάντηση στην οργή και στην εξαλλοσύνη των τελευταίων ημερών προσπάθησαν να δώσουν συλλογικότητες όπως η United Against Racism Belfast μαζί με το κόμμα People Before Profit καλώντας σε αντιρατσιστική διαδήλωση με σύνθημα «Μαζί Ενάντια στο Μίσος» το Σάββατο, 13 Ιουνίου, έξω από το Δημαρχείο του Μπέλφαστ. Στη διαδήλωση συμμετείχαν τελικά περίπου 4.000 άτομα και, μολονότι είχε ανακοινωθεί αντιδιαδήλωση, τελικά δεν πραγματοποιήθηκε. Ωστόσο, θα ήταν κατευναστικό αν, εφόσον γίνεται λόγος για μίσος, να αναγνωρισθεί το μίσος του Σουδανέζου, ο οποίος, είτε διαγνωσθεί ως ψυχασθενής, είτε όχι, ενήργησε με μίσος: εκτός της απόπειρας δολοφονίας του Όγκιλβι, όταν μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο απείλησε να σκοτώσει μια ακτινολόγο. Όμως, τα κόμματα που παραδοσιακά προωθούν την πολυπολιτισμικότητα —το Alliance Party, το Sinn Féin, το People Before Profit, το Σοσιαλδημοκρατικό-Εργατικό Κόμμα— δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται το τίμημα της εξωευρωπαϊκής μετανάστευσης· υπερτονίζουν συστηματικά τα πλεονεκτήματά της προσπαθώντας να πείσουν τους πληθυσμούς ότι ο γάιδαρος πετάει.
Πράγματι, μερικά πλεονεκτήματα είναι αναμφισβήτητα: ο τομέας της υγείας και της κοινωνικής φροντίδας στη Βόρεια Ιρλανδία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο εισαγόμενο εργατικό δυναμικό· λόγω της μετανάστευσης πολλών νέων Βορειοϊρλανδών προς την Αγγλία ή προς την υπόλοιπη Ευρώπη, οι μετανάστες πληρούν κενά στην αγορά εργασίας· κυρίως, στη βιομηχανία τροφίμων, στη γεωργία, στον τουρισμό, στην εστίαση και στην πληροφορική. Αλλά υπάρχει αντίλογος: στα δημόσια σχολεία φοιτούν παιδιά που δεν ξέρουν λέξη αγγλικά· η μεγάλη προσφορά εργατικού δυναμικού από το εξωτερικό, το οποίο είναι διατεθειμένο να εργαστεί με τον κατώτατο μισθό, μειώνει τη διαπραγματευτική δύναμη των ντόπιων εργαζομένων· εξάλλου, οι εξω-ευρωπαϊκές κοινότητες αλλοιώνουν, κατά τη γνώμη των κατοίκων, τη φυσιογνωμία των συνοικιών τους. Σύμφωνα με τη θεωρούμενη ως συντηρητική οπτική, καθώς η Βόρεια Ιρλανδία προσπαθεί ακόμη να επουλώσει τις πληγές δεκαετιών εσωτερικής σύγκρουσης (των Troubles) μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών, η προσθήκη νέων, διαφορετικών πολιτισμικών και θρησκευτικών ομάδων σε ήδη εύθραυστες ή περιθωριοποιημένες κοινότητες της εργατικής τάξης μπορεί να αποσταθεροποιήσει την τοπική ταυτότητα και να δημιουργήσει, αντί για ενσωμάτωση, νέες εστίες κοινωνικής έντασης. Όταν ασταθείς πληθυσμοί νιώθουν ότι δέχονται προπαγάνδα, γίνονται ευάλωτοι στην αντίθετη προπαγάνδα: νιώθουν ότι δεν ακούγεται η φωνή τους, ότι πνίγεται μέσα στα συνθήματα των ευσεβών πόθων.
17°
