Μπορεί η Ευρώπη να υποκαταστήσει τις ΗΠΑ στηρίζοντας την άμυνα της Ουκρανίας για όσο χρειαστεί;
Σε τρεις εβδομάδες, ο πόλεμος του Πούτιν στην Ουκρανία κλείνει τέσσερα χρόνια. Σε χρονική διάρκεια, έχει ξεπεράσει τον «Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο» – ονομασία με την οποία είναι γνωστή στη Ρωσία η συμμετοχή της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο του Χίτλερ. Ως προς τις απώλειες, οι Ρώσοι μετρούν περί το 1,2 εκατομμύριο νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους, το ένα τρίτο των οποίων καταγράφηκε μόνο μέσα στο 2025. Ως μέτρο σύγκρισης, οι σοβιετικές απώλειες στο Αφγανιστάν δεν ξεπέρασαν τις 80.000 σε διάστημα πάνω από εννέα χρόνια. Σήμερα, διεθνή ειδησεογραφικά μέσα αναφέρουν ότι η Ρωσία αδυνατεί πλέον να καλύψει τις απώλειες με μισθοφόρους (τους οποίους δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να πληρώσει) και σύντομα θα υποχρεωθεί να καταφύγει σε υποχρεωτική στράτευση. Όλοι θυμούνται, ωστόσο, ότι μια αντίστοιχη απόπειρα το φθινόπωρο του 2022 οδήγησε σε εκπατρισμό εκατοντάδες χιλιάδες Ρώσους στρατεύσιμης ηλικίας.
Ο πόλεμος του Πούτιν δεν πάει καλά για τη Ρωσία, εφόσον ο στόχος του είναι κατακτήσει, στο ορατό μέλλον, όλα τα ουκρανικά εδάφη που διεκδικεί. Αντιθέτως, επί τέσσερα χρόνια, η Ουκρανία έχει καταφέρει να αξιοποιήσει όλα τα παραδοσιακά πλεονεκτήματα του αμυνόμενου σε ένα έδαφος που καταρχήν ευνοεί τον επιτιθέμενο. Τα πράγματα, όμως, μπορεί να εξελιχθούν διαφορετικά αν ο Πούτιν κατορθώσει να επωφεληθεί από την προφανή απροθυμία της προεδρίας Τραμπ να συνεχίσει την αμερικανική βοήθεια στη χειμαζόμενη χώρα. Το ερώτημα που απασχολεί τους αναλυτές εδώ και έναν χρόνο είναι κατά πόσον η Ευρώπη είναι σε θέση να αναπληρώσει τη βοήθεια που παρέχει η Ουάσιγκτον στο Κίεβο απέναντι σε έναν εισβολέα με πολλαπλάσια ισχύ.
Η αμυντική βοήθεια των ΗΠΑ προς την Ουκρανία θεωρείται κρίσιμη έως αναντικατάστατη στους ακόλουθους τομείς:
(α) Συγκέντρωση πληροφοριών, επιτήρηση και αναγνώριση (Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance – ISR), ιδίως από το Διάστημα. Η συνδρομή των ΗΠΑ στηρίζεται σε πάνω από 260 στρατιωτικούς δορυφόρους έναντι 44 που διαθέτουν ευρωπαϊκές χώρες (οι οποίες δεν συντονίζονται κατ’ ανάγκην μεταξύ τους).
(β) Ολοκληρωμένη Αντιαεροπορική και Αντιπυραυλική Άμυνα (Integrated Air and Missile Defense – IAMD): Η ουκρανική άμυνα απέναντι σε επιθέσεις ρωσικών πυραύλων και drones βασίζεται κατά 80% σε αμερικανικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας με μεγάλη ακτίνα δράσης, όπως τα (πανάκριβα) ‘Patriot’.
(γ) Στόχευση και πλήγματα ακριβείας εναντίον στόχων σε μεγάλες αποστάσεις (Long-Range Precision Strike and Targeting Integration), δηλαδή σχετικά βαθιά στο ρωσικό έδαφος: Οι Ουκρανοί έχουν ανάγκη την αμερικανική συνεργασία προκειμένου να αξιοποιήσουν όπλα όπως οι πολλαπλοί εκτοξευτές HIMAR και τηλεκατευθυνόμενοι πύραυλοι. Η δραστικότητα των όπλων αυτών απαιτεί συνδυασμό από δυνατότητες που κατεξοχήν παρέχουν οι ΗΠΑ, ιδίως πληροφορίες από δορυφόρους, υπηρεσίες υποκλοπής ηλεκτρονικών σημάτων και αεροσκάφη, όπως τα ιπτάμενα ραντάρ.
(δ) Υπηρεσίες διαδικτύου μέσω του STARLINK. Υπολογίζεται ότι οι ουκρανικές δυνάμεις συνδέουν σήμερα πάνω από 170.000 τερματικά με τον δορυφορικό πάροχο διαδικτύου που δημιούργησε η εταιρεία του Ίλον Μασκ, όχι μόνο για να επικοινωνούν οι μονάδες τους αλλά και για να υποστηρίζουν τη νέα μορφή πολέμου μέσω drones. Πρόσφατα, η πολωνική κυβέρνηση, που επωμίζεται μεγάλο μέρος του κόστους μετά την εκλογή Τραμπ, κατηγόρησε τον Μασκ ότι δεν κάνει αρκετά ώστε να εμποδίσει τη χρήση του STARLINK και από τους Ρώσους, που προμηθεύονται τα αναγκαία από την ελεύθερη αγορά.
Σε όλους αυτούς τους κρίσιμους τομείς οι Ευρωπαίοι κινούνται, αλλά η απόσταση από τους Αμερικανούς παραμένει μεγάλη. Μεγαλύτερη και αυξανόμενη είναι η συμβολή τους στον εφοδιασμό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων με πολεμικό υλικό (hardware) και με υπηρεσίες όπως το STARLINK, το οποίο πληρώνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Αυτό μεταφράζεται σε δεκάδες δισεκατομμυρίων ευρώ (μιλάμε για 63 δισ. μέχρι τα μέσα του 2025), με κορυφαίους δωρητές τη Γερμανία, τη Βρετανία, όχι όμως και τη Γαλλία, την οποία υποσκελίζουν κράτη όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Νορβηγία. Επιπλέον, οι Ευρωπαίοι παρέχουν οικονομική βοήθεια, που ξεπερνά τα εκατό δισ. ευρώ, μέρος της οποίας διοχετεύεται στην αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων. Αλλά, κακά τα ψέματα: Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιβεβαίωσε το κοινώς λεγόμενο, ότι η Ευρώπη, αν και οικονομικός γίγαντας, παραμένει στρατιωτικός νάνος.
Τα εμπόδια που πρέπει να υπερπηδήσουν οι ευρωπαϊκές χώρες στον τομέα της άμυνας για να σταθούν στα πόδια τους χωρίς το αμερικανικό δεκανίκι είναι πολλά και σοβαρά: Απουσία σοβαρών επενδύσεων στην αμυντική βιομηχανία επί δεκαετίες, τεχνολογικό χάσμα με τις ΗΠΑ (αν όχι και με την Κίνα), εξάρτηση από τις ΗΠΑ, αλλά και εσωτερικές αντιδράσεις στο μέτρο που η αύξηση των αμυντικών δαπανών στερεί πόρους από το κράτος πρόνοιας, στο οποίο στηρίζεται η κοινωνική συνοχή των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών.
Υπάρχουν αχτίδες αισιοδοξίας (αν μη τι άλλο, για τους δεινά δοκιμαζόμενους Ουκρανούς); Πάντα στο στρατιωτικό-επιχειρησιακό πεδίο (να μη ξεχνάμε και τις οικονομικές κυρώσεις που επιβάλλουν στη Ρωσία, με κυριότερη το σταδιακό κλείσιμο της αγοράς υδρογονανθράκων), οι Ευρωπαίοι χορηγούν: συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας (μικρής και μεσαίας εμβέλειας), χιλιάδες drones και εκπαίδευση προσωπικού (ιδίως οι Βρετανοί), πληροφορίες από δορυφόρους και άλλα μέσα (ιδίως οι Γάλλοι, η συμβολή των οποίων υπολογίζεται στα δύο τρίτα των ουκρανικών αναγκών), τεθωρακισμένα και πυρομαχικά (ιδίως οι Γερμανοί).
Αυτό που καταλαβαίνουν σιγά σιγά οι Ευρωπαίοι είναι ότι στην Ουκρανία εξελίσσεται πλέον ο πόλεμος του μέλλοντος. Το νέο είδος πολέμου δεν απαιτεί την παρουσία και εμπλοκή μεγάλου αριθμού στρατιωτών στο πεδίο της μάχης. Αντίθετα, όπως αποδεικνύουν οι ρωσικές κυρίως απώλειες, οι μαχητές γίνονται πλέον εύκολα θηράματα μηχανών — drones αλλά και ρομπότ, όπως τα Μη Επανδρωμένα Οχήματα Εδάφους (Uncrewed Ground Vehicles – UGV), στα οποία οι στρατιώτες του εχθρού συχνά επιλέγουν να παραδοθούν για να επιζήσουν. Σε έναν τέτοιο πόλεμο μηχανών αυτό που θα μετρήσει είναι η αμυντική βιομηχανία και η ικανότητα μιας χώρας να τη χρηματοδοτεί as long as it takes. Και στο πεδίο αυτό, οι αριθμοί ευνοούν την Ευρώπη έστω και χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αρκεί οι τριάντα τόσες κυβερνήσεις της να βρουν κοινό έδαφος και να παραμείνουν σε αυτό. Πράγμα διόλου απλό.
13°
