Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπέχει καλέσει δεκάδες ηγέτες από όλο τον κόσμο να συμμετάσχουν στο νέο του εγχείρημα με την ονομασία «Board of Peace», μια πρωτοβουλία που, όπως λέει, αποσκοπεί στην επίλυση διεθνών συγκρούσεων. Διπλωμάτες και αναλυτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι το σχέδιο κινδυνεύει να υπονομεύσει τον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών και να προκαλέσει νέες εντάσεις στις ήδη εύθραυστες διατλαντικές σχέσεις.
Παρότι ορισμένοι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ αντιμετώπισαν με επιφυλακτικότητα ή απέρριψαν την πρόταση, άλλες χώρες – ακόμη και κράτη με μακρά ιστορία τεταμένων σχέσεων με την Ουάσιγκτον, όπως η Λευκορωσία – έχουν αποδεχθεί την πρόσκληση.
Τι είναι το Board of Peace
Ο Τραμπ παρουσίασε για πρώτη φορά την ιδέα του Board of Peace τον Σεπτέμβριο, όταν ανακοίνωσε το σχέδιό του για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα. Στη συνέχεια ξεκαθάρισε ότι η αποστολή του νέου οργάνου δεν θα περιορίζεται στη Μέση Ανατολή, αλλά θα επεκταθεί στην αντιμετώπιση συγκρούσεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Σύμφωνα με προσχέδιο του καταστατικού που έχει δει το Reuters, ο ίδιος ο Τραμπ θα είναι ο πρώτος πρόεδρος του οργάνου, το οποίο θα έχει ως αποστολή την «προώθηση της ειρήνης και την επίλυση διεθνών συγκρούσεων». Τα κράτη-μέλη θα συμμετέχουν με θητεία τριών ετών, εκτός εάν καταβάλουν 1 δισ. δολάρια για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του συμβουλίου και εξασφαλίσουν μόνιμη έδρα.
Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη ανακοινώσει τα ιδρυτικά μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής: τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ Στιβ Γουίτκοφ, τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Τόνι Μπλερ και τον γαμπρό του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ.
Ο Γουίτκοφ δήλωσε την Τετάρτη ότι έως και 25 χώρες έχουν ήδη αποδεχθεί να συμμετάσχουν στο Board of Peace. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, όπως το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και η Αίγυπτος.
Συμμετοχή έχουν αποδεχθεί επίσης δύο μέλη του ΝΑΤΟ, η Τουρκία και η Ουγγαρία, των οποίων οι ηγέτες διατηρούν στενές προσωπικές σχέσεις με τον Τραμπ. Στο σχήμα μπαίνουν ακόμη η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, που υπέγραψαν αμερικανικής μεσολάβησης ειρηνευτική συμφωνία τον περασμένο Αύγουστο έπειτα από συνάντηση με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Πιο αμφιλεγόμενη θεωρείται η αποδοχή της πρόσκλησης από τον πρόεδρο της Λευκορωσίας Αλεξάντερ Λουκασένκο, ο οποίος επί χρόνια βρίσκεται στο περιθώριο της Δύσης λόγω του ιστορικού ανθρωπίνων δικαιωμάτων της χώρας του και της στήριξής του στη Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η κίνηση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κλίμα προσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Μινσκ.
Ούτε η Κίνα έχει απαντήσει επισήμως, αν και πρόσφατα κατέληξε σε εύθραυστη εμπορική εκεχειρία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ρωσία και Κίνα είναι παραδοσιακοί υποστηρικτές των Ηνωμένων Εθνών και μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας με δικαίωμα βέτο, γεγονός που τις καθιστά επιφυλακτικές απέναντι σε πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ανταγωνιστικές προς τον ΟΗΕ.
Ο ίδιος ο Τραμπ προσπάθησε να διασκεδάσει αυτές τις ανησυχίες, δηλώνοντας ότι δεν σκοπεύει να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ. «Πιστεύω ότι πρέπει να αφήσουμε τον ΟΗΕ να συνεχίσει, γιατί το δυναμικό του είναι τεράστιο», είπε.
Ποιοι αρνήθηκαν ή δεν έχουν ακόμη δεσμευθεί
Η πρωτοβουλία έχει συναντήσει επιφυλακτική αντίδραση από αρκετούς στενούς συμμάχους των ΗΠΑ, οι οποίοι συχνά δυσφορούν με το μονομερές και συγκρουσιακό ύφος της εξωτερικής πολιτικής Τραμπ.
Η Νορβηγία και η Σουηδία απέρριψαν την πρόσκληση, ενώ ο Ιταλός υπουργός Οικονομίας Τζανκάρλο Τζορτζέτι δήλωσε ότι η συμμετοχή θα ήταν προβληματική. Η ιταλική εφημερίδα Il Corriere della Sera ανέφερε ότι η ένταξη σε όργανο υπό την ηγεσία ενός ξένου ηγέτη θα παραβίαζε το ιταλικό Σύνταγμα.
Η Γαλλία προτίθεται επίσης να αρνηθεί, σύμφωνα με πηγή κοντά στον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, προκαλώντας την οργή του Τραμπ, ο οποίος απείλησε να επιβάλει δασμούς 200% σε γαλλικά κρασιά και σαμπάνιες εάν το Παρίσι δεν συμμετάσχει.
Ο Καναδάς δήλωσε ότι έχει συμφωνήσει «κατ’ αρχήν», αλλά ότι οι λεπτομέρειες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση. Άλλοι βασικοί σύμμαχοι, όπως η Βρετανία, η Γερμανία και η Ιαπωνία, δεν έχουν ακόμη πάρει δημόσια θέση. Γερμανός κυβερνητικός εκπρόσωπος πάντως ανέφερε ότι ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεν θα παραστεί σε τελετή υπογραφής στο περιθώριο του Φόρουμ του Νταβός.
Η Ουκρανία δήλωσε ότι εξετάζει την πρόσκληση, αλλά ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είπε ότι του είναι δύσκολο να φανταστεί συμμετοχή σε όργανο στο οποίο θα βρίσκεται και η Ρωσία, έπειτα από τέσσερα χρόνια πολέμου.
Παραμένει ασαφές ποια νομική ισχύ ή ποια εργαλεία επιβολής θα διαθέτει το Board of Peace και πώς θα συνεργάζεται με τον ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς.
Το καταστατικό προβλέπει ότι ο πρόεδρος του οργάνου, δηλαδή ο Τραμπ, θα έχει εκτεταμένες εκτελεστικές αρμοδιότητες, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος βέτο και της δυνατότητας απομάκρυνσης μελών, υπό ορισμένους περιορισμούς. Το όργανο θα αναλαμβάνει «ειρηνευτικές λειτουργίες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο».
Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε τη σύσταση και ενός «Gaza Executive Board» για τη στήριξη μιας μεταβατικής παλαιστινιακής διοίκησης στη Γάζα. Παραμένει ασαφές πώς θα λειτουργούν στην πράξη τα δύο όργανα, καθώς μοιράζονται ορισμένα από τα ίδια πρόσωπα.
Καθώς η πρωτοβουλία παίρνει μορφή, διπλωμάτες και παρατηρητές εκτιμούν ότι το Board of Peace θα αποτελέσει ένα ακόμη τεστ για τη διεθνή επιρροή του Τραμπ – αλλά και για τα όρια ενός προσωπικού οράματος ειρήνης σε έναν κόσμο όπου οι θεσμοί και οι ισορροπίες παραμένουν καθοριστικοί.
11°
