Μαρκ Κάρνεϊ: Η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού στο Νταβός ως απάντηση στον κόσμο της ωμής ισχύος
Αν ανατρέξει κανείς στην ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, δεν θα βρει ούτε αλυσίδες εφοδιασμού, ούτε τεχνολογία αιχμής, ούτε χρηματοπιστωτικές ροές, ούτε δασμούς ως εργαλείο κυρώσεων. Θα βρει όμως κάτι απολύτως οικείο: τη βαθιά και αδιαχώριστη μείξη οικονομίας και ασφάλειας. Πόλεις που πολεμούν για λιμάνια, φόρους, συμμάχους, πόρους, αποκλεισμούς που λειτουργούν ως όπλα, συμμαχίες που είναι πρωτίστως οικονομικές. Η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ, σίγουρα δεν προκάλεσε εντύπωση σε έναν ιστορικό επιστήμονα. Κέρδισε, ωστόσο, την προσοχή των δημοσιογράφων και των σχολιαστών.
Γεωγραφικά, ο Καναδάς βρίσκεται μεταξύ ΗΠΑ και Γροιλανδίας, ενώ στρατηγικά, βρίσκεται ανάμεσα σε έναν παραδοσιακό σύμμαχο που εξελίσσεται σε απρόβλεπτη απειλή και σε μια Αρκτική που μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού.
Ένας outsider πολιτικός στο Νταβός εξέφρασε αυτό που σκέφτεται καιρό τώρα η Ευρώπη για τη θωράκιση και την ανθεκτικότητα μιας χώρας που ανήκει στις μεσαίες δυνάμεις, ώστε να μην μπορεί να εκβιαστεί εύκολα, να μη στηρίζεται σε μία αγορά, έναν προμηθευτή ή έναν προστάτη, να διαθέτει εναλλακτικές επιλογές και περιθώρια ελιγμών. Τα διεθνή μέσα κατέγραψαν την ομιλία του ως νεύμα αλλαγής πολιτικής κατεύθυνσης. Ως την πρώτη σοβαρή, οργανωμένη και ψύχραιμη απάντηση στον κόσμο της ωμής ισχύος, όπως αυτός εκφράζεται σήμερα από την ρητορική του Αμερικανού προέδρου. Ο Μαρκ Κάρνεϊ είχε κι έναν λόγο παραπάνω, αφού δεν εξαιρέθηκε από τις απειλές και της πιέσεις του Τραμπ. Γεωγραφικά, ο Καναδάς βρίσκεται ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Γροιλανδία. Στρατηγικά, βρίσκεται ανάμεσα σε έναν παραδοσιακό σύμμαχο που εξελίσσεται σε απρόβλεπτη απειλή και σε μια Αρκτική που μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού. Θα ήταν, λοιπόν, παράδοξο να μην ανησυχεί. Ο Guardian σε άρθρο του στις 16 Ιανουαρίου, μέρες πριν τη συνάντηση των ηγετών στο Νταβός και πριν από την ομιλία του Κάρνεϊ, επισήμαινε την κίνηση του Καναδού πρωθυπουργού να ενισχύσει τις στρατηγικές σχέσεις του εκτός ΗΠΑ, για παράδειγμα το πρόσφατο ταξίδι του στο Πεκίνο και την αναθέρμανση της σχέσης Καναδά και Κίνας, ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής διαφοροποίησης.
Η θερμή χειραψία Κάρνεϊ και Σι Τζινπίνγκ σε φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο στρέφει το ενδιαφέρον μας στις αντιδράσεις της Κίνας στις πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις. Οι κινήσεις της Κίνας είναι παραδοσιακά βραδυφλεγείς, μακροχρόνιες, υπομονετικές, συχνά όχι θεσμικές – καθώς παραβιάζει συστηματικά το Δίκαιο της Θάλασσας στη Νότια Σινική Θάλασσα. Γι’ αυτό και, σε αντίθεση με τον Τραμπ ή άλλους ηγέτες που πολιτικοποιούν το συναίσθημα, η κινεζική στάση είναι ψυχρή, υπομονετική και εν τέλει αποτελεσματική. Δεν κλαίει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Περιμένει να αλλάξει το τραπέζι. Και η θερμή χειραψία δείχνει ότι ο Καναδάς έκατσε στο τραπέζι της ως ευχάριστη έκπληξη.
Η πρόταση για αυτο-οργάνωση και «συνέργειες» μεταξύ μεσαίων δυνάμεων έχει απήχηση σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που αναζητούν νέα στρατηγική αυτοτέλειας απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις. Αλλά μπορούν οι μεσαίες δυνάμεις να σταθούν σε τέτοιου είδους συνέργειες χωρίς να θυσιάσουν κάτι; Κάτι από την αξιακή ανατομία του «δυτικού ανθρώπου»;
Δεν ζούμε πια σε έναν κόσμο όπου οι αξίες και τα συμφέροντα συμπίπτουν αυτόματα.
Θα χρειαστεί να μάθουμε να συνεργαζόμαστε με καθεστώτα που δεν μας μοιάζουν. Αυτό είναι πιο δύσκολο από τον Ψυχρό Πόλεμο. Γιατί τότε υπήρχαν στρατόπεδα. Τώρα φαίνεται να αναδύονται διαβαθμίσεις ανεκτικότητας. Μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε ότι η Δύση δεν είναι μόνο συμμαχία συμφερόντων. Έχουν και κοινό πολιτιστικό έρμα: κράτος δικαίου, ατομικά δικαιώματα, διάκριση εξουσιών, πολιτική αλλαγή χωρίς ρήξη, δημόσια λογοδοσία. Η Κίνα δεν θεωρεί αυτά τα στοιχεία κρίσιμα. Άρα η συνέργεια δεν είναι ουδέτερη. Είναι συνύπαρξη διαφορετικών κοσμοαντιλήψεων.
16°
