Explainer: Τραμπ εναντίον Federal Reserve – τι διακυβεύεται για την οικονομία των ΗΠΑ
Η ποινική έρευνα εις βάρος του προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Τζερόμ Πάουελ, σηματοδοτεί μια άνευ προηγουμένου κλιμάκωση στη σύγκρουση του Nτόναλντ Τραμπ με τον πιο κρίσιμο θεσμό της αμερικανικής οικονομίας. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Πάουελ, το υπουργείο Δικαιοσύνης διερευνά αν παραπλάνησε το Κογκρέσο σχετικά με υπερβάσεις κόστους σε έργο ανακαίνισης των κεντρικών γραφείων της Federal Reserve στην Ουάσινγκτον.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια στιγμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει εντείνει δημόσια την πίεσή του προς τη Fed, θεωρώντας ότι δεν μειώνει τα επιτόκια αρκετά γρήγορα. Αν και ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι ο Τραμπ δεν διέταξε την έρευνα, ο ίδιος έχει ζητήσει ανοιχτά την παραίτηση του Πάουελ και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα πρέπει να υπάρξουν νομικές συνέπειες για την υπέρβαση του προϋπολογισμού του έργου.
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο του πληθωρισμού, τη διατήρηση χαμηλής ανεργίας και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το βασικό της εργαλείο είναι το επιτόκιο αναφοράς, το οποίο καθορίζει το κόστος του χρήματος για ολόκληρη την οικονομία – από τα στεγαστικά δάνεια μέχρι τις πιστωτικές κάρτες. Αν τα επιτόκια παραμείνουν υπερβολικά υψηλά, περιορίζεται ο δανεισμός και επιβραδύνεται η ανάπτυξη. Αν είναι υπερβολικά χαμηλά, η οικονομία κινδυνεύει να υπερθερμανθεί και ο πληθωρισμός να εκτοξευθεί.
Η Fed προχώρησε σε επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων το 2022 και το 2023, για να αντιμετωπίσει το κύμα πληθωρισμού μετά την πανδημία. Από το 2024 έχει αρχίσει να τα μειώνει σταδιακά, προχωρώντας σε 3 μειώσεις προς το τέλος της περασμένης χρονιάς. Ο Τραμπ, ωστόσο, έχει καλέσει επανειλημμένα τη Fed να τα ρίξει ακόμη και στο 1%, επίπεδο που ιστορικά εμφανίζεται μόνο σε συνθήκες βαθιάς κρίσης.
Κεντρικό ζήτημα στη σύγκρουση είναι η ανεξαρτησία της Fed. Το Κογκρέσο έχει σχεδιάσει τον θεσμό έτσι ώστε να προστατεύεται από πολιτικές παρεμβάσεις. Τα 7 μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου έχουν θητεία 14 ετών, ώστε κανένας πρόεδρος να μην μπορεί να ορίσει πλειοψηφία. Στις αποφάσεις για τα επιτόκια συμμετέχουν επίσης 5 από τους 12 προέδρους των περιφερειακών τραπεζών, με εναλλασσόμενη ψήφο, ενώ η Fed διαθέτει και δικό της προϋπολογισμό, χωρίς εξάρτηση από το Κογκρέσο.
Η τρέχουσα αντιπαράθεση ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Κανένας πρόεδρος στο παρελθόν δεν έχει απειλήσει δημόσια με απόλυση στελέχη της Fed ούτε έχει στοχοποιήσει τον επικεφαλής της με ποινική έρευνα. Παράλληλα, το υπουργείο Δικαιοσύνης εμφανίζεται να παίζει έναν ασυνήθιστα πολιτικοποιημένο ρόλο, έχοντας κινηθεί το τελευταίο διάστημα και εναντίον άλλων πολιτικών αντιπάλων του Τραμπ.
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται ένα έργο ανακαίνισης δύο ιστορικών κτιρίων της Fed, το οποίο ξεπέρασε τον αρχικό προϋπολογισμό των 1,9 δισ. δολαρίων και έφτασε περίπου τα 2,5 δισ. δολάρια. Η αύξηση αποδίδεται σε ακριβότερα υλικά, αλλαγές στον σχεδιασμό και απρόβλεπτα προβλήματα, όπως η παρουσία αμιάντου και μολύβδου. Ο Τραμπ μιλά για κακοδιαχείριση και αφήνει υπονοούμενα για απάτη, χωρίς όμως να παρουσιάζει αποδείξεις. Ο Πάουελ απορρίπτει τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι οι αναβαθμίσεις ήταν αναγκαίες για λόγους ασφάλειας.
Ο ίδιος ο Πάουελ αποκάλυψε ότι έχει λάβει κλήτευση για την κατάθεσή του στην Επιτροπή Τραπεζικών Υποθέσεων της Γερουσίας τον Ιούλιο, κάτι που θα μπορούσε να προοιωνίζεται κατηγορία για ψευδή κατάθεση στο Κογκρέσο. Πρόκειται για κατηγορία που στο παρελθόν είχε απαγγελθεί και κατά του πρώην διευθυντή του FBI Τζέιμς Κόμι, υπόθεση που τελικά κατέρρευσε. Αρκετοί Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές δηλώνουν ότι δεν θεωρούν προβληματικό ούτε το έργο ούτε την κατάθεση του Πάουελ.
Η υπόθεση ενδέχεται να γυρίσει μπούμερανγκ για τον Τραμπ. Η θητεία του Πάουελ ως προέδρου λήγει τον Μάιο, αλλά μπορεί να παραμείνει στο Διοικητικό Συμβούλιο έως το 2028, περιορίζοντας την ικανότητα του προέδρου να αναδιαμορφώσει άμεσα τη Fed. Παράλληλα, η πίεση έχει προκαλέσει ρωγμές ακόμη και στους Ρεπουμπλικανούς. Ο γερουσιαστής Τομ Τίλις δήλωσε ότι δεν θα στηρίξει μελλοντικούς διορισμούς στη Fed, ενώ η Λίζα Μαρκόφσκι ζήτησε έρευνα για τον ρόλο του υπουργείου Δικαιοσύνης. Με οριακή πλειοψηφία 13–11 στην Επιτροπή Τραπεζικών Υποθέσεων, μια τέτοια στάση θα μπορούσε να μπλοκάρει νέους διορισμούς.
Βεβαίως, υπάρχει και το αντίθετο σενάριο: ο Πάουελ ή και άλλα μέλη του Δ.Σ. να απομακρυνθούν, ανοίγοντας τον δρόμο για νέους διορισμούς πιο φιλικούς προς τον Τραμπ. Κρίσιμο ρόλο θα παίξει και το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, το οποίο αναμένεται να εξετάσει στις 21 Ιανουαρίου υπόθεση που αφορά την εξουσία του προέδρου να απολύει στελέχη ανεξάρτητων αρχών.
Οι αγορές, προς το παρόν, παρακολουθούν χωρίς πανικό. Παρά τις προειδοποιήσεις αναλυτών ότι μια πολιτικοποιημένη Fed θα αύξανε τον κίνδυνο πληθωρισμού, θα υπονόμευε το δολάριο και θα εκτόξευε το κόστος δανεισμού, οι βασικοί χρηματιστηριακοί δείκτες έκλεισαν πρόσφατα με ήπια κέρδη. Το μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: η ανεξαρτησία της Fed αμφισβητείται ανοιχτά – και οι συνέπειες μπορεί να φανούν όχι άμεσα, αλλά σε βάθος χρόνου.
9°
