Ο εξόριστος διάδοχος επιστρέφει στο προσκήνιο: O Ρεζά Παχλαβί και το νέο πρόσωπο των διαδηλώσεων στο Ιράν
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 που ανέτρεψε τον πατέρα του, ο εξόριστος διάδοχος του ιρανικού θρόνου Ρεζά Παχλαβί επανεμφανίζεται ως πολιτικό σύμβολο για ένα μέρος των διαδηλωτών που κατεβαίνουν στους δρόμους του Ιράν. Από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ζει εδώ και δεκαετίες, ο 65χρονος Παχλαβί απηύθυνε δημόσια καλέσματα που συνέβαλαν σε μια από τις μεγαλύτερες κλιμακώσεις των κινητοποιήσεων των τελευταίων ετών.
Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν με αφορμή την κατάρρευση της οικονομίας, έχουν μετατραπεί σε ευθεία αμφισβήτηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενός καθεστώτος ήδη αποδυναμωμένου από χρόνια κοινωνικής δυσαρέσκειας και από τον σύντομο αλλά καταστροφικό πόλεμο του καλοκαιριού με το Ισραήλ, κατά τον οποίο οι ΗΠΑ έπληξαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, το όνομα Παχλαβί επανέρχεται δυναμικά στον δημόσιο διάλογο.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πόση πραγματική απήχηση έχει ο Ρεζά Παχλαβί στο εσωτερικό της χώρας; Οι διαδηλωτές ζητούν πράγματι την επιστροφή του «Θρόνου του Παγωνιού», όπως ήταν γνωστή η μοναρχία του πατέρα του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, ή απλώς αναζητούν οποιαδήποτε εναλλακτική απέναντι στη σιιτική θεοκρατία;
Αναλυτές επισημαίνουν ότι το αντιπολιτευτικό κίνημα στο Ιράν έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια έντονα εθνικιστικά χαρακτηριστικά. «Όσο περισσότερο αποτυγχάνει η Ισλαμική Δημοκρατία, τόσο ενισχύεται το αντίθετό της», σημειώνει ο Μπεχνάμ Μπεν Ταλεμπλού, ειδικός για το Ιράν στο Foundation for Defense of Democracies. Κατά την άποψή του, η επιτυχία του Παχλαβί έγκειται στη σύγκριση που επιχειρεί ανάμεσα στην “κανονικότητα” του παρελθόντος και στην υπόσχεση ενός διαφορετικού μέλλοντος, απέναντι στη σημερινή πραγματικότητα που βιώνουν πολλοί Ιρανοί.
Η κρατική προπαγάνδα στην Τεχεράνη αντιμετωπίζει τον εξόριστο διάδοχο με χλευασμό και καχυποψία. Τα ιρανικά κρατικά μέσα κατηγόρησαν «μοναρχικά τρομοκρατικά στοιχεία» για τις ταραχές, κατά τις οποίες πυρπολήθηκαν οχήματα και δέχθηκαν επιθέσεις αστυνομικά φυλάκια. Παράλληλα, η διεθνής κοινότητα παραμένει επιφυλακτική: ο Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι ηγέτες έχουν αποφύγει να ταυτιστούν ανοιχτά με τον Παχλαβί, γνωρίζοντας το ρίσκο της στήριξης εξόριστων πολιτικών μορφών χωρίς ξεκάθαρη λαϊκή εντολή.
Ο Ρεζά Παχλαβί γεννήθηκε το 1960 και μεγάλωσε σε έναν κόσμο πολυτέλειας, στα ανάκτορα της Τεχεράνης. Η ανατροπή της δυναστείας του, ωστόσο, σφραγίστηκε από τη λαϊκή οργή απέναντι στην αυταρχική διακυβέρνηση, τις κοινωνικές ανισότητες και τη διαβόητη μυστική αστυνομία SAVAK. Ο ίδιος έφυγε από το Ιράν λίγο πριν την επανάσταση και από τότε ζει στην εξορία.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, επιχείρησε επανειλημμένα να αποκτήσει πολιτικό ρόλο, χωρίς ουσιαστική επιτυχία. Σήμερα, όμως, μια νέα γενιά Ιρανών – που δεν έχει ζήσει τη μοναρχία, αλλά μεγάλωσε μέσα σε περιορισμούς, καταστολή και οικονομική ασφυξία – φαίνεται πιο δεκτική σε εναλλακτικά σύμβολα. Μέσα από κοινωνικά δίκτυα και δορυφορικά περσόφωνα μέσα, ο Παχλαβί προβάλλεται ως μια πιθανή μορφή μετάβασης, όχι απαραίτητα ως μονάρχης, αλλά ως φορέας μιας «επόμενης μέρας».
Ο ίδιος έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι το μέλλον του Ιράν ανήκει στους ίδιους τους Ιρανούς και ότι δεν επιδιώκει την επιβολή μιας λύσης. Έχει μιλήσει για ενδεχόμενο συνταγματικής μοναρχίας ή άλλου δημοκρατικού μοντέλου, υπογραμμίζοντας πως η σημερινή εξουσία είναι «ανεπίδεκτη μεταρρύθμισης».
Το αν ο Ρεζά Παχλαβί θα παραμείνει ένα ισχυρό σύμβολο διαμαρτυρίας ή θα εξελιχθεί σε πραγματικό πολιτικό παράγοντα μένει να φανεί. Προς το παρόν, πάντως, το όνομά του ακούγεται ξανά στους δρόμους του Ιράν – κάτι αδιανόητο μέχρι πριν από λίγα χρόνια.
22°
