Ανάλυση: Τι συμβαίνει ακριβώς στο Ιράν καθώς οι διαδηλώσεις μπαίνουν στην τέταρτη μέρα
Ένα νέο κύμα κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής διατρέχει το Ιράν καθώς το 2026 ξεκινά με μαζικές διαδηλώσεις και απεργίες που συμπληρώνουν ήδη τέσσερις ημέρες. Ό,τι άρχισε στις 28 Δεκεμβρίου με συγκεντρώσεις στο κέντρο της Τεχεράνης, εξαπλώθηκε γρήγορα σε πόλεις όπως το Μαλαρντ, το Ισφαχάν, η Χαμαντάν, το Κερμάν, το Αχβάζ και το νησί Κεσμ. Στο πλευρό των διαδηλωτών βρέθηκαν έμποροι και μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, μια κοινωνική ομάδα με παραδοσιακά ισχυρή επιρροή στη χώρα, οργανώνοντας συντονισμένες απεργιακές κινητοποιήσεις.
Παρά τις συλλήψεις και τις αναφορές για χρήση πραγματικών πυρών από τις αρχές του Ιράν, οι κινητοποιήσεις συνεχίζονται. Τα αιτήματα συνδυάζουν οικονομική ασφυξία, κοινωνική δυσαρέσκεια και πολιτική απόρριψη του καθεστώτος, με συνθήματα που πλέον μιλούν ανοιχτά για απομάκρυνσή του. Σε πολλές περιπτώσεις ακούγονται εθνικιστικές και φιλομοναρχικές ιαχές, στοιχείο που υποδηλώνει μια σαφή ιδεολογική μετατόπιση σε σχέση με προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας.
Η οικονομία βρίσκεται στο επίκεντρο της οργής. Η ύφεση έχει μετατραπεί σε ευρύτερη κοινωνική κρίση, σπρώχνοντας εργατικές κινητοποιήσεις σε πολιτικές συγκρούσεις. Στις 9 Δεκεμβρίου, σχεδόν 5.000 εργαζόμενοι στον πετρελαϊκό τομέα διαδήλωσαν στο South Pars, με τη στήριξη άλλων συνδικάτων, ενώ την επόμενη ημέρα ακολούθησαν κοινές κινητοποιήσεις εργαζομένων στην ενέργεια και στις κοινωνικές υπηρεσίες. Ο πληθωρισμός κινείται πλέον σε εκρηκτικά επίπεδα, με τον ετήσιο μέσο όρο να φτάνει το 42,2%. Τα τρόφιμα έχουν ακριβύνει περίπου 72% σε ετήσια βάση, έναντι 43% για τα υπόλοιπα αγαθά και υπηρεσίες. Την ίδια στιγμή, το ιρανικό ριάλ καταρρέει: στις 28 Δεκεμβρίου, ένα δολάριο κόστιζε 1,4 εκατομμύρια ριάλ στη μαύρη αγορά, περίπου 40% περισσότερο από έξι μήνες νωρίτερα.
Παράλληλα, τα αντι-καθεστωτικά ρεύματα αποκτούν ολοένα πιο έντονο εθνικιστικό χαρακτήρα. Η αναζήτηση έμπνευσης στο παρελθόν –ακόμη και στην αρχαιότητα– δεν είναι καινούργια. Ήδη από το 2016, σε εκδηλώσεις για τον Κύρο τον Μέγα, ακούγονταν συνθήματα υπέρ της επιστροφής της δυναστείας των Παχλαβί. Το μοτίβο αυτό επανεμφανίστηκε στις εξεγέρσεις του 2017, του 2019 και του 2022, μαζί με συνθήματα όπως «Ούτε Γάζα ούτε Λίβανος, η ζωή μου για το Ιράν», που απορρίπτουν ευθέως τις ισλαμιστικές προτεραιότητες της Τεχεράνης. Στις 12 Δεκεμβρίου, σε μνημόσυνο Ιρανού δικηγόρου ανθρωπίνων δικαιωμάτων που βρέθηκε νεκρός υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, μέσα σε τζαμί της θρησκευτικής πόλης Μασχάντ, ακούστηκαν συνθήματα όπως «Ζήτω ο βασιλιάς».
Στο τρέχον κύμα διαδηλώσεων, η φιλομοναρχική ρητορική είναι ακόμη πιο έντονη. Στις 29 Δεκεμβρίου, σε Τεχεράνη, Μαλαρντ, Νταργκαχάν και Χαμαντάν, οι διαδηλωτές φώναζαν «Αυτή είναι η τελική μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει», ενώ στο παζάρι του Ισφαχάν ακούστηκε ξανά το «Ζήτω ο βασιλιάς». Τα ίδια συνθήματα επανήλθαν την επόμενη ημέρα σε Τεχεράνη, Αράκ, Κερμανσάχ, Σαχρ-ε Κορντ και άλλες πόλεις.
Η ιστορία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η καταστολή δεν έχει καταφέρει να σβήσει αυτή τη δυναμική. Το 2017, διαδηλώσεις στη Μασχάντ, με αφετηρία την εργατική οργή για την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου, εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα και αντιμετωπίστηκαν με βία. Το 2019, οι διαμαρτυρίες για την αύξηση των τιμών των καυσίμων κατέληξαν σε μαζική σφαγή, με περίπου 1.500 άοπλους διαδηλωτές να σκοτώνονται μέσα σε λίγες ημέρες. Το 2022, οι Ιρανοί βγήκαν ξανά στους δρόμους και αντιμετώπισαν πυρά. Σήμερα, παρά τη μνήμη αυτών των γεγονότων, κινητοποιούνται και πάλι.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το μήνυμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι σαφές: η στήριξη προς τον ιρανικό λαό οφείλει να ευθυγραμμιστεί με όσα ακούγονται στους δρόμους. Η αμερικανική δημόσια διπλωματία στα περσικά εξακολουθεί να επικεντρώνεται σε πρόσωπα με περιορισμένη απήχηση στο εσωτερικό, χάνοντας, σύμφωνα με αναλυτές, μια κρίσιμη ευκαιρία. Παράλληλα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να εγκρίνει ισραηλινά πλήγματα κατά της βαλλιστικής και πυρηνικής υποδομής του Ιράν. Αν ξεσπάσει νέα σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η Ουάσινγκτον, υποστηρίζεται, θα μπορούσε να εξετάσει και τη στοχευμένη υποστήριξη ενεργειών κατά του μηχανισμού εσωτερικής καταστολής του καθεστώτος.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν η διεθνής κοινότητα –και ειδικά οι ΗΠΑ– θα επιλέξουν αυτή τη φορά να αφουγκραστούν το βάθος και την κατεύθυνση της λαϊκής δυσαρέσκειας ή αν οι φωνές των δρόμων του Ιράν θα προστεθούν απλώς σε μια μακρά λίστα χαμένων ευκαιριών.
Πηγή: Foundation for Defense of Democracies (Policy Brief, Janatan Sayeh)
Το Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ επιτίθεται δημόσια στον νέο δήμαρχο Νέας Υόρκης, λίγες ώρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, κατηγορώντας τον για αντισημιτισμό
8°
