Explainer: Τι σημαίνει για την Τουρκία η σύλληψη και η φυλάκιση του Ιμάμογλου

Τουρκικό δικαστήριο φυλάκισε τον πιο επιφανή αντίπαλο του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, συλλαμβάνοντάς τον με την κατηγορία της διαφθοράς την Κυριακή, σε ένα γεγονός που οι επικριτές του χαρακτηρίζουν σημαντικό πλήγμα για τη δημοκρατία. Ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος ετοιμαζόταν να ανακοινώσει την υποψηφιότητά του στην προεδρική ψηφοφορία για το 2028, έχει πλέον απομακρυνθεί από το εκλογικό πλέγμα.

Οι αρχές είχαν ήδη ανακαλέσει το πανεπιστημιακό δίπλωμα του Ιμάμογλου - υποχρεωτική προϋπόθεση για να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία - στις 18 Μαρτίου. Με τις δικαστικές υποθέσεις και τη διαδικασία των εφέσεων να διαρκούν πιθανότατα χρόνια, μπορεί να αντιμετωπίσει πολλά χρόνια στη φυλακή.

Οι εξελίξεις κλιμακώνουν μια όλο και πιο επιθετική καταστολή με στόχο τους επικριτές της κυβέρνησης και του μακροχρόνιου κυβερνήτη της Τουρκίας.

Γιατί συνελήφθη ο Ιμάμογλου;

Ο Ιμάμογλου συνελήφθη στις 19 Μαρτίου με την κατηγορία της διαφθοράς και της τρομοκρατίας σε δύο ξεχωριστές υποθέσεις, μαζί με δεκάδες άλλους που εργάζονταν στον Δήμο της Κωνσταντινούπολης. Την Κυριακή, το δικαστήριο αποφάσισε να τον συλλάβει με κατηγορίες που σχετίζονται με τη διαφθορά.

Το γραφείο του εισαγγελέα ισχυρίστηκε ότι ο Ιμάμογλου ήταν «ύποπτος εγκληματικός αρχηγός» με κατηγορίες που κυμαίνονταν από δωροδοκία έως εκβιασμό. Ο δήμαρχος και το κυριότερο αντιπολιτευόμενο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα αρνούνται σθεναρά τις κατηγορίες, λέγοντας ότι πρόκειται για κίνηση που αποσκοπεί στην απομάκρυνσή του από την εκλογική διαδικασία.

Γιατί ο Ιμάμογλου αποτελεί απειλή για τον Ερντογάν;

H πολιτική άνοδος του Ιμάμογλου ξεκίνησε το 2019, όταν έγινε υποψήφιος του κύριου αντιπολιτευόμενου Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) έναντι της επιλογής του Ερντογάν για τη διοίκηση της σημαντικότερης τουρκικής πόλης. Καλλιεργώντας μια χαρισματική εικόνα και έναν συμφιλιωτικό τόνο, υποσχέθηκε μια νέα εποχή που απευθυνόταν σε ένα ευρύ φάσμα ψηφοφόρων μετά την 25ετή διακυβέρνηση του κόμματος του Ερντογάν και του προκατόχου του.

Ο Ιμάμογλου κέρδισε την αρχική ψηφοφορία, αλλά το κυβερνών κόμμα άσκησε έφεση για υποτιθέμενες παρατυπίες. Ο αγώνας του στην επαναληπτική ψηφοφορία - και μια μεγαλύτερη νίκη - τον έκανε αστέρα. Η ήττα στην Κωνσταντινούπολη ήταν προσωπική για τον Ερντογάν, ο οποίος ξεκίνησε την πολιτική του καριέρα ως δήμαρχος εκεί. Στον πρόεδρο αποδίδεται συχνά η φράση του: «Όποιος πάρει την Κωνσταντινούπολη παίρνει την Τουρκία».

Η ικανότητα του Ιμάμογλου να συνδέεται με διαφορετικές κοινωνικές ομάδες -συμπεριλαμβανομένης της συντηρητικής βάσης του Ερντογάν, των κοσμικών κεντροαριστερών ψηφοφόρων, των Κούρδων, ακόμη και των εθνικιστών- τον κατέστησε μια τρομερή πολιτική φιγούρα και έναν κορυφαίο υποψήφιο για την προεδρία. Στις τοπικές εκλογές του 2024, διατήρησε τον έλεγχό του στην πόλη.

Γιατί οι επενδυτές ανησυχούν για το μέλλον του Ιμάμογλου;

Η κράτηση και η μετέπειτα σύλληψη του Ιμάμογλου σηματοδοτούν μια περαιτέρω κλιμάκωση της προσπάθειας του Ερντογάν να ελέγξει όλους τους μοχλούς του κράτους, και αυτό θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει την κατεύθυνση της οικονομικής πολιτικής. Αν και ο πρόεδρος έχει απορρίψει τις υποθέσεις ως απλώς νομικά ζητήματα, η αντιπολίτευση τον έχει θέσει άμεσα προ των ευθυνών του.

Από την επανεκλογή του Ερντογάν στα μέσα του 2023, οι επενδυτές έχουν επιστρέψει στην Τουρκία λόγω μιας οικονομικής αναθεώρησης υπό την ηγεσία του αξιοσέβαστου υπουργού Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ. Τα υψηλά επιτόκια και τα συγκεκριμένα μέτρα για την επιβράδυνση του πληθωρισμού έκαναν την τουρκική λίρα ελκυστική.

Έτσι, οι επενδυτές αιφνιδιάστηκαν από την απότομη πτώση του νομίσματος την Τετάρτη, αμέσως μετά τη σύλληψη του Ιμάμογλου, καθώς περίμεναν ότι οι Τούρκοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα παρενέβαιναν πριν από το ξεπούλημα. Η υπεράσπιση της λίρας ήρθε μόνο μετά από μια βουτιά της τάξης του 11%.

Τι σημαίνει η σύλληψη του Ιμάμογλου για τις πιθανότητές του να αμφισβητήσει τον Ερντογάν;

Μία ημέρα πριν από τη σύλληψη του Ιμάμογλου στις 19 Μαρτίου, οι αρχές ανακάλεσαν το πανεπιστημιακό του δίπλωμα, επικαλούμενες παρατυπίες στο ακαδημαϊκό του μητρώο.

Αυτή και μόνο η ακύρωση -αν επικυρωθεί- θα απέκλειε τον Ιμάμογλου από το να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία, καθώς το πτυχίο πανεπιστημίου αποτελεί νομική προϋπόθεση για να συμμετάσχει κανείς στον διαγωνισμό στην Τουρκία. Ο ίδιος δήλωσε ότι θα ασκήσει νομική προσφυγή κατά της απόφασης. Η διαδικασία προσφυγής θα μπορούσε ενδεχομένως να φτάσει μέχρι το συνταγματικό δικαστήριο, πράγμα που σημαίνει ότι η υπόθεση θα μπορούσε να πάρει χρόνια για να επιλυθεί. Οι επόμενες προεδρικές εκλογές στην Τουρκία είναι επί του παρόντος προγραμματισμένες να διεξαχθούν το 2028.

Εάν καταδικαστεί για την υπόθεση διαφθοράς, ο Ιμάμογλου θα μπορούσε επίσης να μην μπορεί να κατέχει κανένα εθνικό αξίωμα. Το κόμμα του λέει ότι θα ασκήσει έφεση.

Η σύλληψη του Ιμάμογλου ακολουθεί χρόνια ερευνών και αγωγών που έχουν κατατεθεί εναντίον του και αποτελεί μέρος μιας πρόσφατης ευρύτερης καταστολής κατά των στελεχών της αντιπολίτευσης, των ακτιβιστών και των επικριτών της κυβέρνησης. Ο ίδιος πρόκειται να δικαστεί σχετικά με τρεις άλλες δικαστικές υποθέσεις που ζητούν την απαγόρευση άσκησης πολιτικής και τη φυλάκισή του τον επόμενο μήνα.

Αυτό εξαλείφει την απειλή οποιασδήποτε αξιόπιστης αντιπολίτευσης στον Ερντογάν; Ο Ερντογάν έχει περάσει περισσότερες από δύο δεκαετίες στην εξουσία στην Τουρκία. Περιορίζεται να υπηρετήσει μια τελευταία, πλήρη προεδρική θητεία μέχρι το 2028, αλλά θα μπορούσε να είναι εκ νέου υποψήφιος για τη θέση, αν το κοινοβούλιο προκηρύξει πρόωρες εκλογές πριν από το τέλος της τρέχουσας θητείας του.

Ο 71χρονος θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να αλλάξει το σύνταγμα, κάτι που απαιτεί την υποστήριξη των δύο τρίτων του κοινοβουλίου. Επί του παρόντος υπολείπεται αυτού του ορίου, αλλά θα μπορούσε να περάσει τη γραμμή με την υποστήριξη του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών, στο οποίο απευθύνθηκε πρόσφατα για συμφιλίωση και τερματισμό ενός πολέμου τεσσάρων δεκαετιών για αυτονομία από μια αυτονομιστική κουρδική ομάδα.

Ο Ερντογάν έχει δηλώσει ότι δεν σκοπεύει να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα για την προεδρία, αν και πληθαίνουν οι εικασίες ότι ετοιμάζεται να διεκδικήσει νέα θητεία. Μέλη του κυβερνώντος κόμματός του AK έχουν προτείνει να παραμείνει στην εξουσία και παραμένει η κυρίαρχη φιγούρα εντός του κόμματος.

Ο Ιμάμογλου έχει φαινομενικά απομακρυνθεί από την εξίσωση, εκτός εάν το πτυχίο του αποκατασταθεί και κριθεί αθώος για τις κατηγορίες εναντίον του. Θεωρητικά, αυτό θα πρέπει να εξομαλύνει τον δρόμο για τον Ερντογάν ή, αν επιλέξει να μην παρατείνει τη θητεία του, για οποιονδήποτε άλλον μπορεί να προκύψει ως διάδοχός του.