Στα απομονωμένα, χιονισμένα υψίπεδα της Τασμανίας κυκλοφορεί ένα πούμα. Είναι θηλυκό, ονομάζεται Ντασκ, και είναι το τελευταίο που απέμεινε στην περιοχή. Τα πούμα είχαν μεταφερθεί εκεί από τη Νότιο Αμερική για να περιορίσουν τον πληθυσμό των ελαφιών, γρήγορα όμως στράφηκαν και στα κοπάδια. Οι άνθρωποι αποφάσισαν τότε να τα εξοντώσουν. Η Ντασκ όμως είναι έξυπνη. Και επέζησε. Όταν όμως αρχίζει να επιτίθεται σε πρόβατα και ανθρώπους, προσφέρεται μεγάλη αμοιβή για τον θάνατό της. Κυνηγοί, τυχοδιώκτες και άνθρωποι που ονειρεύονται ότι τα χρήματα της επικήρυξης θα αλλάξουν τη ζωή τους κατευθύνονται προς τα βουνά.
Ανάμεσά τους βρίσκονται η Άιρις και ο Φλόιντ, δίδυμα αδέλφια που έχουν μεγαλώσει φτωχά και απομονωμένα, κάτω από τη βαριά σκιά της οικογένειάς τους. Είναι παιδιά ανθρώπων με εγκληματικό παρελθόν και κουβαλούν ήδη τη φήμη των γονιών τους, πριν καν προλάβουν να φτιάξουν τη δική τους, κάτι που φαίνεται βέβαιο στα μάτια των τρίτων. Από την άλλη, ξέρουν να κυνηγούν, ξέρουν να επιβιώνουν, και έχουν μάθει από μικρά παιδιά να βασίζονται αποκλειστικά ο ένας στον άλλο.
Με αυτή την πολύ απλή αφετηρία ο Robbie Arnott στήνει ένα μυθιστόρημα που θυμίζει ιστορία επιβίωσης και οικολογική παραβολή μαζί. Η δομή του βιβλίου είναι σχεδόν αρχετυπική, και για εμάς άψογη: υπάρχει ένα επικίνδυνο ζώο, μια επικήρυξη, ένοπλοι κυνηγοί, άλογα, απομονωμένοι καταυλισμοί, και μια περιοχή όπου η κρατική εξουσία εξασθενεί όσο μεγαλώνει η απόσταση από τις κατοικημένες περιοχές. Έξοχα συστατικά από μόνα τους, που ο Άρνοτ τα παίρνει και τα μεταφέρει σε μια Τασμανία ανάμεσα στην ιστορική πραγματικότητα και στον μύθο.
Ο χρόνος παραπέμπει καθαρά στον 19ο αιώνα και στην αποικιακή Τασμανία, αν και ο συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται για την αυστηρή ανασύσταση μιας συγκεκριμένης εποχής. Δημιουργεί έναν ελαφρώς μετατοπισμένο κόσμο, γεμάτο μεν οικεία φυτά, ζώα και τοπία, αλλά με στοιχεία, παράλληλα, που μοιάζουν «μεγαλύτερα από την πραγματικότητα»: αρχαία οστά, ακραία καιρικά φαινόμενα, τοπία που αποκτούν σχεδόν αλληγορική παρουσία, και βέβαια πούμα που περιφέρονται στα βουνά. Το βιβλίο κινείται έτσι ανάμεσα στο ιστορικό μυθιστόρημα, το γουέστερν και το Gothic, με μια νότα παραμυθιού: υλικό, με τη σειρά του, για μία έξοχη, άκρως ατμοσφαιρική ταινία κάποια στιγμή στο μέλλον.
Το τοπίο έχει από την αρχή πρωταγωνιστικό ρόλο. Τα βουνά, το χιόνι, τα δάση, η ομίχλη, τα ζώα και οι τεράστιες άδειες εκτάσεις δεν λειτουργούν σαν απλό σκηνικό, αλλά καθορίζουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων, τις αποφάσεις τους και τα όριά τους. Ίσως και τη μοίρα τους. Η φύση εδώ έχει τους δικούς της ρυθμούς και τους δικούς της κανόνες, απέναντι στους οποίους η υπερβολικά βέβαιη για την εξουσία της ανθρώπινη παρουσία μοιάζει προσωρινή και εύθραυστη. Η αιώνια χώρα κοιτά τους ανθρώπους με ένα ειρωνικά ανασηκωμένο φρύδι.
Και νά και μια άλλη από τις πιο ενδιαφέρουσες ειρωνείες του βιβλίου: οι άνθρωποι φέρνουν τα πούμα στην Τασμανία για να ελέγξουν τα ελάφια· τα πούμα στρέφονται στα πρόβατα· οι άνθρωποι αποφασίζουν να σκοτώσουν τα πούμα. Πίσω από κάθε νέο πρόβλημα βρίσκεται μια ανθρώπινη επέμβαση. Ταυτόχρονα, πούμα, ελάφια και πρόβατα είναι όλα τους «εισαγόμενα είδη». Και βέβαια, στο βάθος, βρίσκεται και μία ακόμη —πολύ μεγαλύτερη— ιστορική μετακίνηση: η άφιξη των Ευρωπαίων εποίκων στην Τασμανία, και η δική τους προσπάθεια να ορίσουν ποιος και τι δικαιούται να βρίσκεται σε αυτή τη γη.
Έτσι, η Ντασκ αποκτά σταδιακά πολύ μεγαλύτερη σημασία από εκείνη ενός απλού θηράματος. Είναι ξένη, ανεπιθύμητη, επικίνδυνη στα μάτια των ανθρώπων, και καταδικασμένη εξαιτίας μιας κατάστασης για την οποία δεν ευθύνεται η ίδια. Κυνηγιέται επειδή κάνει ακριβώς αυτό που απαιτεί η φύση της: επιβιώνει. Κάτι αντίστοιχο όμως συμβαίνει και με την Άιρις και τον Φλόιντ. Τα δύο αδέλφια, στιγματισμένα από πράξεις άλλων, έχουν μεγαλώσει σαν παρίες, και οι πάντες περιμένουν υπομονετικά να αποδειχθούν αντάξια τέκνα των γονέων τους. Η έξοχη αντιστοιχία με τη Ντασκ δεν χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση.
Στην πορεία εμφανίζεται και ένας ιχνηλάτης με τον οποίο τα δύο αδέλφια αναγκάζονται να συνεργαστούν. Η παρουσία του αλλάζει τη δυναμική μεταξύ τους. Ο Φλόιντ τον αντιμετωπίζει με καχυποψία, ενώ η Άιρις αρχίζει να έλκεται, όχι τόσο από εκείνον, όσο, κυρίως, από την πιθανότητα μιας ζωής που δεν θα καθορίζεται αποκλειστικά από τον αδελφό της.
Η σχέση των διδύμων είναι η συναισθηματική καρδιά του βιβλίου, όμως σταδιακά γίνεται σαφές ότι εκείνη που βρίσκεται περισσότερο στο κέντρο της αφήγησης είναι η Άιρις. Ο σωματικά πιο ευάλωτος είναι Φλόιντ εξαρτημένος από την αδελφή του, ενώ εκείνη είναι η πιο αποφασιστική ανάμεσά τους. Μέχρι τότε έχουν λειτουργήσει σαν μία κλειστή μονάδα, αλλά το ταξίδι τους αναγκάζει την Άιρις να εξετάσει για πρώτη φορά την πιθανότητα μιας ξεχωριστής ζωής, μιας ξεχωριστής ταυτότητας. Αυτό δίνει στο μυθιστόρημα και μια δεύτερη πτυχή: η καταδίωξη της Ντασκ γίνεται παράλληλα μια ιστορία ενηλικίωσης και αποδέσμευσης. Η Άιρις αρχίζει να αναρωτιέται ποια θα μπορούσε να είναι έξω από την οικογένεια, έξω από το παρελθόν της, έξω από τη σχέση που ώς τότε καθόριζε όλη της τη ζωή.
Ο Άρνοτ χειρίζεται εξαιρετικά αυτή τη μετάβαση επειδή —κι αυτό μάς άρεσε πάρα πολύ— δεν εγκαταλείπει ποτέ την περιπέτεια. Το βιβλίο έχει κίνηση, κίνδυνο, βία, και αρκετές στιγμές πραγματικής αγωνίας. Η Ντασκ βρίσκεται συχνά κάπου έξω από το οπτικό πεδίο των ηρώων, όμως η παρουσία της γίνεται αισθητή στα χνάρια της, στα κουφάρια που αφήνει πίσω της, στους παράξενους ήχους στον αέρα, και στον φόβο που προκαλεί στους ανθρώπους. Ακόμη περισσότερο: η απουσία της λειτουργεί πολλές φορές πιο αποτελεσματικά από μια άμεση εμφάνιση.
Παράλληλα, ο συγγραφέας αποφεύγει να μετατρέψει την οικολογική διάσταση του βιβλίου σε μήνυμα, σε διδαχή. Οι σχέσεις ανθρώπου και φύσης προκύπτουν από την ίδια την ιστορία. Οι χαρακτήρες θέλουν να ελέγξουν τα ζώα, τη γη, τους άλλους ανθρώπους και τελικά το ίδιο τους το μέλλον. Όμως, κάθε προσπάθεια ελέγχου δημιουργεί νέες συνέπειες. Εξ ου και το ερώτημα: «Ποιος είναι ο πραγματικός θηρευτής;» έχει ενδιαφέρον μόνο όταν δεν περιορίζεται στην εύκολη απάντηση (ότι ο άνθρωπος είναι τελικά το μεγαλύτερο θηρίο). Ο Άρνοτ το ξέρει αυτό, και προχωρά ακόμη παραπέρα. Δείχνει έναν κόσμο όπου θηρευτής και θήραμα αλλάζουν συνεχώς θέσεις. Η Ντασκ σκοτώνει ζώα για να ζήσει. Οι κυνηγοί θέλουν να σκοτώσουν την Ντασκ για τα χρήματα. Οι κτηνοτρόφοι σκοτώνουν ό,τι απειλεί τα κοπάδια τους. Οι άνθρωποι καταλαμβάνουν μια γη, και στη συνέχεια αποφασίζουν ποια είδη θεωρούν φυσιολογικά και ποια ανεπιθύμητα…
Η γραφή του Άρνοτ είναι οικονομική και ταυτόχρονα ιδιαίτερα «αισθητηριακή». Ο φυσικός κόσμος περιγράφεται με ακρίβεια, χωρίς οι εικόνες να επιβαρύνουν το τέμπο. Η μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου καλείται επομένως να μεταφέρει —και το κάνει με επιτυχία— κάτι περισσότερο από την πλοκή: τις μεταβολές του ρυθμού, τη σωματική αίσθηση του τοπίου, τη διαρκή ένταση ανάμεσα στην ομορφιά και στην απειλή.
Ο «Θηρευτής του σούρουπου» μπορεί να διαβαστεί σε διαφορετικά επίπεδα, χωρίς κανένα από αυτά να ακυρώνει τα υπόλοιπα. Είναι περιπέτεια και ιστορία καταδίωξης. Είναι μυθιστόρημα για δύο αδέλφια που προσπαθούν να ξεφύγουν από την καταγωγή τους. Είναι μια οικολογική ιστορία για τις συνέπειες της ανθρώπινης παρέμβασης. Και είναι ένα βιβλίο για τη λαχτάρα να ονομάζεις, να ταξινομείς, να κατέχεις και τελικά να αποφασίζεις τι επιτρέπεται να υπάρχει και τι όχι: η αποικιακή ιστορία της Τασμανίας —οι άνθρωποι, η βία, ο εκτοπισμός— υπάρχει διαρκώς στο βάθος αυτού του κόσμου, αν και ο Άρνοτ δεν τη μετατρέπει ποτέ σε ιστορικό μάθημα.
Στο κέντρο όλων, όμως, παραμένει η Ντασκ. Ένα αγρίμι μεταφερμένο σ’ έναν ξένο τόπο, που καταφέρνει να προσαρμοστεί καλύτερα απ’ όσο περίμεναν εκείνοι που το έφεραν εκεί. Και γι’ αυτό τούς τρομάζει τόσο: επειδή η φύση ξεφεύγει από τα σχέδιά τους.
Ένα διαφορετικό γουέστερν, που αξίζει την προσοχή σας.
Νά και το οπισθόφυλλο:
Τα μακρινά υψίπεδα της Τασμανίας, σκεπασμένα με χιόνι και διάσπαρτα με αρχαία οστά, είναι ένας ξένος τόπος για ένα πούμα από τη Νότια Αμερική. Όταν όμως η Ντασκ δραπετεύει από τους φύλακές της, πληθαίνουν οι επιθέσεις σε πρόβατα και βοσκούς. Τα υψίπεδα είναι εξίσου ξένα και για τα δίδυμα αδέλφια, την Άιρις και τον Φλόιντ, που έχουν πίσω τους ένα άσχημο οικογενειακό παρελθόν. Χωρίς δουλειά, χρήματα ή φίλους, μαθαίνουν για την υψηλή αμοιβή που έχει οριστεί για το κεφάλι της Ντασκ και αποφασίζουν να συμμετάσχουν στο κυνήγι. Καθώς ταξιδεύουν προς την άγρια, στοιχειωμένη χώρα, ανακαλύπτουν ότι η γη και οι άνθρωποι κρύβουν πολύ περισσότερα απ’ όσα φαντάζονταν. Αναγκασμένοι να συμμαχήσουν με άλλον έναν ιχνηλάτη, ο δεσμός ζωής των διδύμων δοκιμάζεται. Και, καθώς η τριάδα πλησιάζει το θήραμά της, γίνεται ξεκάθαρο πού βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος… Ένα εκρηκτικό μυθιστόρημα για την άγρια φύση και τα όρια στα οποία μπορούν να φτάσουν οι άνθρωποι για να την ελέγξουν.
Και ένα μικρό βιογραφικό του συγγραφέα:
Ο Ρόμπι Άρνοτ είναι μυθιστοριογράφος από την Τασμανία. Έχει γράψει άλλα τρία βιβλία, τα «Limberlost», «The Rain Heron», και «Flames». Έχει κερδίσει δύο φορές το The Age Book of the Year, καθώς και το Voss Literary Prize, ενώ έχει συμπεριληφθεί δύο φορές στη βραχεία λίστα για το Miles Franklin Literary Award και το Dylan Thomas Prize. Ζει στο Χόμπαρτ με τη σύζυγό του και την κόρη τους.
Robbie Arnott. Φώτο από τον λογαριασμό του συγγραφέα στο X
«Η μυθοπλασία αξιοποιεί μια διαφορετική αφηγηματική τεχνική από τη μη-μυθοπλασία, όμως, στην τελική, κάθε είδους γραφή αποτελεί μια αφήγηση», δήλωσε ο Κινγκ στην Athens Voice
15°
