- CITY GUIDE
- PODCAST
-
17°
Οιδίποδας: Ένας δύσκολος μύθος που ξαναφτιάχνει ένα σπουδαίο έργο
Τι είδαμε στη Στέγη και τι εντυπώσεις μας άφησε η σύγχρονη διασκευή του Ρόμπερτ Άικ
Ο «Οιδίποδας» του Σοφοκλή γίνεται ένα σκοτεινό, πολιτικό‑οικογενειακό θρίλερ σε σκηνοθεσία του Ρόμπερτ Άικ στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση
Με ενοχλούσε πάντα ο μύθος του Οιδίποδα. Επειδή στον μύθο αυτό ο Σοφοκλής καταδικάζει έναν αθώο, ευφυή και έντιμο άντρα στη χειρότερη κόλαση. Έτσι αποδεικνύει περίτρανα το περίφημο «μηδένα προ του τέλους μακάριζε» και κεντρίζει, σαν αφηνιασμένη Σφίγγα, το περί δικαίου αίσθημα μέσα μου. Βάζει επίσης στο τραπέζι το εκνευριστικό θέμα του πεπρωμένου και της ελεύθερης βούλησης.
Εκείνο το «την ειμαρμένην ουκ αν εκφύγοι» (κανείς δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από το πεπρωμένο) από τον Γοργία του Πλάτωνα. Κι αν δεν μπορούμε να ξεφύγουμε, τότε γιατί παλεύουμε; Εν τέλει, εκείνο που μένει και μας διαφοροποιεί είναι η στάση μας απέναντι στη δοκιμασία. Το ελάχιστο και το μέγιστο της ελεύθερης βούλησης.
Ίσως γι’ αυτό ο Αριστοτέλης θεωρούσε το έργο αυτό του Σοφοκλή ως το απόλυτο πρότυπο της αρχαίας τραγωδίας. Ο Οιδίποδας, από δίκαιος και ευφυής βασιλιάς της Θήβας που νοιάζεται για το καλό της πόλης και που προς στιγμήν είναι ευτυχισμένος, έχοντας κατακτήσει τα πάντα, γκρεμίζεται από ένα τραγικό σφάλμα κρίσης και άγνοιας. Η πτώση ενός καλού κι ενάρετου κάνει μεγαλύτερο θόρυβο, προκαλεί μεγαλύτερη εντύπωση και αναστάτωση στον θεατή από την πτώση ενός κακού.
Η αμαρτία στο έργο του Σοφοκλή επιστρέφει στην αρχική έννοια της λέξης «αμαρτάνω», όπως την εννοούσαν στα χρόνια του Ομήρου, που σήμαινε κάνω λάθος, αστοχώ ή κάνω κάποιο σφάλμα και χάνω τον δρόμο μου.
Το αμάρτημα, μ’ αυτήν την έννοια, του Οιδίποδα είναι ότι αναζητάει με πάθος –και έπαρση– την αλήθεια.
Το αμάρτημα, με τη χριστιανική έννοια, δεν το έχει κάνει ο Οιδίποδας αλλά ο Λάιος. Ο πατέρας του Οιδίποδα. Το κρίμα του άθλιου Λάιου –που απήγαγε και βίασε τον Χρύσιππο, γιο του Πέλοπα– ήταν τόσο μεγάλο που παίρνει στον λαιμό του, εξαιτίας της κατάρας του Πέλοπα, άλλους δύο αθώους. Τον Οιδίποδα και τη μητέρα και μετέπειτα γυναίκα του, Ιοκάστη (μη μιλήσουμε για τα τέσσερα παιδιά τους).
Η αγάπη εδώ μπορεί να είναι παντοδύναμη, αλλά δεν μπορεί να καθαγιάσει τα πάντα. Υπάρχει ένα όριο που, αν το διαβείς, κανείς θεός ή άνθρωπος δεν μπορεί να σε σώσει.
Οιδίποδας του Ρόμπερτ Άικ στη Στέγη: ένα συγκλονιστικό σύγχρονο έργο
Αυτόν τον σκληρό –σαν την αλήθεια που κουβαλάει– μύθο παίρνει ο Βρετανός σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας Ρόμπερτ Άικ και φτιάχνει ένα συγκλονιστικό σύγχρονο έργο, που σε κρατάει ακίνητο και μαγεμένο για 140 λεπτά στην καρέκλα σου.
Ο Οιδίποδας είναι ένας σημερινός πολιτικός τη βραδιά των εκλογών. Ένας φωτισμένος μεσσίας απ’ αυτούς που εύκολα όλοι μας θα ψηφίζαμε για να μας κυβερνήσει.
Το έργο ξεκινάει με δηλώσεις στην τηλεόραση του Οιδίποδα ως υποψήφιου για την εξουσία. Ξεκινάει όταν κλείνουν οι κάλπες και κρατάει όσο διαρκεί η καταμέτρηση για να βγει το τελικό αποτέλεσμα. Κι εμείς, μαζί με τα δρώμενα επί σκηνής, παρακολουθούμε καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, σ’ ένα μεγάλο καντράν, τις ώρες και τα λεπτά να προχωρούν και ν’ αλλάζουν τις ζωές των πρωταγωνιστών. Ο χρόνος ως σιωπηλός συμπρωταγωνιστής. Ένας βουβός, αμείλικτος «χορός» που κινείται πάντα εμπρός. Ο χρόνος που μηδενίζεται όταν ανακοινωθεί το τελικό αποτέλεσμα των εκλογών και η αλήθεια έχει επικρατήσει σαν δρεπανηφόρο άρμα που έχει κόψει στα δύο όποιον την έχει πλησιάσει. Μια σαρωτική εκλογική νίκη που βρίσκει τον ήρωα διαλυμένο από την αμείλικτη αλήθεια σ’ ένα άδειο, σαν την ψυχή του, εκλογικό κέντρο. Την ίδια στιγμή που κερδίζει τα πάντα, την ίδια στιγμή τα έχει χάσει όλα.
Και ενώ ξέρω την ιστορία του Οιδίποδα, πιάνω τον εαυτό μου στην καινούργια αυτή εκδοχή του, στην αρχή του έργου, να περιμένει να δει μια ανατροπή της ιστορίας που φυσικά δεν έρχεται.
Αντίθετα, ο Άικ χτίζει με αριστοτεχνικό τρόπο μια σφιχτή πλοκή, που οδηγεί σε ένα αναπόδραστο τέλος. Στη δική του ελεύθερη διασκευή του μύθου, τα πάντα αποκαλύπτονται αργά αργά, ανεβάζοντας κάθε λεπτό την ένταση και την αγωνία. Ένα ψυχολογικό και πολιτικό θρίλερ.
Η πολύ καλή ερμηνεία της Μαρίας Κεχαγιόγλου και η πτώση του Οιδίποδα/Νίκου Κουρή, που σφαδάζει σαν έμβρυο στο τέλος, με κάνουν να βουρκώνω, λες και αντιλαμβάνομαι για πρώτη φορά την τραγωδία σ’ όλο της το μέγεθος.
Είναι αυτό το εκπληκτικό πράγμα που καταφέρνει ο Βρετανός σκηνοθέτης και σεναριογράφος, ανακατεύοντας τα στοιχεία και φέρνοντας την ιστορία στο σήμερα: να δημιουργήσει μια εκδοχή τόσο φρέσκια και δυνατή που σε καθηλώνει, λες και δεν έχεις ξαναδεί Οιδίποδα ποτέ στη ζωή σου.
Τα ερωτήματα που θέτει σε ακολουθούν αρκετές μέρες μετά την παράσταση.
Ο Ρόμπερτ Άικ αγγίζει διάφορα θέματα που βρίσκονται στις παρυφές του αρχαίου μύθου, τα παίρνει, τα φωτίζει εκ νέου και τ’ αφήνει να στέκονται όρθια για όποιον θέλει να τα σκεφτεί. Έτσι, εκτός από τα θέματα της αιμομιξίας, της πατροκτονίας και της ταυτότητας, προβληματίζει εκ νέου με τα ζητήματα της παιδοφιλίας, του βιασμού και της αποδοχής της ομοφυλοφιλίας.
Κυρίως όμως επαναφέρει με μια νέα ανάγνωση δύο αμείλικτα ερωτήματα: Τι συμβαίνει όταν αναζητάς με πάθος την αλήθεια, αλλά η αλήθεια αυτή –ασύλληπτα σκληρή και εντελώς διαφορετική απ’ ό,τι είχες φανταστεί– τελικά σε καταστρέφει;
Το μόνο που μπορείς να καταλογίσεις στον Οιδίποδα είναι η έπαρση της άγνοιας. Αλλά απ’ αυτό μήπως δεν πάσχουμε όλοι;
Κι εδώ έρχεται το δεύτερο ερώτημα: Μήπως, όταν είσαι βέβαιος ότι τα ξέρεις και τα ελέγχεις όλα, η βεβαιότητά σου αυτή μπορεί να ξεκινήσει και τον μηχανισμό της πτώσης σου;
«Τι τα γυρίζει όλα ανάποδα αλλά το ίδιο μένει σταθερό; Ο καθρέφτης»… Ο Άικ στήνει έναν τέτοιο καθρέφτη όχι πια για τον Οιδίποδα (αυτόν τον έστησε ο Σοφοκλής 25 αιώνες πριν), αλλά για όλους εμάς και την εποχή μας.
Στις πολλαπλές αναγνώσεις του έργου του, όπου το βρετανικό χιούμορ παντρεύεται με την τραγωδία και ο πόθος με την αλήθεια, άλλος μπορεί να βρει αντιστοιχίες με το πιστοποιητικό γέννησης του Ομπάμα, άλλοι θα θυμηθούν τις θεωρίες του Φρόιντ κι άλλοι θα νομίζουν ότι αναγνώρισαν έναν υπαινιγμό για την υπόθεση Έπσταϊν. Άλλοι, με το δάχτυλο σηκωμένο, θα ψάξουν να βρουν πού ο Άικ δεν υπακούει στο έργο του Σοφοκλή και κάνει τα δικά του.
Όλοι όμως οι σώφρονες και νοήμονες άνθρωποι, φεύγοντας από τη «Στέγη» μετά την παράσταση, επιστρέφουν σπίτι κουβαλώντας ένα συναίσθημα κάθαρσης και ανακούφισης. Κι εκεί ανακαλύπτουν πως έχει παρεισφρήσει κι ένα ψήγμα αμφιβολίας, επειδή, παρακολουθώντας το έργο, μοιάζει σαν να έχουν ψαύσει με τη γλώσσα τους το αόρατο σκοτάδι που θέτει σε αμφισβήτηση όλα όσα θεωρούν ότι γνωρίζουν κι όλα όσα φέρνει το μέλλον.
Στα συν της παράστασης το ότι όλα τα στοιχεία –κοστούμια, σκηνικά, φωτισμοί– δένουν αρμονικά μεταξύ τους, ώστε τίποτα να μην χαλάει το τελικό αποτέλεσμα.
Πολύ καλή η μετάφραση του Νίκου Χατζόπουλου, όπως και η φυσική ερμηνεία όλων των νέων παιδιών που υποδύονται τα παιδιά του ζεύγους (Αναστάσιος Γεωργούλας, Γιάννης Τσουμαράκης, Δανάη-Αρσενία Φιλίδου).
Εξαιρετική και η Ράνια Οικονομίδου στον ρόλο της μητέρας του Οιδίποδα, με την απλότητά της και τη συγκινητική στιγμή που ομολογεί την αλήθεια και λαμβάνει συγχώρεση από τον γιο της.
Ένα μικρό διαμάντι απ’ αυτά τα σπάνια διαμάντια που μας προσφέρει κάποιες φορές η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ
ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τι είδαμε στη Στέγη και τι εντυπώσεις μας άφησε η σύγχρονη διασκευή του Ρόμπερτ Άικ
Η Θέμις Μαρσέλλου, η Demy, o Θανάσης Τσαλταμπάσης, ο Αντώνης Λουδάρος και ο Στράτος Λύκος μιλούν στην ATHENS VOICE για την παράσταση
Ο Γιάννης Αποσκίτης γράφει και σκηνοθετεί μια μαύρη φάρσα
Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου σκηνοθετεί το δυστοπικό έργο του Aldous Huxley
Ο Θεσσαλονικιός ηθοποιός μιλάει στην ATHENS VOICE για την πολιτική σάτιρα, τη σκηνοθεσία και εν γένει την τέχνη
H ηθοποιός πρωταγωνιστεί στο «StΕΛΛΑΣ travel» στο θέατρο Δρόμος
Η Στέλλα μεγαλώνει στην Καβάλα, ανάμεσα σε φίλους κολλημένους στις οθόνες...
Τι μας είπαν ο σκηνοθέτης Δημήτρης Μπίτος και οι ηθοποιοί Τάσος Σωτηράκης, Πανάγος Ιωακείμ, Βασίλης Κανελλόπουλος και Νικολέττα Κοτσαηλίδου
Η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου προσεγγίζει τον Σαίξπηρ μέσα από μια συνάντηση θεάτρου, μουσικής, χορού και εικαστικών τεχνών
Η παράσταση επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση
Οι κωμικές συγκρούσεις συναντούν την ανθρώπινη αγωνία και το παράλογο αποκτά μια οικεία όψη
Έργο για δύο πρόσωπα, το «Κόκκινο» φέρνει στη σκηνή τον σπουδαίο ζωγράφο Μαρκ Ρόθκο την εποχή της ακμής του
Μιλήσαμε με τους δύο ηθοποιούς που πρωταγωνιστούν στο έργο των Ρέππα-Παπαθανασίου στο θέατρο Άνεσις
Ο Αλέξανδρος Διαμαντής διασκευάζει και σκηνοθετεί το αριστούργημα του Ντοστογιέφσκι
Νέα μεγάλη παραγωγή στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος σε μουσική διεύθυνση Ντμίτρι Γιουρόφσκι
Ο Λάζαρος Βαρτάνης και ο Στέφανος Παπατρέχας ανεβάζουν ένα από τα πιο ποιητικά έργα του Ονορέ ντε Μπαλζάκ
Τι είναι φυσιολογικό αλήθεια και τι όχι; Θα καταφέρει τελικά να κερδίσει η αγάπη; Αν είσαι Άνταμς, όλα μπορούν να συμβούν…
Η Θέμις Μαρσέλλου σκηνοθετεί το θρυλικό μιούζικαλ του Μπρόντγουεϊ
Η καριέρα και οι ρόλοι που τον έκαναν γνωστό
Η Ελένη Ευθυμίου σκηνοθετεί το τελευταίο μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη για τη μεσοπολεμική Θεσσαλονίκη
Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.