Η «Ανδρομάχη» μου έδειξε τι είναι ικανή να κάνει η αρχαία τραγωδία

Η ανάμνηση είναι νωπή, φρεσκότατη, δεν πιστεύω ότι παραποιεί τα γεγονότα. Ούτε έχω κάποια επιθυμία να ωραιοποιήσω οτιδήποτε. Βρέθηκα τη Δευτέρα, 22 Σεπτέμβρη στο θέατρο Πέτρας όπως πηγαίνω στο θέατρο πάντα, με συνεργάσιμη διάθεση μεν, αλλά επίσης αποφασισμένος να μην χαριστώ σε τίποτα και σε κανέναν. «Εάν με θέλουν, ας με κερδίσουν» σκεφτόμουν καθ’οδόν προς την «Ανδρομάχη» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία της Μαρίας Πρωτόπαππα, την πρώτη της.

Κι εκείνη την ήπια βραδιά μου αποκαλύφθηκε το τι είναι ικανό να κάνει το θέατρο και συγκεκριμένα, η αρχαία τραγωδία. Αν ήταν να συμπυκνώσω αυτό που μου έδειξε, θα έλεγα ότι σε κάνει να θυμηθείς πράγματα που δεν έχεις ζήσει. Αλλά για να συμβεί, πρέπει να είσαι εκεί, το οποίο είναι μια άσκηση προσοχής. Συγκεκριμένα, χρειάζεται να κρατάς σφικτά το νήμα του τι λέγεται ώστε να συμβαδίζεις με την εξιστόρηση και τις σχέσεις των ανθρώπων απ’ όπου και προκύπτουν τα διλήμματα που τους κλυδωνίζουν. Αντίστοιχα, μια γρήγορη ανασκόπηση πριν την παράσταση του ποιοι ήταν οι Νεοπτόλεμος, Ερμιόνη, Ανδρομάχη… και ποια η θέση τους μέσα κι έξω από τον βασιλικό οίκο του Πελέα, βοήθησε να λειανθεί η προσχώρηση στον κόσμο τους και τα  larger-than-life συναισθηματικά τους μεγέθη.

Ο λόγος που εκφέρουν εξηγεί την υπερβολή τους και στηρίζει το υπέρμετρο του μεγέθους τους - στην απονιά, την καχυποψία, την εκδικητικότητα, την συντριβή… Είναι η βασιλική οδός προς τη βαθμιαία (και γι’ αυτό απροσδόκητη) συνειδητοποίηση ότι στο σύμπαν επί σκηνής… ζει το σόι σου κι οι άνθρωποι της γειτονιάς, οι πολιτικοί που σε διαφεντεύουν και η κάθε γυναίκα που την μοίρα της αποφασίζει ένας άντρας… κι επίσης ο κάθε άμαχος πληθυσμός απανταχού!

Σ’ ένα σκανδαλωδώς λιτό σκηνικό, όλους τους τους γυναικείους ρόλους τους υποδύονταν άντρες. Υπήρξαν Ποντιακοί χοροί, ηλεκτρονική μουσική, ένας μονόλογος στην Αττική διάλεκτο… Και τίποτα, μα τίποτα, απ’ όλα αυτά δεν ήταν προς χάριν εντυπωσιασμού. Ένα ζωντανό όνειρο κτιζόταν οργανικά από το οποίο δεν υπήρχε διαφυγή, γιατί δεν θα ήθελα να είμαι κάπου αλλού. Στο τέλος της παράστασης, δάκρυα κατάφασης έτρεχαν για κάτι που, σαν παιδί, αναγνώριζα αλλά δεν μπορούσα να ονομάσω.

Τώρα θα έλεγα πως η μέθεξη συντελέστηκε μέσα από την αναγνώριση πως οι σχέσεις εξουσίας παντού και πρώτιστα αποτυπώνονται στις διαπροσωπικές σχέσεις του οίκου και της φατρίας, απ’ όπου ανατροφοδοτούν το ευρύτερο κοινωνικό κύτταρο. Τώρα, θα έλεγα πως αυτή η παράσταση με συγκίνησε τόσο, επειδή πολιτικοποίησε την αντίληψή μου για την ίδια την οικογένεια.