Η 23η Αυγούστου έχει καθιερωθεί από την UNESCO ως Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης Δουλεμπορίου και της εξάλειψής του
Αντιφάνης: Πάσα δουλεία παρά φύσιν εστί.
Φραντς Κάφκα: Δεν μπορείς να σπάσεις αλυσίδες που δεν βλέπεις.
Σίλερ: Οι αλυσίδες είτε από ατσάλι είτε από μετάξι είναι πάντα αλυσίδες.
Πώς μπόρεσε ο άνθρωπος να θεωρήσει ιδιοκτησία του έναν άλλον άνθρωπο;
Ο άνθρωπος ως εμπόρευμα
Στις 22 προς 23 Αυγούστου 1791 άρχισε στη γαλλική αποικία Saint-Domingue, σημερινή Αϊτή, η μεγάλη εξέγερση των υπόδουλων Αφρικανών, η οποία εξελίχθηκε στην Αϊτινή Επανάσταση. Η 23η Αυγούστου είναι ημέρα μνήμης για εκατομμύρια ανθρώπους που απήχθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν στην Αφρική, μεταφέρθηκαν βίαια στην Αμερική και αλλού, πουλήθηκαν ως δούλοι, στερήθηκαν την ελευθερία, την οικογένεια, την πατρίδα και την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους.
Η εξέγερση στο Saint-Domingue (Αϊτή) απέκτησε παγκόσμια σημασία. Οι εξεγερμένοι δούλοι διεκδίκησαν στην πράξη την ελευθερία τους και τελικά η Αϊτή έγινε το 1804 ανεξάρτητο κράτος. Ήταν η πρώτη ανεξάρτητη χώρα της Λατινικής Αμερικής και η πρώτη χώρα που δημιουργήθηκε από μια επιτυχημένη επανάσταση υπόδουλων ανθρώπων.
Η 23η Αυγούστου δεν είναι μόνο μια ημέρα ιστορικής μνήμης. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ελευθερία δεν είναι αυτονόητη και ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια πρέπει να προστατεύεται διαρκώς. Η Ιστορία συναντά τη φιλοσοφία. Η δουλεία δεν είναι μόνο η αρπαγή και στέρηση της ελευθερίας. Είναι η άρνηση της ίδιας της ανθρώπινης υπόστασης. Ο δούλος δεν αντιμετωπιζόταν ως πρόσωπο αλλά ως πράγμα, ως μονάδα εργασίας, ως οικονομική αξία. Το σώμα του μπορούσε να αγοραστεί, να πουληθεί, να τιμωρηθεί, να μετακινηθεί. Η ανθρώπινη ζωή μετατράπηκε σε λογιστική πράξη.
Η ελευθερία δεν είναι πολυτέλεια που παραχωρεί ο ισχυρός στον αδύναμο. Είναι η φυσική συνθήκη του βίου και της ζωής του ανθρώπου. Η αξιοπρέπεια δεν είναι προνόμιο που αποκτά κάποιος χάρη στην καταγωγή, το χρώμα, την περιουσία ή την κοινωνική του θέση. Προϋπάρχει όλων αυτών. Κάθε φορά που ένας άνθρωπος εξαναγκάζεται να εργαστεί χωρίς ελευθερία, κάθε φορά που ένα παιδί γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, κάθε φορά που ένας άνθρωπος εμπορεύεται το σώμα ή την απόγνωση ενός άλλου, η παλιά λογική της δουλείας επιστρέφει με καινούργιο πρόσωπο.
Υπάρχουν και σήμερα αδίστακτοι άνθρωποι που προσπαθούν να κινηθούν σε μιαρούς χώρους και να κερδίσουν από αποτρόπαιες πράξεις. Ο Σοφοκλής, στην «Αντιγόνη» είχε διαγνώσει το μέγεθος της αδίστακτης στάσης κάποιων ανθρώπων γράφοντας: Πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει. Η μνήμη έχει αξία μόνο όταν γίνεται συνείδηση. Ο άνθρωπος μπορεί να χάσει την περιουσία του, την πατρίδα του, ακόμη και την ελευθερία του. Δεν παύει όμως ποτέ να είναι άνθρωπος.
Κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να είναι ιδιοκτησία κανενός άλλου.
Mε καλεσμένη τη μουσειολόγο και σύμβουλο μουσείων Βασιλική Μαρκάκη, μιλάμε για την πρακτική της αργής και προσεκτικής παρατήρησης μέσα σε μουσεία και εκθεσιακούς χώρους.
19°
