Η γλώσσα της Οδύσσειας: τα (πολύ) παλιά ελληνικά, και η σχέση τους με τα σημερινά

Είχα την ευκαιρία, και την πολύ μεγάλη χαρά, να βρεθώ με τον Χρήστο Τσαγγάλη, Καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας τού ΑΠΘ, και να τον ρωτήσω για τη γλώσσα της Οδύσσειας: για τα (πολύ) παλιά ελληνικά, και τη σχέση τους με τα σημερινά. Αφορμή υπήρξε, προφανώς, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν — δεν χρειάζεται να το κρύβω. Τον ευχαριστώ θερμότατα και από εδώ, για την προθυμία και τον χρόνο του να απαντήσει. Όσοι ενδιαφέρεστε για αυτά τα θέματα, θα τον απολαύσετε πραγματικά αλλά θα μάθετε και πολλά, όπως έμαθα και εγώ. Διαβάστε τον.

Κ.Α.: Κύριε Καθηγητά, ας ξεκινήσουμε από το βασικό ερώτημα: τα νέα ελληνικά και η γλώσσα της Οδύσσειας είναι η ίδια γλώσσα σε διαφορετικές της εποχές, ή δύο διαφορετικά γλωσσικά συστήματα;

X.TΣ.: Εξαρτάται από το επίπεδο στο οποίο θέτουμε το ερώτημα. Από ιστορικο-γλωσσολογική άποψη, πρόκειται για φάσεις της ίδιας γλώσσας: η νέα ελληνική κατάγεται απευθείας από την ελληνιστική κοινή και αδιάσπαστα από τις αρχαιότερες μορφές της ελληνικής. Ωστόσο, από συγχρονική σκοπιά, δηλαδή αν συγκρίνουμε τα δύο συστήματα όπως λειτουργούν σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, οι διαφορές είναι τόσο μεγάλες στη φωνολογία, στη μορφολογία, στη σύνταξη και στο λεξιλόγιο, ώστε ο φυσικός ομιλητής της νέας ελληνικής να μη μπορεί να κατανοήσει την ομηρική διάλεκτο (δεν πρόκειται για γλώσσα αλλά για λογοτεχνική διάλεκτο). Επομένως, ιστορικά η ομηρική διάλεκτος και η νέα ελληνική ανήκουν στην ίδια γλώσσα, την ελληνική γλώσσα· λειτουργικά, όμως, πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικές γλωσσικές μορφές.