Λεωνίδας Χριστόπουλος: Η Ελλάδα χτίζει σταθερό πλαίσιο για την οπτικοακουστική δημιουργία έως το 2030

Η οπτικοακουστική βιομηχανία αποτελεί σήμερα έναν δυναμικό αναπτυξιακό πυλώνα. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες του ΙΟΒΕ και της Olsberg SPI, κάθε ευρώ δημόσιας επένδυσης στον κλάδο επιστρέφει πολλαπλάσια αξία στην οικονομία, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, ενισχύοντας τις εξαγωγές και κινητοποιώντας ιδιωτικές επενδύσεις.

Με αυτό το δεδομένο, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε το πρώτο πενταετές Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την οπτικοακουστική δημιουργία, το οποίο νομοθετήθηκε πριν από λίγες ημέρες και δημιουργεί για πρώτη φορά ένα σταθερό πλαίσιο χρηματοδότησης και ανάπτυξης έως το 2030.

Δύο χρόνια μετά τη δημιουργία του Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ., ο Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού, Λεωνίδας Χριστόπουλος, μιλά στην ATHENS VOICE για τις αλλαγές που έχουν ήδη συντελεστεί, τις μεταρρυθμίσεις του νέου νόμου και το όραμα για την επόμενη ημέρα της ελληνικής οπτικοακουστικής δημιουργίας.

—Ποια θεωρείτε τη σημαντικότερη αλλαγή του νέου νόμου;

Αν έπρεπε να το συνοψίσω σε μία φράση, θα έλεγα ότι ο νέος νόμος φέρνει σταθερότητα και προβλεψιμότητα στο πλαίσιο του πενταετούς σχεδίου δράσης Greece on Screen που ενέκρινε για πρώτη φορά το Υπουργικό Συμβούλιο. Δημιουργείται ένα σταθερό περιβάλλον, μέσα στο οποίο οι δημιουργοί και οι επιχειρήσεις μπορούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους. Η δημιουργία χρειάζεται έμπνευση. Η επένδυση όμως χρειάζεται προβλεψιμότητα. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να προσφέρει το νέο πλαίσιο.

—Έγινε μεγάλη συζήτηση για τις ψυχαγωγικές εκπομπές και τον διαχωρισμό του Cash Rebate σε δύο ξεχωριστές δράσεις, τη Δράση Film και τη Δράση TV. Γιατί κρίθηκε απαραίτητη αυτή η αλλαγή;

Καταρχάς, θα ήθελα να διευκρινίσω ότι η κατηγοριοποίηση αυτή δεν αποτελεί μια νέα επιλογή. Ήδη εφαρμόζεται από το 2025 μέσω υπουργικής απόφασης.

Αυτό που κάνει ο νέος νόμος είναι να μεταφέρει την κατηγοριοποίηση αυτή στο επίπεδο του νόμου, ώστε να αποκτήσει σταθερό χαρακτήρα και σταθερό προϋπολογισμό σε ορίζοντα πενταετίας.

Με τον τρόπο αυτό θωρακίζουμε και τους δύο βασικούς πυλώνες της ελληνικής οπτικοακουστικής δημιουργίας.

Η Δράση Film αφορά αποκλειστικά τις διεθνείς ή εγχώριες κινηματογραφικές παραγωγές, το animation και τις μίνι τηλεοπτικές σειρές μυθοπλασίας ή ντοκιμαντέρ. Δικαιούχοι της δράσης είναι αποκλειστικά οι εταιρείες παραγωγής.

Αντίστοιχα, η Δράση TV αφορά τους αδειοδοτημένους τηλεοπτικούς σταθμούς και τις οπτικοακουστικές παραγωγές που επιλέγουν να υλοποιήσουν, συμπεριλαμβανομένων των καθημερινών τηλεοπτικών σειρών και των ψυχαγωγικών εκπομπών που πληρούν συγκεκριμένα πολιτιστικά κριτήρια.

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται δύο διακριτά και σταθερά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Το σημαντικότερο όμως δεν είναι οι αριθμοί.

Είναι ότι πλέον ο κινηματογράφος γνωρίζει ότι οι πόροι που προορίζονται για αυτόν δεν θα επηρεαστούν από τις ανάγκες της τηλεοπτικής παραγωγής. Και αντίστοιχα, η τηλεοπτική παραγωγή γνωρίζει ότι διαθέτει το δικό της σταθερό χρηματοδοτικό εργαλείο.

Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μια κατηγοριοποίηση που δημιουργεί ανταγωνισμό αλλά που προστατεύει και τους δύο πυλώνες, επιτρέποντάς τους να αναπτυχθούν παράλληλα, με τους δικούς τους κανόνες και τους δικούς τους εξασφαλισμένους πόρους.

Η δημόσια πολιτική εξάλλου, οφείλει να στηρίζει όλη την οπτικοακουστική βιομηχανία. Ας μην ξεχνάμε πως πίσω από κάθε οπτικοακουστική παραγωγή, είτε είναι κινηματογράφος είτε καθημερινή τηλεοπτική σειρά ή ψυχαγωγική τηλεοπτική εκπομπή εργάζονται εκατοντάδες άνθρωποι: σεναριογράφοι, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, τεχνικοί, σκηνογράφοι, μοντέρ, εταιρείες παραγωγής κλπ.

—Γιατί το animation εντάσσεται πλέον στο γενικό καθεστώς Cash Rebate FTV και δεν διατηρεί ξεχωριστό πρόγραμμα;

Αρχικά, είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ότι η ειδική δράση για το animation δεν καταργείται.

Πρόκειται για μια δράση που χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ και θα συνεχίσει να λειτουργεί κανονικά μέχρι την εξάντληση του διαθέσιμου προϋπολογισμού της, σύμφωνα με τους κανόνες του συγχρηματοδοτούμενου προγράμματος.

Ο νέος νόμος αφορά το μόνιμο εθνικό πλαίσιο του Cash Rebate.

Σε αυτό το πλαίσιο, το animation εντάσσεται οργανικά στο σύστημα. Κατά κανόνα, τα έργα animation θα υπάγονται στη Δράση Film, μαζί με τις κινηματογραφικές παραγωγές, τις μίνι τηλεοπτικές σειρές μυθοπλασίας και τα ντοκιμαντέρ των ανεξάρτητων παραγωγών. Ωστόσο, εφόσον πρόκειται για έργο που υποβάλλεται από τους προβλεπόμενους δικαιούχους της Δράσης TV, δηλαδή τους αδειοδοτημένους τηλεοπτικούς σταθμούς, το animation μπορεί να χρηματοδοτηθεί και μέσω της συγκεκριμένης δράσης.

Το σημαντικό είναι ότι το animation δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια απομονωμένη κατηγορία, αλλά εντάσσεται ισότιμα στο συνολικό οικοσύστημα της οπτικοακουστικής δημιουργίας, με σαφείς κανόνες και σταθερά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Παράλληλα, το animation αποτελεί για εμάς έναν οπτικοακουστικό τομέα με ιδιαίτερη δυναμική, υψηλή προστιθέμενη αξία, σημαντικές εξαγωγικές δυνατότητες και έντονη διασύνδεση με τις νέες τεχνολογίες και τη βιομηχανία των βιντεοπαιχνιδιών. Είναι ένας κλάδος που μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα και θέλουμε να συνεχίσει να αναπτύσσεται.

Γι’ αυτό επιλέγουμε να διασφαλίσουμε ότι, μετά την ολοκλήρωση της ειδικής δράσης του ΕΣΠΑ, θα εξακολουθήσει να διαθέτει ένα μόνιμο και σταθερό εθνικό χρηματοδοτικό πλαίσιο. Η φιλοσοφία μας είναι ξεκάθαρη: η ειδική δράση του ΕΣΠΑ ολοκληρώνει τον αναπτυξιακό της κύκλο, ενώ το animation αποκτά πλέον τη θέση που του αξίζει στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της χώρας για την οπτικοακουστική δημιουργία.

Όταν διαχειρίζεσαι πολύ περισσότερους δημόσιους πόρους, δεν αρκεί να διεκδικείς περισσότερη χρηματοδότηση. Πρέπει να αποδεικνύεις καθημερινά ότι μπορείς να τη διαχειριστείς με διαφάνεια, επαγγελματισμό και λογοδοσία

—Τα τελευταία δύο χρόνια υπήρξε έντονη συζήτηση για τις καθυστερήσεις του Cash Rebate. Πού βρισκόμαστε σήμερα;

Τα τελευταία δύο χρόνια ο Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ. κλήθηκε να αντιμετωπίσει μια εξαιρετικά δύσκολη μετάβαση. Έπρεπε να ολοκληρώσει τη συγχώνευση δύο οργανισμών, να δημιουργήσει από την αρχή νέες υπηρεσίες και ταυτόχρονα να διαχειριστεί εκατοντάδες επενδυτικά σχέδια του cash rebate που είχαν συσσωρευτεί τα προηγούμενα χρόνια.

Σήμερα μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι αυτή η προσπάθεια απέδωσε.

Καταρχάς, από το 2019 έως σήμερα έχουν καταβληθεί μέσω των χρηματοδοτικών εργαλείων Πολιτείας 326,2 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων περίπου το 55% καταβλήθηκε μέσα στα τελευταία δύο χρόνια, δηλαδή κατά την περίοδο λειτουργίας του νέου Οργανισμού.

Το σημαντικότερο όμως δεν είναι μόνο το ύψος των πληρωμών. Είναι ότι αποκαταστάθηκε η κανονικότητα. Σήμερα δεν υπάρχουν ληξιπρόθεσμες εκκρεμότητες στο Cash Rebate. Από τα 550 ενεργά επενδυτικά σχέδια του rebate που είχαν κάνει αίτηση μέχρι το τέλος του 2025, το 70% έχει αποπληρωθεί και το υπόλοιπο 30% είναι εντός των προθεσμιών για αποπληρωμή. Όλες οι αξιολογήσεις των επενδυτικών σχεδίων ολοκληρώνονται πλέον εντός των προθεσμιών που προβλέπει ο νόμος, ενώ έχει εξομαλυνθεί και ο κύκλος των ελέγχων και των πληρωμών.

Παράλληλα, αυξήσαμε σημαντικά τους διαθέσιμους πόρους για τα επιλεκτικά προγράμματα του ελληνικού κινηματογράφου, τα οποία από περίπου 4 εκατομμύρια ευρώ το 2024 περνούν πλέον σε σταθερή ετήσια χρηματοδότηση ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ.

Αντίστοιχα, η χρηματοδότηση των κινηματογραφικών φεστιβάλ σε όλη τη χώρα αυξήθηκε κατά 300% σε σχέση με το 2024, στηρίζοντας έναν θεσμό που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής ζωής και της εξωστρέφειας της Ελλάδας.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι για πρώτη φορά επιλέξαμε την πλήρη διαφάνεια. Στην ιστοσελίδα του Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ. δημοσιεύονται αναλυτικά στοιχεία για όλες τις χρηματοδοτήσεις, τις πληρωμές και τα έργα που ενισχύονται, ώστε κάθε πολίτης να μπορεί να γνωρίζει πού κατευθύνεται κάθε ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης.

Προφανώς υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν. Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι όλα τα προβλήματα έχουν λυθεί. Όμως σήμερα η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν λειτουργεί το σύστημα. Αφορά το πώς θα το κάνουμε ακόμη καλύτερο.

Και αυτό είναι, πιστεύω, η μεγαλύτερη επιτυχία αυτής της διετίας. Δεν αποκαταστήσαμε απλώς τις πληρωμές. Αποκαταστήσαμε την εμπιστοσύνη ότι το κράτος μπορεί να στηρίζει την οπτικοακουστική δημιουργία με συνέπεια, σταθερότητα και διαφάνεια.

—Τι αλλάζει στα επιλεκτικά προγράμματα του ελληνικού κινηματογράφου;

Ίσως εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη θεσμική αλλαγή του νόμου. Για πρώτη φορά δεν χρηματοδοτούμε απλώς περισσότερα έργα λόγω του αυξημένου κατά σχεδόν 230% προϋπολογισμού σε σχέση με το 2024. Θεσπίζουμε κανόνες.

Τα επιλεκτικά προγράμματα λειτουργούσαν επί πολλά χρόνια κυρίως μέσα από κανονισμούς που εγκρίνονταν από τα εκάστοτε Διοικητικά Συμβούλια. Το νέο νομοσχέδιο μεταφέρει στον ίδιο τον νόμο βασικούς κανόνες οργάνωσης, ελέγχου και υποχρεώσεων, ώστε να δημιουργηθεί ένα σταθερό πλαίσιο που δεν θα αλλάζει κάθε λίγο και θα αποτρέπει την επανάληψη παθογενειών που άφησαν βαθιά τραύματα στο πρώην Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου.

Υπάρχουν, για παράδειγμα, ρυθμίσεις που θα έπρεπε να θεωρούνται αυτονόητες.

Όποιος οφείλει χρήματα στο Δημόσιο ή στον Οργανισμό δεν μπορεί να συνεχίζει να λαμβάνει νέα δημόσια χρηματοδότηση μέχρι να τακτοποιήσει τις υποχρεώσεις του.

Όποιος υποβάλλει ψευδή στοιχεία αποκλείεται από τα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Δεν πρόκειται για τιμωρητικές διατάξεις. Πρόκειται για κανόνες που προστατεύουν το δημόσιο χρήμα, αλλά κυρίως προστατεύουν τους συνεπείς δημιουργούς και παραγωγούς που λειτουργούν με επαγγελματισμό.

—Γιατί κρίθηκε αναγκαία η δημιουργία της νέας Κεντρικής Επιτροπής Επιλογής;

Η Κεντρική Επιτροπή αφορά αποκλειστικά τα επιλεκτικά προγράμματα και, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί τη σημαντικότερη θεσμική μεταρρύθμιση του νόμου.

Επί δύο χρόνια ακούσαμε μια πολύ συγκεκριμένη κριτική: ότι στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ., το οποίο είχε και την αποφασιστική αρμοδιότητα για τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν, δεν υπήρχε κανείς ή καμία από τον κινηματογραφικό χώρο.

Έτσι, για πρώτη φορά στην ιστορία των επιλεκτικών προγραμμάτων, η αποφασιστική αρμοδιότητα μεταφέρεται σε ένα ανεξάρτητο συλλογικό όργανο. Δεν πρόκειται για μια συμβουλευτική επιτροπή. Πρόκειται για το όργανο που θα αποφασίζει ποια έργα θα χρηματοδοτούνται.

Η σύνθεσή του επίσης δεν είναι τυχαία. Τα τρία από τα πέντε μέλη είναι επαγγελματίες του κινηματογραφικού χώρου, ενώ τα άλλα δύο είναι οι αρμόδιοι Γενικοί Διευθυντές του Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ., ώστε να συνδυάζεται η καλλιτεχνική αξιολόγηση με τη θεσμική ευθύνη διαχείρισης δημόσιων πόρων.

Αλλά υπάρχει και μια ακόμη σημαντική καινοτομία. Για πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου και το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης συμμετέχουν θεσμικά στη διαδικασία επιλογής των έργων.

Δεν είναι πλέον απλοί συνομιλητές της Πολιτείας. Γίνονται μέρος του ίδιου του θεσμικού μηχανισμού λήψης αποφάσεων.

Πιστεύω ότι αυτή είναι μια ουσιαστική αναγνώριση του ρόλου τους και μια έμπρακτη απόδειξη ότι η Πολιτεία επιδιώκει τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή του ίδιου του κινηματογραφικού χώρου.

Με άλλα λόγια, οι ρόλοι πλέον διαχωρίζονται απολύτως.

Το Διοικητικό Συμβούλιο έχει την ευθύνη να εξασφαλίζει τους πόρους, να χαράσσει τη στρατηγική και να ενισχύει τον ελληνικό κινηματογράφο.

Η Κεντρική Επιτροπή έχει την ευθύνη να αποφασίζει, με πλήρη ανεξαρτησία, σε ποια έργα θα κατευθυνθούν αυτοί οι πόροι.

Αυτό είναι το μοντέλο που ακολουθούν τα περισσότερα ευρωπαϊκά film funds και, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα θεσμικής ωρίμανσης.

Για να το πω πολύ απλά: ο κινηματογραφικός χώρος ζητούσε εδώ και χρόνια να έχει ουσιαστικότερο λόγο στις αποφάσεις για τα επιλεκτικά προγράμματα. Το νέο πλαίσιο τού δίνει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα.

Μαζί όμως με τη μεγαλύτερη συμμετοχή έρχεται και μεγαλύτερη ευθύνη. Από εδώ και πέρα, η συζήτηση δεν μπορεί να είναι μόνο για το ύψος της χρηματοδότησης. Πρέπει να είναι και για την ευθύνη των ίδιων των θεσμών του χώρου να λαμβάνουν δύσκολες αποφάσεις, με αντικειμενικότητα, διαφάνεια και λογοδοσία.

—Ο νόμος εισάγει για πρώτη φορά και τα μουσικά οπτικοακουστικά φεστιβάλ. Τι ακριβώς είναι αυτή η νέα δράση;

Πρόκειται για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες νέες παρεμβάσεις του νόμου, γιατί επιχειρεί να ενώσει δύο τομείς που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν σχεδόν παράλληλα: τη μουσική και την οπτικοακουστική δημιουργία.

Όταν μιλάμε για μουσικά οπτικοακουστικά φεστιβάλ δεν αναφερόμαστε απλώς σε μια συναυλία.

Αναφερόμαστε σε διοργανώσεις που αξιοποιούν σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα, ψηφιακές τεχνολογίες, προβολές, σκηνοθετημένες οπτικές εγκαταστάσεις, animation, immersive εμπειρίες, νέες μορφές αφήγησης και καλλιτεχνικής έκφρασης, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο πολιτιστικό γεγονός.

Η τάση αυτή αναπτύσσεται ταχύτατα σε όλη την Ευρώπη και αποτελεί πλέον μέρος της σύγχρονης δημιουργικής οικονομίας.

Στόχος μας είναι η Ελλάδα να μη μείνει θεατής αυτής της εξέλιξης.

Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα πλαίσιο που θα επιτρέψει σε τέτοιες διοργανώσεις να αναπτυχθούν στη χώρα μας, να προσελκύσουν επισκέπτες από το εξωτερικό, να δώσουν χώρο σε νέους δημιουργούς, να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες της ελληνικής μουσικής και της οπτικοακουστικής παραγωγής και να ενισχύσουν τον πολιτιστικό τουρισμό.

Παράλληλα, πιστεύουμε ότι μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαστήρια συνεργασίας μεταξύ μουσικών, σκηνοθετών, δημιουργών ψηφιακού περιεχομένου, εταιρειών παραγωγής, τεχνολογικών επιχειρήσεων και νέων καλλιτεχνών.

Με άλλα λόγια, δεν χρηματοδοτούμε απλώς ένα ακόμη φεστιβάλ. Επενδύουμε στη δημιουργία μιας νέας αγοράς, όπου ο πολιτισμός, η τεχνολογία και η καινοτομία συναντώνται και παράγουν προστιθέμενη αξία τόσο για τους δημιουργούς όσο και για την ελληνική οικονομία.

Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για αυτού του είδους τις διοργανώσεις στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Με το νέο θεσμικό πλαίσιο δημιουργούμε για πρώτη φορά τις προϋποθέσεις ώστε αυτή η προοπτική να γίνει πραγματικότητα.

—Ποιο είναι το μεγαλύτερο στοίχημα από εδώ και πέρα;

Νομίζω ότι το μεγαλύτερο στοίχημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρχουν πόροι. Για πρώτη φορά η χώρα διαθέτει ένα πενταετές σχέδιο δημόσιας χρηματοδότησης που προσεγγίζει τα 750 εκατομμύρια ευρώ.

Το πραγματικό στοίχημα είναι να αξιοποιήσουμε αυτούς τους πόρους με ωριμότητα. Ο ελληνικός οπτικοακουστικός τομέας δεν είναι πια ένας μικρός πολιτιστικός κλάδος.

Εξελίσσεται σε έναν σημαντικό πυλώνα πολιτισμού, οικονομικής ανάπτυξης και εξωστρέφειας.

Αυτό σημαίνει περισσότερες ευκαιρίες. Αλλά σημαίνει και περισσότερη ευθύνη για όλους μας.

Για την Πολιτεία. Για τον Ε.Κ.Κ.Ο.ΜΕ.Δ. Για τους παραγωγούς. Για τους δημιουργούς.

Όταν διαχειρίζεσαι πολύ περισσότερους δημόσιους πόρους, δεν αρκεί να διεκδικείς περισσότερη χρηματοδότηση. Πρέπει να αποδεικνύεις καθημερινά ότι μπορείς να τη διαχειριστείς με διαφάνεια, επαγγελματισμό και λογοδοσία.

Πιστεύω ότι αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα του νέου νόμου: περισσότερη εμπιστοσύνη προς τον κλάδο, αλλά και ένα νέο επίπεδο θεσμικής ευθύνης που αντιστοιχεί στη σημασία του για τη χώρα.