Ο Επίκουρος φιλοσοφεί ευδαιμονικά: Χωρίς αυτόν ο Διαφωτισμός θα ήταν πιο φοβικός και η επιστήμη πιο εξαρτημένη από τη θεολογία
Φυσικαλισμός και επιστημονική κοσμοαντίληψη. Στη φιλοσοφία ο φυσικαλισμός ή φυσικισμός (<φύση) είναι η οντολογική θέση ότι όλα είναι φυσικά, ότι δεν υπάρχει τίποτα πέρα από το φυσικό και όλα είναι επικείμενα αυτού. Βρίσκεται σε άμεση αντίθεση με τον ιδεαλισμό, ο οποίος υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα προκύπτει από το νου. Ο φυσικισμός συνδέεται με τον υλισμό και έχει εξελιχθεί απ` αυτόν με την πρόοδο στις φυσικές επιστήμες και την επιστημονική εξήγηση των παρατηρούμενων φαινομένων. Εκτός της φιλοσοφίας, ο φυσικισμός αναφέρεται στην προτίμηση ή την άποψη ότι η φυσική είναι ο καλύτερος ή ο μόνος τρόπος για να αποδοθεί η αλήθεια για τον κόσμο ή την πραγματικότητα.
Η επικούρεια φυσική επανέρχεται μέσω του Λουκρήτιου, του οποίου το χαμένο έργο De Rerum Natura ανακαλύπτεται εκ νέου τον 15ο αιώνα. Έτσι ο κόσμος εξηγείται χωρίς τελικούς σκοπούς, η φύση λειτουργεί με νόμους, όχι θεϊκές προθέσεις και η επιστήμη απελευθερώνεται από τη θεολογία. Αυτή η στάση επηρεάζει το υπόβαθρο της νεότερης επιστήμης, στο οποίο κινούνται στοχαστές όπως ο Πιερ Γκασεντί, 1592 – 1655, που επανέφερε συνειδητά τον Επίκουρο στη φιλοσοφία του 17ου αιώνα. Ο Πιερ Γκασεντί ήταν Γάλλος φιλόσοφος, ιερέας, επιστήμονας, αστρονόμος και μαθηματικός κατά τον πρόωρο διαφωτισμό. Συγκρούστηκε με τον σύγχρονό του Καρτέσιο για τη δυνατότητα απόλυτης γνώσης. Στο περισσότερο γνωστό πνευματικό έργο του προσπάθησε να συμβιβάσει τον Επικούρειο ατομισμό με τον Χριστιανισμό.
Για τον φόβο του θανάτου και την ανθρώπινη ελευθερία.Η περίφημη επικούρεια θέση «ὁ θάνατος οὐδὲν πρὸς ἡμᾶς» γίνεται στον Διαφωτισμό άρνηση της μετά θάνατον τιμωρίας και απειλής, έμφαση στην αξία της παρούσας ζωής και θάρρος απέναντι στην εξουσία. Αυτό εξηγεί γιατί οι επικούρειες ιδέες θεωρήθηκαν επικίνδυνες από θεσμούς εξουσίας.
Πολιτικός στοχασμός και πολιτική σκέψη: Η αναβάθμιση του ανθρώπου από άβουλο υπήκοο σε ενεργό πολίτη. Ο Επίκουρος δεν ήταν πολιτικός φιλόσοφος, αλλά αποσύνδεσε την ηθική από τη θεία επιτήρηση και θεμελίωσε την πολιτική ευθύνη για τον άνθρωπο. Αυτό επιτρέπει στον Διαφωτισμό να αμφισβητήσει το «θείο δικαίωμα των βασιλέων», να μιλήσει για ελευθερία συνείδησης και να προτάξει την ανεκτικότητα.
Χωρίς τον Επίκουρο ο Διαφωτισμός θα ήταν πιο φοβικός, η επιστήμη πιο εξαρτημένη από την θεολογία, η ηθική πιο τιμωρητική. Ο Επίκουρος προσφέρει κάτι ριζοσπαστικό: Μια φιλοσοφία χωρίς φόβο.
Η επιστημονική επανάσταση ήταν μια περίοδος όπου νέες ανακαλύψεις στην φυσική, την αστρονομία, την βιολογία, την ανατομία, την χημεία και άλλες επιστήμες οδήγησαν στην απόρριψη δογμάτων που κυριάρχησαν από την αρχαιότητα και τον μεσαίωνα οδηγώντας στην θεμελίωση της σύγχρονης επιστήμης. Έναρξη της επιστημονικής επανάστασης θεωρείται το 1543, οπότε και δημοσιεύτηκαν δύο βιβλία που άλλαξαν την πορεία της επιστήμης.
Ήταν το De revolutionibus orbium cœlestium (Επαναστάσεις του Ουράνιου Κόσμου. Έξι Βιβλία για τις Περιστροφές των Ουρανίων Σφαιρών) του Νικόλαου Κοπέρνικου, στο οποίο εισήγαγε την θέση ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, και το De humani corporis fabrica του Ανδρέα Βεσάλιου. Κορύφωση της επιστημονικής επανάστασης ήταν η δημοσίευση του Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Φυσική Φιλοσοφία με Μαθηματικές Αρχές) από τον Ισαάκ Νεύτωνα το 1687.
Άλλες σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις έγιναν από τους Γαλιλαίο, Χάλλεϋ, Τύχο Μπράχε, Γιοχάνες Κέπλερ, Λάιμπνιτς, Πασκάλ.. Η περίοδος της επιστημονικής επανάστασης κατά τον 16ο και 17ο αιώνα οδήγησε στον Διαφωτισμό του 18ου αιώνα.
Mε καλεσμένη τη μουσειολόγο και σύμβουλο μουσείων Βασιλική Μαρκάκη, μιλάμε για την πρακτική της αργής και προσεκτικής παρατήρησης μέσα σε μουσεία και εκθεσιακούς χώρους.
22°
