Η Νύχτα με τις Μάσκες: Το Χαλογουίν μέσα από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο

Το Χαλογουίν είναι μία ετήσια γιορτή του Δυτικού κόσμου, που γιορτάζεται την παραμονή των Αγίων Πάντων, δηλαδή το βράδυ της 31ης Οκτωβρίου. Αν και με τα χρόνια έχει ενσωματωθεί στον Δυτικό Χριστιανισμό, το Χαλογουίν έχει τις ρίζες του στην κέλτικη παγανιστική γιορτή Samhain, που σηματοδοτούσε το τέλος του καλοκαιριού και την αρχή του χειμώνα —κάτι σαν τη δική μας Πρωτοχρονιά. Βασισμένοι με τη σειρά τους σε αρχαία ιρλανδικά και ρωμαϊκά έθιμα, οι εορτασμοί του Samhain υποτίθεται πως έφερναν τους ζωντανούς πιο κοντά στον κόσμο των νεκρών, εξ ου και η τυπική αμφίεση σε φαντάσματα και σκελετούς, πράγμα που ίσως μας θυμίζει την μεξικάνικη Ημέρα των Νεκρών, που γιορτάζεται από τις 31 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου. Πολλές από τις ιστορίες τρόμου που ταυτίστηκαν με το Χαλογουίν, προέρχονται από τον 17ο αιώνα, την εποχή δηλαδή των πρώτων αποικιών στον Νέο Κόσμο, όπου οι Πουριτανοί και οι Καλβινιστές αποικιστές βρέθηκαν αντιμέτωποι με τα ήθη και τα έθιμα των ιθαγενών, τα οποία τους τρόμαζαν και στο μυαλό τους συνδέονταν με τις Δυνάμεις του Σκότους. Η παράδοση, που ξεκίνησε με βραδιές ανάγνωσης διηγημάτων τρόμου και συνέχισε, κατά τον 20ο αιώνα, με «movie nights» με ταινίες τρόμου τη νύχτα του Χαλογουίν, παραμένει ζωντανή μέχρι και σήμερα.

Στην αμερικανική λογοτεχνία, το είδος των διηγημάτων γοτθικού τρόμου, που έγινε τελικά ένα από τα δημοφιλέστερα του 19ου αιώνα, ξεκινάει ίσως με τη συλλογή του Ουάσινγκτον Ίρβινγκ, «The Sketch Book of Geoffrey Crayon, Gent.» (1820) και το σχεδόν σατιρικό διήγημα, «Ο μύθος του ακέφαλου καβαλάρη». Ακολουθώντας την παράδοση που ξεκίνησε στην Αγγλία, με μυθιστορήματα όπως το «Φρανκενστάιν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας» (1818) της Μαίρη Σέλλεϋ, οι Αμερικανοί λογοτέχνες προσπαθούσαν να διαμορφώσουν μια νέα λογοτεχνική ταυτότητα που να ανήκει αποκλειστικά σε εκείνους, μιλώντας για τον τρόμο όπως μπορούσε να τον βιώσει κάποιος μόνο στον Νέο Κόσμο. Η λογοτεχνία αυτή τελειοποιήθηκε με το έργο πρώτα του Ναθάνιελ Χόθορν, που σε διηγήματά του όπως τον «Νεαρό Γκούντμαν Μπράουν» (1835) αναφέρεται εμμέσως και στο δικό του σκοτεινό παρελθόν, με έναν προ-πάππου του να έχει υπάρξει δικαστής στις Δίκες των μαγισσών του Σάλεμ, αλλά και στο έργο του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, που με τις «Ιστορίες μυστηρίου και φαντασίας» του καθόρισε το είδος και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αμέτρητους μεταγενέστερους συγγραφείς. Άλλοι συγγραφείς που ασχολήθηκαν με την λογοτεχνία γοτθικού τρόμου είναι οι Χένρι Τζέιμς, Γκυ ντε Μωπασσάν, Αμπρόουζ Μπηρς, Άρθουρ Μάχεν, Άλτζερνον Μπλάκγουντ, Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν και Χ. Φ. Λάβκραφτ. Ο Λάβκραφτ, μάλιστα, έγραψε και το διεξοδικό δοκίμιο «Υπερφυσικός τρόμος στη λογοτεχνία» (1927), που στα ελληνικά κυκλοφόρησε σε μετάφραση του Γιώργου Μπαρουξή από τις εκδόσεις Αίολος.

Στον κινηματογράφο, οι ταινίες τρόμου εμφανίζονται σχεδόν από την αρχή ύπαρξης του μέσου. Πολλοί κριτικοί υποστηρίζουν πως η πρώτη ταινία τρόμου είναι η «Άφιξη του τραίνου στο σταθμό της Λα Σιοτά» (1896), των αδελφών Λυμιέρ, που, αν και δεν ανήκει στ’ αλήθεια στο είδος των ταινιών τρόμου, υποτίθεται πως τρομοκράτησε το κοινό με την αληθοφάνειά της, κάνοντάς τους να φύγουν έντρομοι από την αίθουσα για να αποφύγουν τη σύγκρουση με το τραίνο. Η πρώτη κλασική εποχή ταινιών τρόμου στο σινεμά ξεκινάει με τα τέρατα της Universal (ο Δράκουλας, το τέρας του Φρανκενστάιν, ο Λυκάνθρωπος, η Μούμια, ο Αόρατος Άνθρωπος κλπ.) και συνεχίζει με τα τέρατα της Hammer και τις μεταφορές των διηγημάτων του Πόε στον κινηματογράφο από τον Ρότζερ Κόρμαν, που ανέδειξαν νέους σταρ, όπως τον Κρίστοφερ Λι, τον Βίνσεντ Πράις και τον Πίτερ Κάσινγκ. Η εποχή, ωστόσο, που όλοι θυμόμαστε σήμερα και επηρέασε περισσότερο το σύγχρονο σινεμά τρόμου, ξεκινάει με την «Ψυχώ» (1960) του Άλφρεντ Χίτσκοκ, που μέσω της επιρροής του στη «Νύχτα με τις Μάσκες» (1978), του Τζον Κάρπεντερ, βοήθησε στο να δημιουργηθεί ένα ολόκληρο υπο-είδος κινηματογράφου τρόμου, αυτό των ταινιών «slasher», με κατά συρροή δολοφόνους ως τους «κακούς» της ιστορίας. Από τον Νόρμαν Μπέιτς και τον Μάικλ Μάγιερς, ήρθε ο Τζέισον Βόρχις, ο Φρέντυ Κρούγκερ και ο Ghostface, της σειράς ταινιών «Scream». Μαζί με τα ζόμπι του Τζορτζ Ρομέρο και τον ιταλικό τρόμο του Ντάριο Αρτζέντο και του Λούτσιο Φούλτσι, οι ταινίες αυτές άφησαν το αποτύπωμά τους στην ποπ κουλτούρα και αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για χιλιάδες εφήφους και έφηβες από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα.