Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Σουΐδα (10ος αι.): θησαυρός αρχαίας γνώσης, 30.000 λήμματα, διασώζει χαμένα έργα και γεφυρώνει αρχαιότητα με Βυζάντιο.
Ένα βιβλίο είναι ένας κήπος που κουβαλάς στην τσέπη σου. Παροιμία ανατολική.
Ένας εγκυκλοπαιδικός θησαυρός της ελληνικής γλώσσας, φιλολογίας, γραμματικής και λογοτεχνίας. Το Λεξικό έχει περισσότερα από 30 χιλιάδες λήμματα. Περιέχονται πληροφορίες και γνώσεις από έργα που έχουν χαθεί. Παρέχει στοιχεία για κείμενα, για λέξεις, για τη σημασία λέξεων, για ετυμολογία. Αναφέρεται και σχολιάζει συγγραφείς, ποιητές, ιστορικούς, αυτοκράτορες, φιλοσόφους όπως Όμηρο, Σοφοκλή, Θουκυδίδη, Αριστοφάνη Πολύβιο, Ιώσηπο. Μας παρέχει ιστορικές, φιλολογικές και βιογραφικές πληροφορίες και λειτουργεί σαν κιβωτός χαμένης γνώσης. Χωρίς αυτήν πολλά τμήματα της αρχαίας γραμματείας θα ήταν άγνωστα.
Ανήκει στα έργα που φαίνονται «δευτερεύοντα» αλλά στην πραγματικότητα είναι θεμελιώδη για τη γνώση της αρχαιότητας. Χωρίς αυτό το Λεξικό δεν θα ξέραμε ότι υπήρχαν κάποιοι συγγραφείς και θα αγνοούσαμε εντελώς το περιεχόμενό πολλών έργων. Είναι ένα εργαλείο για να καταλάβουμε την αρχαία γραμματεία και είναι από τα πρώτα έργα που οργανώνονται αλφαβητικά.
Δεν πρόκειται για ένα τέλειο έργο (όπως ένα σύγχρονο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό) γιατί είναι άκριτες και αμφισβητήσιμες κάποιες πληροφορίες ενώ περιέχει λάθη και αντιφάσεις και έχει μεταγενέστερες προσθήκες. Έχει τεράστια αξία, αλλά θέλει κριτική χρήση.
Η Σούδα γράφει ότι ο ποιητής Αλκμάν ήταν «ερωτικός και εφευρέτης ερωτικών ποιημάτων» όμως δεν έχουμε πλήρη έργα του Αλκμάνος και τέτοιες πληροφορίες του Λεξικού διαμορφώνουν την εικόνα μας γι’ αυτόν χωρίς επαρκή τεκμηρίωση.
Ενίοτε έχει περίεργες ετυμολογίες λέξεων, ανεκδοτολογικές πληροφορίες, μερικές φορές «κουτσομπολιά» της αρχαιότητας, και ασαφείς συντομεύσεις.
-Το Λεξικό έχει λήμμα για τον Αδάμ όπου αφηγείται τη δημιουργία του ανθρώπου και μάλιστα δίνει χρονολογίες (!), ενσωματώνει βιβλική κοσμολογία και έτσι βρίσκεις Ιουδαιο - χριστιανική θεολογία μέσα σε λεξικό ελληνικής γλώσσας δείχνοντας τη σύμμειξη κόσμων στο Βυζάντιο. Αρχαιότητα και Χριστιανισμός στο ίδιο έργο.
-Στο λήμμα για τον Σωκράτη το Λεξικό δεν μένει μόνο στη φιλοσοφία αλλά περιλαμβάνει και ανέκδοτα για τον χαρακτήρα του ακόμα και ειρωνικά, αρνητικά σχόλια.
-Η Σούδα είναι Λεξικό πληροφοριών χωρίς αυστηρή τεκμηρίωση, ένας καθρέφτης της βυζαντινής σκέψης και γέφυρα μεταξύ αρχαίας Ελλάδας και χριστιανικού κόσμου. Αν την κρίνουμε με αυστηρά σύγχρονα κριτήρια τη βρίσκουμε χαοτική, μεροληπτική και μερικές φορές «κουτσομπολίστικη». Ακριβώς γι’ αυτό είναι ενδιαφέρουσα γιατί δεν είναι αποστειρωμένη.
Πρόσωπα και έργα που δεν γνωρίζαμε και τα διέσωσε το Λεξικό.
-Κτησίας ο Κνίδιος και τα έργα του (Περσικά, Ινδικά) όπου μαθαίνουμε για τη ζωή στην αυλή των Περσών ενώ στα Ινδικά περιέγραφε μονόποδα πλάσματα και μυθικά ζώα. «ἔνια δὲ τῶν ἐν Ἰνδοῖς ἀνθρώπων μονοπόδες εἰσίν…», «μερικοί από τους ανθρώπους στην Ινδία είναι μονόποδες…» Η γεωγραφία μπλέκεται με το φαντασιακό.
- Κόνων ο Μυθογράφος. Το έργο του είναι σχεδόν άγνωστο και το γνωρίζουμε κυρίως από περιλήψεις άλλων. Το Λεξικό επιβεβαιώνει την ύπαρξή του και παρέχει στοιχεία για το περιεχόμενο των έργων του.
- Δεινίας (άγνωστος ιστορικός) για τον οποίο δεν έχουμε στοιχεία ούτε έργα σωζόμενα. Το Λεξικό εδώ λειτουργεί ως μοναδικό ίχνος ύπαρξης ενός συγγραφέα που υπάρχει επειδή κάποιος τον κατέγραψε.
-Φαινίας ο Ερέσιος. Περιπατητικός φιλόσοφος μαθητής του Αριστοτέλη που έγραψε έργα ιστορίας και φιλοσοφίας. Τα έργα του έχουν χαθεί σχεδόν πλήρως. Το Λεξικό μας διασώζει τίτλους έργων και στοιχεία για το έργο του.
«οἱ πολλοὶ τὰς δόξας ἄνευ κρίσεως λαμβάνουσιν», «οι περισσότεροι άνθρωποι υιοθετούν δοξασίες χωρίς κρίση». Δεν έχουμε τα έργα του Φαινία του Ερέσιου αλλά τέτοιες φράσεις δείχνουν το ύφος και τη φιλοσοφική στάση του ανδρός.
-Αριστόνικος. Έγραψε σχόλια στον Όμηρο αλλά δεν σώζονται. Μέσω του Λεξικού μάθαμε ότι υπήρξε προσφέροντας οφέλη για τη φιλολογία καθώς μας δείχνει την αλυσίδα ερμηνείας του Ομήρου κρατώντας ζωντανό τον χάρτη της αρχαίας γνώσης, ακόμη κι όταν τα ίδια τα βιβλία χάθηκαν.
-Η αρχαία γραμματεία είναι σαν βιβλιοθήκη που κάηκε. Το Λεξικό μας λέει ότι «υπήρχε αυτό το βιβλίο» και «έλεγε περίπου αυτό».
Το Λεξικό Σούδα εκδόθηκε με κριτικά σχόλια από την Άντα Άντλερ (Λειψία, 1928-1938). Στην Ελλάδα επιμελητής της νέας εκδόσεως του Λεξικού Σουΐδα ήταν ο καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας Βασίλειος Κατσαρός.
Οι μεγάλοι συγγραφείς είδαν στην ηλικία ως κάτι εντελώς διαφορετικό από κοινωνικό ελάττωμα. Διέκριναν σε αυτή μια από τις βαθύτερες εμπειρίες της ανθρώπινης ύπαρξης.
15°
