Ο εικαστικός Μάριος Φούρναρης μιλάει για την τέχνη του
Γεννήθηκε στον Πειραιά, μεγάλωσε στο Πέραμα. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο αρχίζει να σχεδιάζει πολιτικά σκίτσα για εφημερίδες και ανακαλύπτει ότι δεν μπορεί να φανταστεί τον εαυτό του να εργάζεται ως τοπογράφος μηχανικός. Παρακολουθεί μαθήματα σε σχολή αγιογραφίας και ο δάσκαλός του, Τάσος Μισούρας, τον προτρέπει να δώσει εξετάσεις στην Καλών Τεχνών. Ακολουθούν σπουδές στις Εικαστικές και Εφαρμοσμένες Τέχνες στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με βασικό δάσκαλο τον Κυριάκο Κατζουράκη, μεταπτυχιακό στην Τέχνη του Δημόσιου Χώρου, τη Φωτογραφία και τα Ψηφιακά Μέσα στο Dundee University, διδακτορικό με καθηγητές τη Λουΐζα Αυγήτα και τον αείμνηστο Χάρη Σαββόπουλο, διαλέξεις, επικουρικό διδακτικό έργο στην Ιστορία της Τέχνης, συνεργασίες με πανεπιστήμια και οργανισμούς, επιμέλειες, εκθέσεις. Η πορεία του Μάριου Φούρναρη στα μονοπάτια της τέχνης δεν ήταν χωρίς εμπόδια, όμως αυτά τα εμπόδια διαμόρφωσαν το ήθος του, τη θέση και τη στάση του απέναντι στη ζωή και την τέχνη.
Μέντοράς σου ήταν ο Χάρης Σαββόπουλος. Με ποιον τρόπο σε επηρέασε;
Ο τρόπος που σκέφτομαι και κρίνω τα πράγματα οφείλεται σ’ αυτόν. Ήταν πραγματικά διανοούμενος, αυστηρός, κριτικός, ευφυής. Λειτουργούσε out of the box. Με καθόρισε τόσο εικαστικά όσο και ως προσωπικότητα.
Η πρώτη σου έκθεση, το 2014, είχε θέμα την αδοβασία και τον συμβολισμό της στα έργα τέχνης. Ποιος είναι όμως αυτός ο συμβολισμός;
Το ταξίδι των ηρώων στον Άδη, για να μεταφέρουν επανερχόμενοι ένα μήνυμα στους ζωντανούς, είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Το μήνυμα είναι ότι το τέλος είναι μια καινούργια αρχή, αρκεί να αλλάξεις. Οι νεκροί είναι ουσιαστικά το παρελθόν σου.
Από τις μέχρι τώρα συνεργασίες σου, υπάρχει κάποια που ξεχωρίζεις;
Ναι, αυτή με την Ελβετίδα Barbara Polla – μια μεγάλη προσωπικότητα που με επηρέασε πολύ. Είναι γιατρός, γκαλερίστα, επιμελήτρια και συγγραφέας. Μέσω του Οργανισμού Sharing Perama επιδιώκει να συστήσει ένα νέο ενδιαφέρον για την τέχνη στον δημόσιο χώρο. Η γνωριμία μας έγινε μέσω του γλύπτη Robert Montgomery, έγινα μέλος του οργανισμού και ξεκίνησε μια συνεργασία που συνεχίζεται έως σήμερα.
«Cultural Continuum», 35cm x 50cm, χάραξη, χρώματα καζείνης και ακρυλικά σε ξύλο, 2018
Μαζί κάνατε και την έκθεση «Πράσινο Πέρα(σ)μα».
Ναι, στο Μουσείο Αλιείας και Ναυπηγικής Τέχνης Αλιευτικών Σκαφών. Σκοπός μας ήταν να προσφέρουμε στην κοινότητα, επαναλειτουργώντας τον συγκεκριμένο χώρο που ήταν κλειστός πάνω από μια δεκαετία.
Σχετιζόταν και με το διδακτορικό σου.
Στο διδακτορικό η μελέτη μου ήταν για την arte povera, όχι ως εργοανάλυση αλλά ως κατάσταση ουμανισμού. Ο τρόπος που ένα αντισυστημικό κίνημα κατάφερε να επιβιώσει, μεταφέροντας τις βασικές του θέσεις σε μια σύγχρονη πραγματικότητα, και πλέον με θεσμικό τρόπο να δημιουργηθεί ενδιαφέρον για αυτές, δηλαδή για την τέχνη στον δημόσιο χώρο, που έχει οφέλη και για την κοινότητα και το περιβάλλον.
«Πνεύμα εγκλωβισμένης ευτυχίας», χρωματιστά μολύβια, μολύβι και μελάνι σε χαρτί, 100cmx 70cm, 2022-2023
Έχεις μια μεγάλη αγάπη για τα παλιά αντικείμενα…
Τα ερείπια, ο φθαρμένος κόσμος έχει γοητεία για μένα, γιατί τον έζησα. Στο Πέραμα έμενα ανάμεσα σε εγκαταλειμμένα σπίτια και ναυπηγεία. Τα παλιά αντικείμενα φέρουν το ίχνος της ύπαρξης των ανθρώπων στους οποίους ανήκαν, μέσω αυτών συνυπάρχεις με τους πρώην ιδιοκτήτες τους οντολογικά, φιλοσοφικά. Αγαπώ τα χρηστικά, βιομηχανικά αντικείμενα που δείχνουν τον κόπο, την προσπάθεια των ανθρώπων που τα είχαν.
Λεπτομέρεια εγκατάστασης AnteResPublica, από την ομαδική έκθεση «Ονειρεύονται τα ηλεκτρικά πρόβατα; Η Ανθρώπινη κατάσταση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα, ΕΚΠΑ Βιβλιοθήκη Νομικής, 2024
Το ίδιο ίχνος φέρουν και τα έργα τέχνης;
Πιστεύω στη φαινομενολογική θεωρία. Όταν φτιάχνεις ένα έργο, πάντα επεμβαίνει η βιωμένη εμπειρία που έχεις ως προσωπικότητα. Δεν μπορείς να ξεφύγεις από αυτό, από την αλήθεια σου.
Το κοινό σήμερα εισπράττει αλήθειες;
Έχεις μεγάλη ευθύνη ως καλλιτέχνης για το τι δίνεις στον κόσμο. Πρέπει να σέβεσαι τον εαυτό σου και τους άλλους. Αν δεν έχεις κάτι να πεις, είναι σαν να μη σέβεσαι τον εαυτό σου.
Ο Κουνέλης έλεγε πως διακρίνει τον μεγάλο καλλιτέχνη «από τον τρόπο που κινείται». Ισχύει;
Ο τρόπος που κινείσαι, αυτά που λες και κάνεις και, το βασικότερο, το πώς συμπεριφέρεσαι στους άλλους ανθρώπους είναι η βιωμένη εμπειρία σου. Το ήθος σου. Για μένα, λοιπόν, ισχύει αυτό που λέει ο Κουνέλης. Το ήθος διακρίνει τους μεγάλους καλλιτέχνες. Το οποίο μπορεί να είναι μια πολιτική θέση, μια θέση απέναντι στη ζωή, μπορεί να είναι τα πάντα. Υπάρχει μια ισχυρή θέση μέσα τους.
«Κουτσό», τσιμέντο, σοβάς, μονωτικό οικοδομικό πάνελ, χαλίκια, κιμωλία, 280cm x 190cm x 18cm, 2020
Είσαι και ιστορικός τέχνης. Πώς θα όριζες αυτή την ιδιότητα;
Είναι μία επιστήμη με τη δική της μεθοδολογία, μελετά σε βάθος όχι μόνο το έργο καλλιτεχνών, αλλά και την εποχή τους, πώς λειτουργεί η τέχνη ως μέρος της ιστορίας και πώς συνδέεται με την κοινωνία. Ο ιστορικός τέχνης πρέπει να είναι συνδεδεμένος με την κοινότητα και την κοινωνία. Και οφείλει να κάνει κριτική απέναντι στην τέχνη. Ο κόσμος προχωράει όταν μπορούμε να μιλήσουμε για τα πράγματα με αλήθεια και ειλικρίνεια, άσχετα αν είμαστε αρεστοί ή όχι.
«Χωρίς Τίτλο», 34cm x 24cm, κολάζ μικτών τεχνικών, χρωματιστά μολύβια, μολύβι, μελάνι και ακρυλικά σε χαρτί, 2024
Γίνεται κριτική; Πλέον υπάρχει ένα σύστημα από θεσμούς το οποίο, ως έναν βαθμό, ελέγχει τον τρόπο που εκφράζεται ένας κριτικός, αμβλύνοντας/θολώνοντας σημαντικά την κριτική θέση. Έτσι εμφανίζεται συχνά μια «κακή» κριτική, που είτε αποθεώνει είτε καταδικάζει τον καλλιτέχνη ως προσωπικότητα. Είμαι υπέρ της δημιουργικής κριτικής, δηλαδή της στάσης που επιδιώκει, μέσω μιας συνθετικής μεθόδου, να αποκαλύπτει με ειλικρίνεια τις σχέσεις, τα κίνητρα, τις προθέσεις, τις αντιθέσεις των ζητημάτων που μας απασχολούν.
Μια πτυχή σου που κρατάς καλά κρυμμένη είναι η ενασχόλησή σου με την ποίηση. Θα εκδώσεις τα ποιήματά σου;
Με την ποίηση δημιουργείς εικόνες και αφηρημένα νοήματα, όπως συμβαίνει και με τις εικαστικές τέχνες. Μου αρέσει η ποίηση με υψηλά νοήματα. Αν δεν σε απασχολεί η ζωή, ο έρωτας και ο θάνατος, γιατί να κάνεις ποίηση; Θέλω να διαβάζω και να μου δημιουργεί ανατριχίλα. Να με βγάζει από την καθημερινότητα. Δεν αποφασίζω να εκδώσω γιατί φοβάμαι την έκθεση. Για μένα είναι κάτι πολύ μυστικό, μύχιο, σχεδόν ιερό.
Άποψη έργων από την ατομική έκθεση «Ευτυχώς η π-οίηση τελειώνει» σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Νίκης Παπασπύρου, στην γκαλερί ΕΝΙΑ στον Πειραιά το 2022
Γιατί φοβάσαι την έκθεση;
Πρέπει να είμαι σίγουρος ότι αυτό που θα πω θα είναι αληθινό. Το ίδιο ένιωθα και με την κεραμική και τη φωτογραφία. Όσον αφορά την κεραμική, μου πήρε εφτά χρόνια για να αποφασίσω ότι θέλω να δείξω τη δουλειά μου. Τώρα όσον αφορά τα ποιήματά μου, έχω φτιάξει μια συλλογή για την οποία θέλω να κριθώ αυστηρά, όχι απλώς να την εκδώσω. Είμαι σε μια φάση, λοιπόν, που έχω κάνει το βήμα πίσω και αυτο-κριτικάρομαι, μέχρι να νιώσω ότι είμαι έτοιμος να την εκδώσω.
«Exodus», αρχειακή εκτύπωση σε χαρτί, 70cm x 50cm, 2020
Ποιος είναι ο επόμενος «τόπος» που θέλεις να εξερευνήσεις εικαστικά;
Ένα κομμάτι που θέλω να πιάσω σε επόμενη έκθεσή μου είναι η μελέτη της επίδρασης του μύθου στην κατασκευή του συλλογικού ασυνείδητου. Ο μύθος είναι μια αφήγηση που μας εξηγεί το ανεξήγητο, το μεταφυσικό. Μας βοηθάει να φτιάξουμε νέες εξηγήσεις για τη σκληρότητα της ζωής. Μπορούμε να δημιουργήσουμε νέους μύθους; Με ενδιαφέρει, λοιπόν, να χτίσω ένα περιβάλλον που να φέρει στοιχεία του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος, που να δημιουργεί ένα αφήγημα για το ποιοι είμαστε και πού πάμε.
Ατομικές ή συλλογικές, καλλιτέχνες που παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα ή μή, σε μεγάλα μουσεία και ιδρύματα ή σε μικρότερους χώρους, δείτε τις εκθέσεις που θα θυμόμαστε
10°
