Είδαμε την έκθεση «Πρωτόλεια» στο Μουσείο Μπενάκη

Η νέα έκθεση που εγκαινιάστηκε στις 3 Οκτωβρίο στο Μουσείο Μπενάκη έχει τον τίτλο «Πρωτόλεια», όρος που ετυμολογικά παραπέμπει στην πρώτη λεία, τη σοδειά, που αφιερωνόταν στους θεούς. Ουσιαστικά δηλώνει την απαρχή μιας γόνιμης περιόδου που αναμένεται να αποδώσει καρπούς και να οδηγήσει σε έργα ωριμότητας. Στόχος των επιμελητών ήταν να διερευνήσουν τις ρίζες και τα μοτίβα που ενυπήρχαν ευθύς εξ αρχής ή ανά συγκεκριμένες περιόδους σε καταξιωμένους Έλληνες καλλιτέχνες και που εντέλει διαμόρφωσαν την καλλιτεχνική τους ταυτότητα και το έργο της ωριμότητάς τους. Ουσιαστικά είναι μια διαφορετική προσέγγιση του έργου τους, που δεν είναι απαραίτητα γραμμική ή χρονολογική. 

Πρωτόλεια στο Μουσείο Μπενάκη: τι περιλαμβάνει η νέα έκθεση στην Πειραιώς

Το Μουσείο Μπενάκη, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ιωάννου Κωστόπουλου και το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας της Ελλάδος εργάστηκαν για 3 χρόνια πάνω στο συγκεκριμένο πρότζεκτ, μέσω των 3 επιμελητών που ανέλαβαν την έκθεση (Κωνσταντίνος Παπαχρίστου, επιμελητής της Πινακοθήκης Γκίκα του Μουσείου Μπενάκη, Χάρις Κανελλοπούλου, επιστημονική υπεύθυνη και επιμελήτρια της Συλλογής έργων τέχνης
της Τράπεζας της Ελλάδος, Ειρήνη Οράτη, καλλιτεχνική διευθύντρια του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου).

Με τη δική τους πείρα και ματιά πάνω στο θέμα έκαναν αρχικά την επιλογή των 11 καλλιτεχνών της έκθεσης, ώστε να καλύψουν όλα τα ρεύματα της τέχνης στην Ελλάδα τον 20ο αιώνα. Στη συνέχεια, αποφάσισαν να καλέσουν και άλλους συναδέλφους τους, ερευνητές και ιστορικούς της τέχνης, ώστε να αναλάβει ο καθένας με τη δική του ματιά να μιλήσει για έναν καλλιτέχνη. Οπότε το αποτέλεσμα που βλέπει ο κόσμος αποτελεί απόρροια μεγάλης έρευνας και δημιουργικής συνεργασίας πολλών ανθρώπων. 

12 ερευνητές συνομιλούν με 11 καλλιτέχνες

Από τον Σπύρο Βασιλείου μέχρι τη Χρύσα Ρωμανού, οι τρεις επιμελητές επέλεξαν 11 σπουδαίους Έλληνες καλλιτέχνες του 20ου αιώνα. Στη συνέχεια όμως, κάθε καλλιτέχνης δόθηκε και σε έναν διαφορετικό ερευνητή-ιστορικό της τέχνης, ο οποίος εργάστηκε εντατικά πάνω στον καλλιτέχνη, επέλεξε τα έργα που εκτίθενται στο κοινό και συνέταξε και τα συνοδευτικά κείμενα, τόσο στην έκθεση όσο και στον οδηγό της. Πότε ξεκίνησε ο Γαίτης να φιλοτεχνεί τα ανθρωπάκια του και πού φαίνονται τα πρώτα ψήγματα αυτού του μοτίβου;

Οι χαρακτηριστικοί λαιμοί στα χαρακτικά της Βάσως Κατράκη που βλέπουμε στα έργα ωριμότητάς της από πού αντλούν τις ρίζες τους; Πριν ξεκινήσει τις αφαιρετικές του εικόνες ο Μόραλης πώς ήταν τα ζωγραφικά του έργα; Τέτοια και άλλα παρόμοια ερωτήματα, άλλα πιο απλά, άλλα πιο σύνθετα -ανάλογα με τη ματιά και τη γνώση του εκάστοτε επισκέπτη- τίθενται ή απαντώνται μέσω της έκθεσης. 

Κατά αυτόν τον τρόπο, για τη μελέτη των πρωτολείων δημιουργήθηκαν τα ακόλουθα «ζεύγη»:

Σπύρος Βασιλείου · Άννυ Μάλαμα
Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας · Εβίτα Αράπογλου και Ιωάννα Μωραΐτη
Γιάννης Τσαρούχης · Άννα Καφέτση
Γιάννης Μόραλης · Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος
Α. Τάσσος · Γιάννης Μπόλης
Βάσω Κατράκη · Σπύρος Μοσχονάς
Γιάννης Σπυρόπουλος · Όλγα Δανιηλοπούλου
Αλέκος Κοντόπουλος · Μπία Παπαδοπούλου
Δημήτρης Μυταράς · Αρετή Λεοπούλου
Γιάννης Γαΐτης · Έλενα Χαμαλίδη
Χρύσα Ρωμανού · Πολύνα Κοσμαδάκη

Η έκθεση ακολουθεί μια χρονολογική λογική μόνο σε σχέση με τη σειρά έκθεσης των καλλιτεχνών, ξεκινώντας από τον παλαιότερο (Σπύρο Βασιλείου) και καταλήγοντας στη νεότερη (Χρύσα Ρωμανού). Από εκεί και πέρα, κάθε κομμάτι της έκθεσης χρησιμοποιεί μια δική του λογική, όπως την έχει διαχειριστεί ο εκάστοτε ερευνητής σε συνεργασία με τους τρεις επιμελητές. Οπότε καλούν και τον επισκέπτη να διαβάσει υπό μια άλλη οπτική καλλιτέχνες που ήδη γνωρίζει και να δει μάλιστα έργα του που εκ πρώτης όψεως μπορεί να μην τα απέδιδε σε εκείνους. Αν όμως τα δει με μια δεύτερη και τρίτη ματιά -και σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα γύρω τους και διαβάζοντας τα επιμελητικά κείμενα, τότε έχει πολλά ενδιαφέροντα να ανακαλύψει. 

Παράλληλα, αυτό που προσπάθησαν πολύ όσοι εργάστηκαν στην έκθεση είναι να βρουν και να εκθέσουν έργα σπάνια -κάποια από τα οποία εκτίθενται για πρώτη φορά στον δημόσιο χώρο, καθώς ανήκαν σε ιδιωτικές συλλογές- γεγονός που προσδίδει μια μοναδικότητα στην προσέγγιση των καλλιτεχνών.