Είναι καλή ιδέα να γίνουν κατοικίες τα κτίρια γραφείων;

Η πανδημία προκάλεσε αλλαγές στον τρόπο εργασίας, επικοινωνίας και κατανάλωσης. Στις μεγαλουπόλεις, απέδειξε για μια ακόμα φορά τη στενότητα του χώρου που έχει αναδειχθεί στο μεγαλύτερο μητροπολιτικό πρόβλημα: είτε θα επακολουθήσει urban exodus, το αντίθετο της αγροτικής εξόδου και της αστυφιλίας, είτε οι μεγαλουπόλεις πρέπει να βρουν χώρο για να λύσουν το στεγαστικό τους πρόβλημα. Η πανδημία έφερε στο προσκήνιο μια παλιά ιδέα: τη χρήση άδειων γραφείων τα οποία τον τελευταίο ενάμισι χρόνο πολλαπλασιάστηκαν λόγω της γενικευμένης τηλεργασίας. Στην πραγματικότητα, ένα μέρος του χώρου που απελευθερώθηκε στα γραφεία των επιχειρήσεων, μεταφέρθηκε νοερά στα σπίτια των υπαλλήλων: λίγοι εξ αυτών είχαν την πολυτέλεια κανονικού γραφείου στο σπίτι· οι περισσότεροι πέρασαν τον καιρό της πανδημίας στριμωγμένοι σε μια γωνιά του σπιτιού περιτριγυρισμένοι από παιδιά που τσίριζαν. Με λίγα λόγια η τηλεργασία προϋποθέτει «γραφείο», άρα μεγαλύτερο οικογενειακό σπίτι που να εξασφαλίζει κάποιου είδους privacy για τους εργαζομένους.

Σήμερα, σε μεγαλουπόλεις όπως το Παρίσι, το Λονδίνο και το Χονγκ Κονγκ, τουλάχιστον το 10% των γραφείων έχει αδειάσει, απ’ ό,τι φαίνεται οριστικά, ενώ παρόμοια τάση παρατηρείται στις μεσαίες πόλεις. Ένα ακόμη 10% αντιπροσωπεύει γραφεία τα οποία στο εξής θα χρησιμοποιούνται μία έως τρεις φορές την εβδομάδα, πράγμα που σημαίνει λιγότερες διαδρομές μέσα στην πόλη και πιθανότατα πολλές μετακομίσεις εργαζομένων σε συνοικίες ή κοινότητες μακριά από τον τόπο εργασίας. Όλες αυτές οι τάσεις συνοδεύονται από διαφορετικές απαιτήσεις των ανθρώπων για τα ακίνητα: η κρίση της υγείας επανέφερε ως πρωταρχικά κριτήρια για την επιλογή της κατοικίας το φως και τον αέρα -τα πιο επίζηλα ακίνητα είναι εκείνα με βεράντα ή κήπο. 

Τα άδεια γραφεία του τριτογενούς τομέα αντιπροσωπεύουν εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα και, θεωρητικά, μπορούν να προσαρμοστούν στις ανάγκες των κατοικιών. Πράγματι, σε πολλές μεγαλουπόλεις, οι πολεοδομικές αρχές εγείρουν εμπόδια και επιβάλλουν μια συγκεκριμένη τυπολογία για τα κτίρια κατοικιών που διαφέρει από εκείνη των κτιρίων γραφείων. Αλλά βρισκόμαστε μπροστά σε μια τεράστια προσφορά στέγασης σε μέρη όπου αυτή προσφορά είναι μάννα εξ ουρανού. Ήδη, πριν από την πανδημία, το Λονδίνο, το Παρίσι και η Νέα Υόρκη εξέταζαν το πρόβλημα των άδειων γραφείων, πλην όμως επρόκειτο κυρίως για χώρους σε ουρανοξύστες που, ακόμα κι αν μετατρέπονταν σε κατοικίες, θα αφορούσαν τις εύπορες τάξεις. Το πρόβλημα της στέγασης στις μεγαλουπόλεις αφορά κυρίως τα λαϊκά στρώματα.

Στο Παρίσι μετατρέπονται σε κατοικίες 40.000 τετραγωνικά μέτρα ετησίως. Όσο για το Λονδίνο, ο δήμος ανακοίνωσε τη μετατροπή γραφείων και επαγγελματικών χώρων στο κέντρο της πόλης σε 1.500 κατοικίες οι οποίες θα διατίθενται σε σχετικά χαμηλά ενοίκια: εκτός από το χρόνιο στεγαστικό πρόβλημα, το Λονδίνο αντιμετωπίζει την ερήμωση του κέντρου του, του κεντρικού «Square Mile», στο οποίο κατοικούν λιγότεροι από 10.000 άνθρωποι. Eξάλλου, η τηλεργασία έχει μειώσει δραματικά τις τιμές των ακινήτων γραφείων: στο Χονγκ Κονγκ τα κτίρια γύρω από το Government House που παραμένουν άδεια έχασαν το 10% της αγοραστικής τους αξίας. Πάνω από 102.000 τ.μ. έχουν πέσει σε αχρησία: μεγάλες επιχειρήσεις όπως η Expedia και η τράπεζα Macquarie Bank μείωσαν τους επαγγελματικούς τους χώρους και η ζήτηση για γραφεία στο κέντρο του Χονγκ Κονγκ βρίσκεται σήμερα στο χαμηλότερο σημείο της  από το 2009.