Explainer | Γιατί η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα - Η αλλαγή στα καιρικά μοτίβα και ο ρόλος της χιονοκάλυψης
H Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τις άλλες ηπείρους. Δεκάδες χιλιάδες θάνατοι συνδέονται με τους καύσωνες που καταγράφηκαν μέχρι στιγμής αυτό το καλοκαίρι. Παρακάτω θα δούμε γιατί η Ευρώπη επηρεάζεται περισσότερο και γιατί έχουν αλλάξει τα καιρικά μοτίβα.
Γιατί η Ευρώπη επηρεάζεται περισσότερο από την υπερθέρμανση του πλανήτη;
Η ξηρά χρειάζεται λιγότερη θερμότητα από τους απέραντους ωκεανούς για να θερμανθεί, επομένως όλες οι ήπειροι θερμαίνονται ταχύτερα από τις θάλασσες. Ωστόσο, η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη για τέσσερις λόγους: τις αλλαγές στα καιρικά μοτίβα, την εγγύτητά της στην Αρκτική, τη μειωμένη χιονοκάλυψη και τη μειωμένη ατμοσφαιρική ρύπανση.
Ως αποτέλεσμα, η Ευρώπη είναι πλέον κατά 2,5°C θερμότερη σε σχέση με την εποχή πριν από τη μαζική καύση ορυκτών καυσίμων, δηλαδή σχεδόν δύο φορές πάνω από την παγκόσμια μέση αύξηση των 1,4°C. Οι θερμοκρασίες στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά 0,56°C ανά δεκαετία από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, έναντι 0,42°C στη Βόρεια Αμερική, 0,36°C στην Αφρική και 0,27°C στη Νότια Αμερική.
Η δρ Σαμάνθα Μπέρτζες από την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της ΕΕ δήλωσε: «Βλέπουμε στατιστικά σημαντικές αλλαγές στα μοτίβα της επιφανειακής πίεσης και σε άλλες παραμέτρους της κυκλοφορίας, όταν εξετάζουμε τις τάσεις των τελευταίων 40 ή και περισσότερων ετών, και σε αυτή τη χρονική κλίμακα είναι πιθανότερο να συνδέονται με την κλιματική αλλαγή παρά με τη φυσική μεταβλητότητα».
Η σύνδεση μπορεί να οφείλεται στην αλλαγή του αεροχειμάρρου, ενός ισχυρού ανέμου σε μεγάλο υψόμετρο που επηρεάζει σημαντικά τον καιρό στην Ευρώπη και επηρεάζεται και ο ίδιος από την άνοδο της θερμοκρασίας.
Γιατί είναι σημαντική η Αρκτική;
Η Αρκτική είναι η περιοχή του πλανήτη που θερμαίνεται ταχύτερα, παρότι δεν διαθέτει χερσαίες εκτάσεις. Αυτό συμβαίνει επειδή το λευκό πολικό κάλυμμα πάγου, το οποίο υπό φυσιολογικές συνθήκες αντανακλά το μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας πίσω στο διάστημα, λιώνει με ταχύτατους ρυθμούς. Ως αποτέλεσμα, ο πιο σκοτεινός ωκεανός που αποκαλύπτεται από το λιώσιμο των πάγων απορροφά πολύ περισσότερη θερμότητα, η οποία στη συνέχεια προκαλεί το λιώσιμο ακόμη περισσότερου πάγου, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Καθώς σημαντικό τμήμα της Ευρώπης βρίσκεται σχετικά κοντά στην Αρκτική, οι θερμοκρασίες αυξάνονται ταχύτερα.
Στο παρελθόν, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης καλυπτόταν από χιόνι τον χειμώνα. Όπως και ο θαλάσσιος πάγος της Αρκτικής, το χιόνι αντανακλούσε την ηλιακή ακτινοβολία και διατηρούσε την ήπειρο πιο δροσερή. Όμως η κλιματική κρίση συρρικνώνει τις περιοχές που καλύπτονται από χιόνι. Τον Μάρτιο του 2025, η χιονοκάλυψη της Ευρώπης έφτανε περίπου τα 1,3 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, 31% κάτω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020. Η έκταση που χάθηκε αντιστοιχεί περίπου στην έκταση της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας και της Αυστρίας μαζί. Ήταν η τρίτη μικρότερη έκταση χιονοκάλυψης από τότε που ξεκίνησαν οι καταγραφές, το 1983.
Γιατί η μειωμένη ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει τις θερμοκρασίες;
Η ατμοσφαιρική ρύπανση σκοτώνει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο κάθε χρόνο και, επομένως, η μείωση των επιπέδων των τοξικών ρύπων στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες είναι αναμφισβήτητα θετική εξέλιξη. Ωστόσο, ο καθαρότερος αέρας αποκαλύπτει επίσης τις επιπτώσεις της αύξησης της ρύπανσης από διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.
Τα σωματίδια της ατμοσφαιρικής ρύπανσης μπορούν να αντανακλούν τις ακτίνες του ήλιου, είτε άμεσα είτε συμβάλλοντας στον σχηματισμό νεφών, με αποτέλεσμα η θερμότητα να μην φτάνει στο έδαφος. Λιγότερα σωματίδια σημαίνουν μικρότερη αντανάκλαση και περισσότερη θερμότητα που παγιδεύεται από τα αέρια του θερμοκηπίου. Η μειωμένη ρύπανση ενδέχεται μάλιστα να συνδέεται με την αύξηση των καιρικών μοτίβων «εγκλωβισμού».
Πόσο σημαντικοί είναι καθένας από τους τέσσερις παραπάνω παράγοντες;
Η σύντομη απάντηση είναι ότι οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη, όμως στόχος τους είναι να έχουν μια εκτίμηση μέσα στην επόμενη χρονιά.
Η Μπέρτζες δήλωσε: «Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι η σημασία κάθε παράγοντα πρέπει να μεταβάλλεται ανάλογα με την εποχή, με την εγγύτητα στην Αρκτική να είναι σημαντική το φθινόπωρο και τον χειμώνα, ενώ οι αλλαγές στην κυκλοφορία από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 παρουσιάζουν μεγαλύτερη στατιστική σημασία το καλοκαίρι».
Η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι πιο έντονη τον χειμώνα, λόγω της περιορισμένης χρήσης άνθρακα για τη θέρμανση των κατοικιών, ενώ η χιονοκάλυψη αποτελεί επίσης ζήτημα που αφορά κυρίως τον χειμώνα. Η χειμερινή αύξηση της θερμοκρασίας στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες ήταν εντονότερη στα βόρεια, ενώ η καλοκαιρινή θέρμανση ήταν ισχυρότερη στα νοτιοανατολικά.
Η ταχεία άνοδος της θερμοκρασίας οδηγεί σε ολοένα περισσότερους θανάτους, καθώς και σε πιο έντονες πυρκαγιές και ξηρασίες. Οι καταιγίδες, οι ακραίες βροχοπτώσεις και οι πλημμύρες ενισχύονται επίσης από την επιπλέον θερμότητα που έχει συσσωρευτεί στο κλιματικό σύστημα. Όλα αυτά επηρεάζουν βαθιά τις ζωές και τα μέσα βιοπορισμού σε ολόκληρη την ήπειρο και θα συνεχίσουν να επιδεινώνονται έως ότου οι εκπομπές φτάσουν σε καθαρό μηδενικό επίπεδο.
Απαιτείται επειγόντως ταχεία μείωση της ρύπανσης από CO₂ και εφαρμογή μέτρων για την προστασία των πολιτών. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Σάιμον Στιλ, δήλωσε στα τέλη Ιουλίου: «Το τρομακτικό κόστος αυτής της κλιματικής κρίσης – τόσο σε ανθρώπινο όσο και σε οικονομικό επίπεδο – φτάνει πλέον σε επίπεδα εθνικής έκτακτης ανάγκης. Το τι πρέπει να γίνει είναι ξεκάθαρο: να εγκαταλείψουμε ταχύτερα τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, να αυξήσουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να προστατεύσουμε τους ανθρώπους».
17°
