Ο στόχος δεν είναι απλώς να αυξήσουμε το προσδόκιμο ζωής, αλλά να μεγαλώσουμε το διάστημα στο οποίο παραμένουμε ενεργοί, ανεξάρτητοι και υγιείς
Ζούμε περισσότερο από ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία. Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί κατά δεκαετίες σε σχέση με τον προηγούμενο αιώνα. Η παιδική θνησιμότητα έχει μειωθεί δραματικά. Τα αντιβιοτικά, τα εμβόλια, η χλωρίωση του νερού, η καλύτερη υγιεινή, η ασφαλέστερη χειρουργική και η πρόοδος της καρδιολογίας και της ογκολογίας έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές. Αν κοιτάξουμε μόνο τον αριθμό των ετών που ζούμε, θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται στην καλύτερη περίοδο της ιστορίας της.
Όμως υπάρχει ένα παράδοξο που γίνεται όλο και πιο εμφανές. Ενώ η διάρκεια της ζωής αυξάνεται, η ποιότητα της ζωής δεν ακολουθεί πάντα τον ίδιο ρυθμό. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα επιπλέον χρόνια ζωής συνοδεύονται από χρόνια προβλήματα υγείας. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια με διαβήτη, παχυσαρκία, υπέρταση, λιπώδη νόσο του ήπατος, άνοια, κατάθλιψη, αυτοάνοσα νοσήματα, αρθρίτιδες και καρκίνο. Ζούμε μεν περισσότερο, αλλά συχνά περνάμε μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας με χρόνια νοσήματα.
Ο πρώτος λόγος είναι ότι η ιατρική έχει γίνει εξαιρετικά αποτελεσματική στο να αποτρέπει τον θάνατο, αλλά όχι πάντα στο να αποτρέπει την ασθένεια. Ένας ασθενής που πριν από πενήντα χρόνια θα πέθαινε από έμφραγμα, σήμερα μπορεί να επιβιώσει χάρη στην αγγειοπλαστική, τα φάρμακα και την εντατική θεραπεία. Ένας ασθενής με καρκίνο μπορεί να ζήσει πολλά επιπλέον χρόνια χάρη στις σύγχρονες θεραπείες. Αυτό είναι τεράστια επιτυχία της ιατρικής. Όμως η επιβίωση δεν σημαίνει πάντοτε πλήρη αποκατάσταση της υγείας.
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι το περιβάλλον στο οποίο εξελίχθηκε ο άνθρωπος διαφέρει δραματικά από το περιβάλλον στο οποίο ζούμε σήμερα. Για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια οι πρόγονοί μας κινούνταν καθημερινά, εκτίθεντο στο φυσικό φως, κοιμούνταν σύμφωνα με τον φυσικό κύκλο ημέρας και νύχτας και κατανάλωναν τρόφιμα που δεν είχαν υποστεί βιομηχανική επεξεργασία. Μέσα σε μόλις λίγες δεκαετίες δημιουργήσαμε έναν κόσμο στον οποίο η καθιστική ζωή έγινε ο κανόνας. Εκατομμύρια άνθρωποι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας καθισμένοι. Οι μύες, οι οποίοι εξελίχθηκαν για συνεχή δραστηριότητα, χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο. Η απώλεια μυϊκής μάζας και η μείωση της φυσικής κατάστασης σήμερα αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες πρόωρης νοσηρότητας.
Παράλληλα, η διατροφή έχει αλλάξει δραματικά. Η βιομηχανία τροφίμων κατάφερε να δημιουργήσει προϊόντα εξαιρετικά εύγευστα, φθηνά και διαθέσιμα παντού. Όμως η αφθονία αυτή συνοδεύεται από υπερκατανάλωση θερμίδων, επεξεργασμένων υδατανθράκων, ζάχαρης και υπερβολικά επεξεργασμένων τροφίμων. Το ανθρώπινο σώμα δεν εξελίχθηκε για να αντιμετωπίζει συνεχή υπερπροσφορά ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι ότι η παχυσαρκία εξαπλώνεται σε όλο τον κόσμο με ρυθμούς που θυμίζουν επιδημία. Μαζί της αυξάνονται ο διαβήτης τύπου 2, η λιπώδης νόσος του ήπατος, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και πολλές μορφές καρκίνου.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πολλές από τις ασθένειες που συνδέονται με τη γήρανση δεν οφείλονται μόνο στη φθορά του χρόνου, αλλά και σε μια επίμονη φλεγμονώδη κατάσταση που αναπτύσσεται αργά μέσα στον οργανισμό. Η κατάσταση αυτή έχει ονομαστεί inflammaging, δηλαδή φλεγμονώδης γήρανση. Η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, η έλλειψη ύπνου, το χρόνιο στρες, η δυσβίωση του μικροβιώματος και η περιβαλλοντική ρύπανση συμβάλλουν στη δημιουργία αυτής της κατάστασης. Η φλεγμονή επιταχύνει τη γήρανση των ιστών και αυξάνει τον κίνδυνο σχεδόν όλων των χρόνιων νοσημάτων.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το μικροβίωμα του εντέρου. Τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που κατοικούν στο πεπτικό μας σύστημα περιγράφονται συχνά πλέον ως ένα λειτουργικό «όργανο» του ανθρώπινου σώματος. Η σύνθεσή τους επηρεάζει τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα, τον εγκέφαλο και τη φλεγμονή. Η σύγχρονη διατροφή, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών, το χρόνιο στρες και η έλλειψη φυτικών ινών οδηγούν συχνά σε δυσβίωση. Το αποτέλεσμα είναι η αυξημένη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού και η είσοδος φλεγμονωδών μορίων στην κυκλοφορία του αίματος. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που φαίνεται να συνδέεται με την παχυσαρκία, τον διαβήτη, την κατάθλιψη και αρκετά αυτοάνοσα νοσήματα.
Ταυτόχρονα αυξάνεται και η ψυχική επιβάρυνση. Παρά την τεχνολογική πρόοδο, τα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και μοναξιάς αυξάνονται σε πολλές κοινωνίες. Ο άνθρωπος εξελίχθηκε μέσα σε μικρές κοινότητες με έντονες κοινωνικές σχέσεις. Σήμερα πολλοί άνθρωποι περιβάλλονται από χιλιάδες ψηφιακές επαφές, αλλά στερούνται ουσιαστικών ανθρώπινων δεσμών. Η κοινωνική απομόνωση δεν είναι απλώς ψυχολογικό πρόβλημα. Έχει βιολογικές συνέπειες. Συνδέεται με αυξημένη φλεγμονή, αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και υψηλότερη θνησιμότητα.
Ένας άλλος παράγοντας που συχνά παραβλέπεται είναι η συσσώρευση περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων. Ο σύγχρονος άνθρωπος εκτίθεται καθημερινά σε χιλιάδες χημικές ουσίες, μικροπλαστικά, ατμοσφαιρικούς ρύπους και άλλες ουσίες που δεν υπήρχαν κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης εξέλιξης. Αν και η ακριβής συμβολή κάθε παράγοντα παραμένει υπό μελέτη, ολοένα περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι επηρεάζουν το ενδοκρινικό σύστημα, τον μεταβολισμό και το ανοσοποιητικό.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το γεγονός ότι οι πληθυσμοί γερνούν. Όσο περισσότεροι άνθρωποι φτάνουν σε προχωρημένη ηλικία, τόσο περισσότερες ασθένειες καταγράφονται. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γινόμαστε πιο άρρωστοι ως άτομα. Σημαίνει, όμως, ότι το συνολικό φορτίο ασθενειών στην κοινωνία αυξάνεται.
Βέβαια, υπάρχει και μια ακόμη εξήγηση. Σήμερα μπορούμε να διαγνώσουμε ασθένειες που παλαιότερα δεν αναγνωρίζονταν. Η μαγνητική τομογραφία, οι μοριακές εξετάσεις, οι βιοδείκτες και η γενετική ανάλυση αποκαλύπτουν προβλήματα που θα περνούσαν απαρατήρητα πριν από μερικές δεκαετίες. Έτσι ένα μέρος της φαινομενικής αύξησης των νοσημάτων αντανακλά και τη βελτίωση της διάγνωσης.
Η καλή είδηση είναι ότι ένα μεγάλο μέρος αυτών των παραγόντων δεν είναι σταθερό, ούτε αναπόφευκτο. Τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο, όμως ο τρόπος με τον οποίο ζούμε καθημερινά επηρεάζει βαθιά τη βιολογία μας. Η φυσική δραστηριότητα, η διατροφή, ο ύπνος, η διαχείριση του στρες, η κοινωνική σύνδεση και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε μπορούν να επηρεάσουν την πορεία της υγείας μας σε βάθος χρόνου.
Η μεγάλη αλλαγή στη σύγχρονη προσέγγιση της υγείας είναι η μετατόπιση από την αντιμετώπιση της ασθένειας, όταν εμφανιστεί, στη διατήρηση της λειτουργικότητας, πριν αυτή χαθεί. Ο στόχος δεν είναι απλώς να αυξήσουμε το προσδόκιμο ζωής, αλλά να μεγαλώσουμε το διάστημα στο οποίο παραμένουμε ενεργοί, ανεξάρτητοι και υγιείς.
Ένα διαφορετικό γυμναστήριο μέσα στο Αττικόν δείχνει πώς η άσκηση μπορεί να γίνει μέρος της θεραπείας, βοηθώντας ασθενείς να ξαναβρούν δύναμη, αυτοπεποίθηση και ποιότητα ζωής
17°
