Κορωνοϊός: Έλληνας επικεφαλής έρευνας για τις ψυχολογικές επιπτώσεις

«Η πανδημία του κορωνοϊού SARS-CoV-2 έχει ήδη κοστίσει χιλιάδες ανθρώπινες ζωές σε όλη την υφήλιο. Έχει επίσης ήδη προκαλέσει προβλήματα στην παγκόσμια οικονομία. Και βεβαίως έχει ενσπείρει τον φόβο σε εκατομμύρια ανθρώπους. Θα είναι αυτός ο φόβος απλά κάτι παροδικό, κάτι που με την πάροδο της πανδημίας θα ξεχάσουμε γρήγορα χωρίς επιπτώσεις; Ή θα είναι κάτι που θα έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ψυχική μας υγεία; Η χώρα μας πάει μέχρι τώρα πολύ καλά με την αντιμετώπιση της πανδημίας, αλλά πόσο μας επηρεάζει η απομόνωση και ο αναγκαστικός εγκλεισμός στο σπίτι; Τα ερωτήματα αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά για εκείνους που ήδη έχουν αντιμετωπίσει ψυχολογικές δυσκολίες, αλλά μας αφορά όλους. Η ψυχική υγεία είναι το θεμέλιο για την ευζωία του καθενός μας και για την πρόοδο της κοινωνίας μας. Είναι δε ιδιαίτερα κρίσιμο να καταλάβουμε καλύτερα τι μπορεί να επηρεάσει την ψυχική ισορροπία των παιδιών μας.

» Για να καταλάβουμε καλύτερα τις ψυχικές επιπτώσεις της πανδημίας δημιουργήσαμε τα ερωτηματολόγια CRISIS. Αυτά αναπτύχθηκαν μέσω της συνεργασίας των ερευνητικών ομάδων της Kathleen Merikangas και του Αργύρη Στριγγάρη (Argyris Stringaris) στο Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας (National Institute of Mental Health Intramural Research Program Mood Spectrum Collaboration) και της ομάδας του Michael P. Milham στο Child Mind Institute και του NYS Nathan S. Kline στο Ινστιτούτο Ψυχιατρικής Έρευνας, όλοι στις ΗΠΑ. Τα ερωτηματολόγια αυτά διατίθενται δωρεάν.

» Η έρευνά μας έχει τρία σημαντικά χαρακτηριστικά. Πρώτον, είναι διεθνής με συμμετοχές από επιστήμονες από τέσσερις ηπείρους και πάνω από δέκα χώρες. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορέσουμε να βρούμε ομοιότητες και διαφορές στις επιπτώσεις της πανδημίας ανά τον κόσμο. Δεύτερον, θα γίνει σε μερικές από τις πιο σημαντικές επιστημονικές τρέχουσες μελέτες στον κόσμο. Αυτές οι μελέτες έχουν στοιχεία για τη γενετική (DNA) και την εγκεφαλική δομή και λειτουργία των συμμετεχόντων. Έτσι θα μπορέσουμε να μάθουμε ποια βιολογικά μας χαρακτηριστικά, μαζί με τις κοινωνικές συνθήκες στις οποίες ζούμε, επηρεάζουν τις ψυχικές επιπτώσεις του κορωνοϊού στη ζωή μας. Τρίτον, η έρευνα αυτή δεν θα γίνει απλά σε ενήλικες, αλλά φιλοδοξεί να καταλάβει πώς τα παιδιά και η οικογένειές τους επηρεάζονται από την πανδημία.

» Στην Ελλάδα, μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα να καταλάβουμε πώς βιώνει η κάθε οικογένεια την πανδημία. Γι’ αυτό χρησιμοποιούμε, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μια μεθοδολογία που θα μας επιτρέψει να έχουμε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού των γονέων νέων παιδιών. Ο σκοπός μας είναι να μάθουμε από τους γονείς, ρωτώντας τους σε τακτά χρονικά διαστήματα, το πώς είναι τα παιδιά τους και τι δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι ίδιοι ως γονείς. Όλη η μελέτη θα γίνει μέσω του διαδικτύου.

» Η έρευνα γίνεται με την ενεργή συμμετοχή της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών».

Οι ψυχικές επιπτώσεις της πανδημίας θα είναι μεγαλύτερες ανάμεσα σε εκείνους που έχουν προηγούμενο ιστορικό ψυχικών προβλημάτων

«Ήδη έχουμε τα πρώτα δεδομένα και από την Ελλάδα τα οποία θα αξιολογήσουμε εντός της εβδομάδας. Κάποιες προβλέψεις είναι ότι τα περισσότερα παιδιά δεν θα παρουσιάσουν ψυχικά προβλήματα, παρότι οι γονείς έχουν άγχος για το πώς επηρεάζονται. Οι ψυχικές επιπτώσεις της πανδημίας θα είναι μεγαλύτερες ανάμεσα σε εκείνους που έχουν προηγούμενο ιστορικό ψυχικών προβλημάτων και οικογένειες που είναι πιο ευάλωτες λόγω κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών.

» Για μια οικογένεια που έρχεται αντιμέτωπη με προβλήματα που αφορούν την εξασφάλιση τροφής και στέγης τα ψυχικά προβλήματα θα είναι κατά μέσο όρο μάλλον μεγαλύτερα. Όσο αυξάνεται δε η πιθανότητα εκθέσεως στον νέο κορωνοϊό τόσο πιο έντονες θα είναι και οι ψυχικές επιπτώσεις. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που ο ένας ή και οι δυο γονείς έρχονται καθημερινά σε επαφή με ασθενείς λόγω της εργασίας τους γεγονός που επιφέρει μεγάλη ψυχική φόρτιση και στους ίδιους αλλά και στα παιδιά τους».

Ο κ. Στριγγάρης μας δίνει μερικές πρακτικές συμβουλές για το πώς να αντιμετωπίσουμε αυτή την πρωτοφανή για την εποχή μας κατάσταση:

• Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξουν οι γονείς είναι η δική τους συμπεριφορά και ειδικότερα να προσπαθούν να μην αποπνέει άγχος και ταραχή γιατί το μεταφέρουν στα παιδιά τους.
• Να λέμε στα παιδιά την αλήθεια, να μην κρύβουμε πράγματα, αλλά να μιλάμε σε γλώσσα κατανοητή, αποφεύγοντας τη σύγχυση και τον εκφοβισμό. 
• Είναι επίσης ευκαιρία να περάσουν χρόνο οι γονείς να περάσουν δημιουργικό χρόνο με τα παιδιά τους, δίνοντας και την ευκαιρία να περάσουν μηνύματα για την προσωπική υγιεινή μέσα από το παιχνίδι, π.χ. το πλύσιμο των χεριών ή η μάθηση για τον ιό να γίνουν μέρος ενός παιχνιδιού.
• Να δώσουμε στα παιδιά να έχουν τη δυνατότητα να έχουν ενεργητικό ρόλο μέσα στη νέα καθημερινότητα που έχει προκύψει στο σπίτι. Για παράδειγμα να βοηθούν σε δουλειές, στο μαγείρεμα, στην τακτοποίηση του χώρου κλπ.
• Είναι σημαντικό η κάθε ημέρα να έχει ένα πρόγραμμα και μια προβλεψιμότητα ώστε το παιδί να νιώσει ασφάλεια και να μην έχει την αίσθηση ότι γίνεται χαοτική η ζωή του. Αυτό θα βοηθήσει και στον να επιστρέψει το παιδί και η οικογένεια κάποια στιγμή στην ζωή χωρίς την πανδημία.
• Καλό είναι να υπενθυμίζουμε στα παιδιά ότι δυσκολίες μπορεί να εμφανισθούν πάντα στη ζωή απρόβλεπτα τις οποίες πρέπει να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε με τον καλύτερο τρόπο. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε ιστορικά ή και γεωγραφικά παραδείγματα καθώς και πριν την πανδημία εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν και ζουν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Ο εγκέφαλός μας ρυθμίζει την ευτυχία μας ανάλογα με τις προσδοκίες μας, όπως έχουμε μάθει από τις μελέτες μας τα τελευταία χρόνια. Η σωστή διαχείριση των προσδοκιών μας είναι κλειδί. Κάθε φορά που δεν μπορείτε να πάτε στο εστιατόριο ή στο κομμωτήριο, σκεφτείτε εκείνους που δεν έχουν νερό να πιούν ή φαγητό να φάνε.
• Να υπάρχει μια πρόνοια ώστε τα παιδιά να μην λαμβάνουν υπερβολική πληροφόρηση από το διαδίκτυο, ή και παραπληροφόρηση, όπως ισχύει και για τους ενήλικες, καθώς αυτό εντείνει τα συναισθήματα φόβου και πανικού. Σε μικρά παιδιά αυτό μπορεί να σημαίνει περιορισμό της χρήσης του διαδικτύου, σε μεγαλύτερα παιδιά, μία συμφωνία.